بٷگٸنگٸ تاڭدى رۋحاني جاڭعىرۋدى سيپاتتاۋ جەنە پاتريوتتىق سانانى ىنتالاندىراتىن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتۋدا مەكتەپ دامۋىنىڭ قازٸرگٸ كەزەڭٸندە بولاشاق مۇعالٸمدەردٸڭ پەداگوگيكالىق ويلارىن قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى كٷن تەرتٸبٸندەگٸ مەسەلە. وقۋشىلاردىڭ بويىندا ۇلتتىق سانانى وياتىپ جاس ۇرپاق ساناسىنا تۋعان حالقىنا دەگەن قۇرمەت, سٷيٸسپەنشٸلٸك, ماقتانىش سەزٸمٸن ۇيالاتىپ, ۇلتتىق رۋحتى سٸڭٸرۋدە مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ كٶپ جىلدىق پەداگوگيكالىق جۇمىستارىنىڭ نەتيجەلٸ دامۋ كٶرسەتكٸشتەرٸن جاڭعىرتۋ قاجەت.
ەلٸمٸزدەگٸ وقۋشىلار, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى تابىستى ەل بولۋىمىزدىڭ كەپٸلٸ ەكەنٸن بٸلٸپ ٶسٸپ كەلەدٸ. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە ۇستازدار قاۋىمى ٶسكەلەڭ جاس وقۋشىلاردى تەربيەلەۋدە, وتاندى سٷيۋگە, قۇرمەتتەپ قاستەرلەۋگە, ٶز ەلٸن, تەگٸن تاريحىن بٸلۋگە دەگەن ساناسىن وياتىپ, وقۋشىلارعا پاتريوتتىق, ەستەتيكالىق, ادامگەرشٸلٸك تەربيە بەرۋ, ٶز وي-پٸكٸرٸن بٸلدٸرە الاتىن وقۋشىلاردى تەربيەلەۋ جۇمىستارىن قولعا العان.
بٷگٸنگٸ زاماندا بٸلٸمدٸ, كٶزٸ اشىق, كٶكٸرەگٸ وياۋ بولۋعا ۇمتىلۋ – بٸزدٸڭ قانىمىزدا بار قاسيەت. بٸلٸمنٸڭ شىراعى جالپىعا ورتاق بولۋعا تيٸس. اقپاراتتىق دەۋٸردە كەسٸبٸن نەعۇرلىم قينالماي, جەڭٸل ٶزگەرتۋگە قابٸلەتتٸ, اسا بٸلٸمدار ادامدار عانا تابىسقا جەتەدٸ.
مەكتەپ دامۋىنىڭ قازٸرگٸ كەزەڭٸندە بولاشاق مۇعالٸمدەردٸڭ پەداگوگيكالىق ويلاۋىن قالىپتاستىرۋدا تابىستى بولۋدىڭ ەڭ ٸرگەلٸ, باستى فاكتورى بٸلٸم ەكەنٸن ەركٸم تەرەڭ تٷسٸنۋٸ كەرەك. ەلٸمٸز باسىمدىق بەرەتٸن مەجەلەردٸڭ قاتارىندا بٸلٸم ەردايىم بٸرٸنشٸ ورىندا تۇرۋى شارت. سەبەبٸ, قۇندىلىقتار جٷيەسٸندە بٸلٸمدٸ بەرٸنەن بيٸك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەدٸ.
ەلٸمٸز جاڭا تاريحي كەزەڭگە اياق باستى. ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى حالىققا ارناعان جولداۋىندا جەنە ٶز ماقالالارىندا قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋى باستالعانىن جارييالادى. وسىلايشا بٸز قايتا تٷلەۋدٸڭ ايرىقشا ماڭىزدى ەكٸ پروتسەسٸ – ساياسي رەفورما مەن ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدى قولعا الدىق. بٸزدٸڭ ماقساتىمىز ايقىن, باعىتىمىز بەلگٸلٸ, ول – ەلەمدەگٸ ەڭ دامىعان 30 ەلدٸڭ قاتارىنا قوسىلۋ.
بۇل ماقساتتارعا جەتۋ جولىندا مەكتەپ دامۋىنىڭ قازٸرگٸ كەزەڭٸندە بولاشاق مۇعالٸمدەردٸڭ پەداگوگيكالىق ويلاۋىن قالىپتاستىرۋ اسا قاجەت.
مەكتەپ دامۋىنىڭ قازٸرگٸ كەزەڭٸندە بولاشاق مۇعالٸمدەردٸڭ پەداگوگيكالىق ويلاۋىن قالىپتاستىرۋدا رۋحاني جاڭعىرۋ دەگەن ۇعىمنىڭ ٶزٸ ۇلتتىق سانانىڭ كەمەلدەنۋٸن بٸلدٸرەدٸ. ونىڭ ەكٸ قىرى بار بٸرٸنشٸسٸ ۇلتتىق سانا-سەزٸمنٸڭ كٶكجيەگٸن كەڭەيتۋ, ەكٸنشٸسٸ ۇلتتىق بولمىستىڭ ٶزەگٸن ساقتاي وتىرىپ, ونىڭ بٸرقاتار سيپاتتارىن ٶزگەرتۋ.
مەكتەپ دامۋىنىڭ قازٸرگٸ كەزەڭٸندە بولاشاق مۇعالٸمدەردٸڭ پەداگوگيكالىق ويلاۋىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن مىناداي تٶرت كٸشٸ باعدارلاماعا «تەربيە جەنە بٸلٸم», «رۋحاني قازىنا», «اتامەكەن» جەنە «اقپارات تولقىنى» دەپ بٶلٸنٸپ, جوبالار مەن ٸس-شارالاردى بەكٸتۋگە بولادى. مۇنى ەكونوميكالىق جاعىنان الىپ قاراعاندا جالپى جوباعا مىنانشا قارجى كەتەدٸ. ونىڭ ٸشٸندە «تەربيە جەنە بٸلٸم» بويىنشا قۇنى 1 ميلليارد 948 ميلليون تەڭگەگە باعالانعان 27 جوبانى جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. «رۋحاني قازىنا» باعدارلاماسى اياسىندا 23 جوبا قولعا الىنادى. جوبانىڭ قۇنى — 84,4 ميلليون تەڭگە. سونداي-اق, «اتامەكەن» باعدارلاماسى بويىنشا ەكٸ بٸردەي ٸرٸ جوبا ٸسكە قوسىلادى. قۇنى — 2 ميلليارد 855 ميلليون 647 مىڭ تەڭگە. ال «اقپارات تولقىنى» اياسىندا مەلٸمەتتەر تاراتىلىپ جاتىر. بۇل اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ بارلىعى بولاشاق پەداگوگ كادرلاردىڭ عىلىمي پوتەنتسييالىنىڭ دامۋىنا, ويلارىنىڭ قالىپتاسۋىنا ٶز سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
ەلباسى ن.ە. نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى ەل دامۋىنىڭ جارقىن ٷلگٸسٸ مەن ناقتى قادامدارىن كٶرسەتەتٸن كەلەلٸ وي, ساليقالى پٸكٸر, باتىل شەشٸمدەرگە قۇرىلعان ماڭىزدى قۇجات. بۇل ماقالادا سانانى جاڭعىرتۋ, ۇلتتىق بولمىستان, ۇلتتىق كودتان ايىرىلىپ قالماي, ونى ەلەمدٸك قۇندىلىقتارمەن ٷيلەستٸرٸپ, قازاقستاننىڭ يگٸلٸگٸنە جاراتۋ جولىنداعى ماقسات-مٷددەلەر تۋرالى ٶزەكتٸ مەسەلە كٶتەرٸلٸپ وتىر. وندا ەل پرەزيدەنتٸ قازاقستان ٷشٸن قايتا تٷلەۋدٸڭ ايىرىقشا ماڭىزدى ەكٸ ٷدەرٸسٸ – ساياسي رەفورما مەن ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدى قولعا الا وتىرىپ, بٸرتۇتاس ۇلت بولۋ ٷشٸن بولاشاققا قالاي قادام باساتىنىن جەنە بۇقارالىق سانانى قالاي ٶزگەرتەتٸنٸ جٶنٸندە الىستى بولجايتىن كٶزقاراستارىمەن بٶلٸسەدٸ. ەلباسىنىڭ بۇل ماقالاسىندا قازٸرگٸ قازاقستاننىڭ باستى رۋحاني قۇندىلىقتارى ايقىن كٶرٸنٸس تاپقان. بۇل – ماقالا عانا ەمەس, مازمۇنى تەرەڭ, اۋقىمى ٶتە كەڭ, ۇلت رۋحانيياتىن ححٸ عاسىر بيٸگٸنە كٶتەرەتٸن رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسى دەۋگە بولادى. ەلباسى عىلىم, بٸلٸم, مەدەنيەت پەن تاريحتى تۇتاستاي قامتيتىن ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسىن حالىق نازارىنا ۇسىنىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى ححٸ عاسىرداعى جاڭا ۇلتتىڭ, جاڭا قازاقتىڭ فەنومەنٸن انىقتاپ بەرٸپ وتىر. ەرٸ وسى جاڭا دەۋٸردەگٸ ۇلتتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ جولىنىڭ التى باعدارىن ۇسىنعان.
ەلباسىنىڭ ماقساتى – ۇلتتىڭ ۇلى مۇراتىن پاش ەتۋ. ول – ۇلى دالا ەلٸنٸڭ بويىندا بەلگٸلٸ تاريحي سەبەپتەرمەن قالعىپ كەتكەن پراگماتيزمدٸ وياتۋ ارقىلى ۇلتتىق, قوعامدىق ويعا, ٸسكە سٸلكٸنٸس ەكەلۋ, تەۋەلسٸز ەلدٸڭ ساناسى مەن اعزاسىن وتارشىلدىق, كەمباعالدىق, بويكٷيەزدٸك كومپلەكستەرٸنەن تۇتاستاي ارىلتۋ. مەملەكەت باسشىسى قازاقتىڭ ەجەلگٸ «دەستٷردٸڭ وزىعى بار, توزىعى بار» قاعيداسىن مىقتاپ ۇستانۋعا شاقىرادى: «مەن قازاقستاندىقتاردىڭ ەشقاشان بۇلجىمايتىن ەكٸ ەرەجەنٸ تٷسٸنٸپ, بايىبىنا بارعانىن قالايمىن. بٸرٸنشٸسٸ – ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مەدەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى. ەكٸنشٸسٸ – العا باسۋ ٷشٸن ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگٸ بولاتىن ٶتكەننٸڭ كەرتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ كەرەك». مەملەكەت باسشىسى نۇسقاپ وتىرعان ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ ساقتاي وتىرىپ, زامان اعىمىنا قاراي ونىڭ سيپاتتارىن ٶزگەرتۋ, «بٸلٸم كۋلتٸن» قالىپتاستىرۋ, مەملەكەت پەن قوعامدى رەۆوليۋتسييالىق ەمەس, ەۆوليۋتسييالىق جولمەن دامىتۋ, ەڭ باستىسى, سانانىڭ اشىقتىعىن, ياعني ەلەمدٸك وزىق جاڭالىقتارعا, عىلىم-بٸلٸمگە قۇشاقتى ايقارا اشۋ يدەيالارى ۇلتتىڭ رۋحاني-مەدەني قالىبى بولماق. ەرٸ جاڭا دەۋٸر سىناقتارىن بەسەكەلٸك قابٸلەتٸ ەرەكشە ەل عانا ەڭسەرە الادى. وسى تۇرعىدا ەلباسىنىڭ مەملەكەت پەن قوعام الدىنا قويىپ وتىرعان ناقتى مٸندەتتەرٸ رۋحاني سالاداعى تٷبەگەيلٸ رەفورمالاردىڭ باستاۋىنا اينالارىنا كٷمەن جوق.
لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ – مەڭگٸلٸك ەلدٸڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ باسى بولسا, «تۋعان جەر» باعدارلاماسى جاڭا عاسىرداعى ەلەمدٸك, ٶڭٸرلٸك, ٸشكٸ-سىرتقى تەۋەكەلدەرگە قارسى تۇرا الاتىن وتانشىلدىق تەربيەنٸڭ, ۇلتجاندىلىقتىڭ كەپٸلٸ بولماق. سونداي-اق«قازاقستاننىڭ كيەلٸ جەرلەرٸنٸڭ گەوگرافيياسى» جوباسى جالپىۇلتتىق قاسيەتتٸ ورىنداردى جەنە اسا قاستەرلٸ جەرلەردٸ ساقتاۋعا, ەرٸ ەلدەگٸ تۋريستٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مەدەنيەت» جوباسىن ٸسكە اسىرۋ قازاقستاندى ٶز شىعارماشىلىعى ارقىلى دٷنيە جٷزٸنە تانىتاتىن كٶپتەگەن تالانتتارعا جول اشادى.
«قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسٸم» جوباسى بٷگٸنگٸ زامانداستارىمىزدىڭ تٷرلٸ سالالارداعى جەتٸستٸكتەرٸن دەرٸپتەۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ جەنە جاستاردى ادامگەرشٸلٸككە تەربيەلەۋدٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸ بولادى. بۇل تاپسىرمالار مەملەكەتتٸڭ جەنە ازاماتتىق قوعامنىڭ بارلىق يدەولوگييالىق جۇمىسىنىڭ ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆاداعى نەگٸزٸ بولادى.
سونداي-اق, ەلباسى ٶز ماقالاسىندا قازٸرگٸ جاھاندانۋ زامانىندا ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ ساقتاپ قالۋ, ٶركەنيەتتٸڭ جاقسىسىن الىپ, جامانىنان جيرەنۋ جٶنٸندە ٶتە قۇندى پٸكٸرلەر ايتتى. ەندٸگٸ مٸندەت – وسى ايتىلعانداردى ٸسكە اسىرۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋ.
جولداۋدا قوزعالعان باعىتتاردى كەڭٸنەن تارقاتىپ, كٶپكە تٷسٸنٸكتٸ, رۋحاني جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان قۇجات دەپ بٸلەمٸز. ماقالانى وقي وتىرىپ, ونىڭ ەربٸر سٶيلەمٸندە بٷگٸنٸمٸز بەن بولاشاعى جارقىن قازاقستانعا اپاراتىن ناقتى جوسپار, ماقسات كٶرسەتٸلگەنٸ تٷسٸنٸكتٸ. ەلٸمٸزدە ەلەۋمەتتٸك – ەكونوميكالىق, ساياسي رەفورمالار جاقسى جٷزەگە اسۋدا. ەگەر قوعامنىڭ دامۋ كٸلتٸ بٸلٸمدٸ ادامداردىڭ جاڭاشا قىزمەت اتقارۋىن كەرەك ەتەتٸن بولسا, سول جاڭاشىل ادامداردى, بولاشاق قوعام مٷشەلەرٸنە بٸلٸم مەن تەربيە بەرۋدٸ جٷزەگە اسىراتىن ماماندار دايىندايتىن بٸزدٸڭ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى ەلباسى كٶزدەگەن باعىتتارعا لايىقتى بولۋى تيٸس.
الدا ەلٸ ۇزاق جول, ٷلكەن اسۋلار بار. سول اسۋلار مەن قيىندىقتى جەڭۋ ٷشٸن بٸلەكتٸڭ كٷشٸ مەن نايزانىڭ ۇشى كەرەك ەمەس. وعان تەك جٷرەك پەن بٸلٸم, تالانت پەن تالاپ كەرەك. قازاق ەلٸنٸڭ ابىرويىن اسىرىپ, مەرەيٸن ٷستەم ەتەر, ەلەم تاڭعالار, تالاي-تالاي جاڭالىق اشار بٸلٸمدٸلەر كەرەك.
وسى تەۋەلسٸز ەلٸمٸزدٸڭ نامىسىن قورعايتىن, بٷگٸنٸمٸزدٸ ەرتەڭٸنە جالعايتىن, قازاق ەلٸنٸڭ ەرتەڭٸ, بولاشاعى ٷشٸن جاۋاپ بەرەتٸن بٷگٸنگٸ ۇرپاق ەكەنٸمٸزدٸ سەزٸنەيٸك.
بولاشاقتا ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس, ادامدارىنىڭ بەسەكەلٸك قابٸلەتٸمەن ايقىندالادى. سوندىقتان, ەربٸر قازاقستاندىق, سول ارقىلى تۇتاس ۇلت ححٸ عاسىرعا لايىقتى قاسيەتتەرگە يە بولۋىكەرەك. مىسالى, كومپيۋتەرلٸك ساۋاتتىلىق, شەتتٸلدەرٸن بٸلۋ, مەدەني اشىقتىق سيياقتى فاكتورلار ەركٸمنٸڭ العا باسۋىنا سٶزسٸز قاجەتتٸ العىشارتتاردىڭ ساناتىندا. سول سەبەپتٸ, «تسيفرلى قازاقستان», «ٷش تٸلدە بٸلٸم بەرۋ», «مەدەني جەنە كونفەسسييا ارالىق كەلٸسٸم» سيياقتى باعدارلامالار – ۇلتىمىزدى ياعني بارشا قازاقستاندىقتاردى ححٸ عاسىردىڭ تالاپتارىنا دايارلاۋدىڭ قامى.
جاڭا جاھاندىق ٷردٸستەر ەشكٸمنەن سۇراماي, ەسٸك قاقپاستان بٸردەن تٶرگە وزدى. سوندىقتان زامانعا سەيكەس جاڭعىرۋ مٸندەتٸ بارلىق مەملەكەتتەردٸڭ الدىندا تۇر. سىناپتاي سىرعىعان ۋاقىت ەشكٸمدٸ كٷتٸپ تۇرمايدى, جاڭعىرۋ دا تاريحتىڭ ٶزٸ سيياقتى جالعاسا بەرەتٸن پروتسەسس. ەكٸ دەۋٸر تٷيٸسكەن ٶلٸارا شاقتا قازاقستانعا تٷبەگەيلٸ جاڭعىرۋ جەنە جاڭا يدەيالار ارقىلى بولاشاعىن باياندى ەتە تٷسۋدٸڭ تەڭدەسسٸز تاريحي مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلٸپ وتىر. بارشا قازاقستاندىقتار, جاس ۇرپاق جاڭعىرۋ جٶنٸندەگٸ وسىناۋ ۇسىنىستاردىڭ ماڭىزىن تەرەڭ تٷسٸنەدٸ دەپ سەنەمٸن. جاڭا جاعدايدا جاڭعىرۋعا دەگەن ٸشكٸ ۇمتىلىس – بٸزدٸڭ دامۋىمىزدىڭ ەڭ باستى قاعيداسى. ٶمٸر سٷرۋ ٷشٸن ٶزگەرە بٸلۋ كەرەك. وعان كٶنبەگەندەر تاريحتىڭ شاڭىنا كٶمٸلٸپ قالا بەرەدٸ».
بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك باسىم زاماندا, قازٸرگٸ تاڭدا جەكە ادام عانا ەمەس, تۇتاس حالىقتىڭ ٶزٸ بەسەكەلٸك قابٸلەتٸن ارتتىرسا عانا تابىسقا جەتۋگە مٷمكٸندٸك الادى.
پراگماتيزم, بٸز جاڭعىرۋ جولىندا بابالاردان ميراس بولىپ, قانىمىزعا سٸڭگەن, بٷگٸندە تامىرىمىزدا بٷلكٸلدەپ جاتقان ٸزگٸ قاسيەتتەردٸ قايتا تٷلەتۋٸمٸز كەرەك. پراگماتيزم – ٶزٸڭنٸڭ ۇلتتىق جەنە جەكە بايلىعىڭدى ناقتى بٸلۋ, ونى ٷنەمدٸ پايدالانىپ, سوعان سەيكەس بولاشاعىڭدى جوسپارلاي الۋ, ىسىراپشىلدىق پەن استامشىلىققا, داڭعويلىق پەن كەردەڭدٸككە جول بەرمەۋ دەگەن سٶز.
ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ ساقتاۋ ۇلتتىق جاڭعىرۋ دەگەن ۇعىمنىڭ ٶزٸ ۇلتتىق سانانىڭ كەمەلدەنۋٸن بٸلدٸرەدٸ. ۇلتتىق سالت-دەستٷرلەرٸمٸز, تٸلٸمٸز بەن مۋزىكامىز, ەدەبيەتٸمٸز, جورالعىلارىمىز, بٸر سٶزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا مەڭگٸ قالۋعا تيٸس.
بٸلٸمنٸڭ سالتانات قۇرۋى بٸلٸمدٸ, كٶزٸ اشىق, كٶكٸرەگٸ وياۋ بولۋعا ۇمتىلۋ – بٸزدٸڭ قانىمىزدا بار قاسيەت. تابىستى بولۋدىڭ ەڭ ٸرگەلٸ, باستى فاكتورى بٸلٸم ەكەنٸن ەركٸم تەرەڭ تٷسٸنۋٸ كەرەك. سەبەبٸ, قۇندىلىقتار جٷيەسٸندە بٸلٸمدٸ بەرٸنەن بيٸك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەدٸ.
قازاقستاننىڭ رەۆوليۋتسييالىق ەمەس, ەۆوليۋتسييالىق دامۋى بٸزدٸڭ كەشەگٸ تاريحىمىز بۇلتارتپاس بٸر اقيقاتقا, ەۆوليۋتسييالىق دامۋ عانا ۇلتتىڭ ٶركەندەۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸنە كٶزٸمٸزدٸ جەتكٸزەدٸ.
سانانىڭ اشىقتىعى بٸرٸنشٸدەن, ادام جەر شارىنىڭ ٶزٸنە قاتىستى اۋماعىندا جەنە ٶز ەلٸنٸڭ اينالاسىندا نە بولىپ جاتقانىن تٷسٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەكٸنشٸدەن, ول جاڭا تەحولوگييانىڭ اعىنى الىپ كەلەتٸن ٶزگەرٸستەردٸڭ بەرٸنە دايىن بولۋ دەگەن سٶز. ٷشٸنشٸدەن, بۇل – ٶزگەلەردٸڭ تەجٸريبەسٸن الىپ, ەڭ وزىق جەتٸستٸكتەرٸن بويعا سٸڭٸرۋ مٷمكٸندٸگٸ.
رۋحاني جاڭعىرۋ جارقىن بولاشاققا باعدار جولىندا ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى. ەربٸر قازاقستاندىق ونى تٷسٸنۋٸ كەرەك. جەنە بۇل يدەيانى حالىق اراسىنا كەڭٸنەن تاراتۋ قاجەت.
سٷندەت سماحانۇلى
