تاياۋدا تالايدى باستان كەشكەن بەلگٸلٸ جۋرناليست ەليحان جانالتايمەن تەلەفون ارقىلى سٶيلەسكەندە انا تٸلٸ تۋرالى ايتقان بٸر ەڭگٸمەسٸ مەنٸ تٷرلٸ ويعا جەتەلەدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ٶزٸنٸڭ ۇلتىن مەنسٸنبەگەن, باسقا ۇلتتارعا ەلٸكتەگەن ادام انا تٸلٸن ۇمىتۋعا بەيٸم تۇرادى ەكەن. ونى مۇنداي قورىتىندىعا ەكەلگەن كەشمٸردە ورتا مەكتەپتە سىنىپتاسى بولعان پەكٸستاندىق ەسكٸ دوسىنىڭ جاعدايى بولىپتى.
ەلەكەن فەيسبۋكتا ٸزدەپ جٷرٸپ وسىدان بٸر نەشە جىل بۇرىن 1960 جىلداردىڭ ورتا تۇسىندا مەكتەپتە دوسى بولعان بٸر تانىسىن شۆەتسارييادان تابادى. ول سوندا جوعارى وقۋ بٸتٸرٸپ ماماندىق يەسٸ بولىپ ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر ەكەن. دەرەۋ بايلانىسقا شىعادى. سٶيتسە ەلگٸ دوسى ٶزٸنٸن انا تٸلٸ - ۇردۇ تٸلٸن ۇمىتىپ, اعىلشىن نەمەسە نەمٸس تٸلدەرٸندە سٶيلەتٸن بولىپتى. بٸراق ەلگٸ دوسى جاستىق شاقتا تٷركيياعا, ودان گەرمانيياعا كەتٸپ قالعان ٶزٸ ۇردۇ ەمەس, قازاق دوسىنىڭ ەلٸ ۇردۇ تٸلٸن ۇمىتپاعانىن بٸلگەندە شالقاسىنان قۇلاي جازداپتى. “بۇل قالاي? ٶزٸ پەكٸستاندىق بولا تۇرا جوعارى وقۋ ٷشٸن كەلگەن ەۋروپا ەلٸندە 40 جىل ٸشٸندە انا تٸلٸن ۇمىتادى, جات جۇرتتىق بٸر ادام ٶزٸنەن بۇرىن كەشمٸردەن كەتٸپ قالسا دا, ەكٸنشٸ تٸل رەتٸندە ٷيرەنگەن ۇردۇ تٸلٸن ۇمىتپاي جٷرەدٸ? بۇعان اڭ-تاڭ بولعان ەلەكەننٸڭ دوسى مۇنىڭ سىرىن سۇرايدى: “ايتشى, سەن ۇردۇ تٸلٸن, كەشمٸردەن كەتكەنٸنە 50 جىل بولسا دا قالاي ۇمىتپاي جٷرسٸن? مەن نەگە ۇمىتىپ ٶزٸمنٸڭ انا تٸلٸن سٶيلەي الماي جٷرمٸن? سەبەبٸ نە?”
ەلەكەڭ دە اڭ-تاڭ. بٸر ادام ٶزٸنٸڭ انا تٸلٸن قالاي ۇمىتادى? بۇل مٷمكٸن بە? ەرٸ بەرٸ ويلانعاننان كەيٸن جاۋابىن تاپتىم دەيدٸ دە, سٶزٸن بىلاي دەپ باستايدى: “مەن جاستىق شاقتا ٷش تٸلدە سٶيلەدٸم. الدىمەن انامنان دارىعان, كٶزٸمدٸ تىرناپ اشقاننان ٷيرەنگەن جەنە وتباسىندا سٶيلەگەن قازاق تٸلٸ, جەرگٸلٸكتٸ بالالارمەن ويناپ جٷرٸپ ٷيرەنگەن ۇردۇ تٸلٸ, سونسوڭ مەكتەپتە ٷيرەنگەن اعىلشىن تٸلٸ. ودان كەيٸنگٸ جىلدارى تٷركييا مەن گەرمانييادا بۇلارعا تٷرٸك جەنە نەمٸس تٸلدەرٸ قوسىلدى. سٶيتٸپ بەس تٸلدٸ بولدىم. ەيتكەنمەن, ۇردۇدان باسقا تٶرت تٸلدە سٶيلەيتٸن ورتا بار ەدٸ. بٸراق, اينالامدا ۇردۇ تٸلٸن بٸلەتٸن ەش ادام جوق ەدٸ. بٸراق مەن ۇردۇ حالقىن جەنە ونىڭ تٸلٸن جاقسى كٶرٸپ كەتٸپ ەدٸم. سوندىقتان ونى ۇمىتپاۋعا تيٸس ەدٸم. بۇل ٷشٸن نە ٸستەۋٸم كەرەك ەدٸ? ارى ويلانىپ بەرٸ ويلانىپ جٷرگەندە 1973 جىلى پەكٸستانعا بارعان ساپارىمدا جاۋابىن تاپتىم.
مٸنە, سول شالدىڭ ايتقانىنان كەيٸن ۇردۇ تٸلٸن ۇمىتپاۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەكتٸگٸن ٷيرەنگەن ەدٸم. سٶيتٸپ مەن دە جالعىز بولعان سەتتەرٸمدە ٶز ٶزٸمە ۇردۇ تٸلٸندە سٶيلەسەتٸن بولدىم. بٸراق مەن باسقا بٸر تەسٸل تاعى تاپتىم. كٷندە ۇردۇ تٸلٸندە ٶلەڭ تىنداۋدى دا ەدەتكە اينالدىردىم. تٸپتٸ مۇسىلمانشىلىقتىڭ بەس پارزى بولسا, ەر كٷنٸ تٷندە جاتار الدىندا پەكٸستان ۇلتتىق ەندەرٸن تىنداۋدى ٶزٸمە مۇسىلمانشىلىقتىڭ التىنشى پارىزى سىياقتى مٸندەت سانادىم. سٶيتٸپ ۇردۇ تٸلٸن ساقتادىم. فەيسبۋك اشىلعاننان كەيٸن سودان كەشمٸردەگٸ جاستىق شاقتاعى دوستارىمدى تاۋىپ ولارمەن دە ۇردۋشا سٶيلەسەتٸن بولدىم.
مەنٸڭ تٸلٸمدٸ ساقتاۋىم وسىلاي بولعان ەدٸ. ال ەندٸ سەنٸڭ تٸلدٸ قالاي ۇمىتقانىنا كەلەر بولساق, مەنٸڭشە سەن دامىعان ەۋروپالىق ەلدەردٸ كٶرگەننەن كەيٸن ٶزٸننٸڭ ۇلتىنان جيٸركەنگەن ەكەنسٸن, ونى قور كٶرٸپسٸن, بەزٸپسٸن. ٶزگە ۇلتتارعا ەلٸكتەپ سولارداي بولامىن دەپسٸن. سودان انا تٸلٸنەن بەزٸپ ونى ۇمىتىپ كەتٸپسٸن.” وسى سٶزدەردٸ ايتقاننان كەيٸن ەلگٸ ادام ويلانىپ قالعان ەكەن.
ەلەكەڭ تەلەفونداعى ەڭگٸمەسٸن “تۋعان ۇلتىنان بەزگەن ادام قانا انا تٸلٸن ۇمىتادى. ۇلتىن سٷيگەن ادام قايتسە دە انا تٸلٸن ساقتايدى” دەپ تٷيٸندەدٸ...
ەبدٸۋاقاپ قارا
.jpg)