دٸني ساياساتتىڭ سالعىرتتىعى نەمەسە ۇلتشىلدىق دٸنشٸلدٸكتٸڭ تاساسىندا قالدى ما?

تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن مەملەكەتٸمٸز زايىرلىلىق ۇستانىمىن زاڭ جٷزٸندە بەكٸتتٸ. دەگەنمەن, بٷگٸندە قازاقستاندا  قالىپتاسقان دٸني احۋال كٶپشٸلٸكتٸڭ الاڭداتۋدا. كٶكەيدٸ مازالاعان سۇراقتاردىڭ بٸرقاتارىن بەلگٸلٸ عالىمدارعا, قوعام بەلسەندٸلەرٸنە, تەولوگتارعا قويىپ ەدٸك.

1. قازاق ۇلتىنىڭ رۋحانيياتىنداعى يسلام دەنٸمەن كٶكتەگەن دٸني تانىمدىق قاباتتاردى, ۇلتتىق دٷنيەتانىمدى ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا از ٸس-شارا جاسالمادى. بٸراق  جات پيعىلدى دٸني اعىمدارعا قارسى «يممۋنيتەتتٸ» كٷشەيتۋ باعىتىندا, ەسٸرەسە, وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋدا قانداي قام-قارەكەت نازاردان تىس قالىپ جاتىر? بۇل مەسەلەگە قوعامنىڭ, سونىڭ ٸشٸندە تۇرعىنداردىڭ ەلٸ دە بەي-جاي قاراپ وتىرعانى راس پا?

2. قر دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ قوعامدا مەشٸت يمامدارىنىڭ بەدەلٸن كٶتەرۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ مەرتەبەسٸن زاڭ جٷزٸندە كٶتەرۋ جٶنٸندە بٷگٸنگە دەيٸن ۇسىنىس-پٸكٸرلەر از ايتىلماعانى مەلٸم.

3. سەلەفيزم اعىمىنا تٷبەگەيلٸ تىيىم سالۋ مەسەلەسٸ ەلٸ كٷنگە شەشٸلمەي كەلەدٸ. جات يدەولوگييانى توقتاتۋ ماقساتىندا ٷكٸمەت تاراپىنان قانداي شەشٸم قابىلدانعانى تيٸمدٸ? تەولوگتار حريستياندىق باعىتتا دەسترۋكتيۆتٸك ەلەمەنتتەرٸ بار دٸني اعىمداردىڭ زاڭدى تٷردە تٸركەۋگە الىنعانىن اشىق ايتادى. مۇنداي ۇيىمداردىڭ قاتارىنا تارتىلىپ جاتقان قازاقتىڭ تاعدىرى قوعامدى قانشالىقتى تولعاندىرادى?

1. راس, قازاقتىڭ مۇسىلماندىق تانىمى مەن دٸني تەجٸريبەسٸندە, ساناسى مەن سالتىندا ەڭ باستى ورتالىق سانالاتىن يسلام فەنومەنٸ رەالدى اقيقاتىنان ايىرىلا جازدادى. بٸز – قازٸر دەستٷرٸن دە, دٸنٸن دە قايتا قالپىنا كەلتٸرۋگە مەجبٷر بولىپ وتىرعان ەلمٸز. قازاقستان مۇسىلماندارى  دٸني باسقارماسى «دٸن مەن دەستٷر» جىلىن جارييالادى. سونىڭ اياسىندا دٸن ٸستەرٸ اگەنتتٸگٸ دە كٶپتەگەن ٸس-شارالار, كونفەرەنتسييالار ۇيىمداستىردى,  كٸتاپتار شىعاردى. بۇل قۇبىلىستار بيلٸك پەن مٷفتياتتىڭ مەسەلەنٸ بٸلۋ ساتىسىندا ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. بٸراق مەسەلەنٸڭ مەنٸ تەرەڭدە. قازٸرگٸ كەزەڭ – عىلىم, بٸلٸم عاسىرى. بٸلٸمسٸز, عىلىمسىز جاسالعان كەز كەلگەن ٸس وڭ بولعانىمەن, دۇرىس باعىتتى كٶرسەتە المايدى. مەسەلەنٸڭ بايىبىنا تالداۋ جاسالىنباسا, سەنٸ قورشاپ تۇرعان دوس-دۇشپانىڭ وڭاي ولجا قىلادى. دەستٷر – مەدەنيەتتٸڭ بٸر قاباتى عانا. مەدەنيەتتٸڭ ەڭ باستى بٸرٸنشٸ قاباتى – تٸل, ەڭ سوڭعى قاباتى – سانا. وسى ەكٸ ورتادا قانشاما مەدەنيەت قاباتتارى جاتىر. سانا دەگەنٸمٸز – بٷگٸن تٸرشٸلٸگٸ مەن اقيقاتىن كٶرسەتٸپ وتىرعان قازاق بولمىسى. سول سانانى تانىمدىق, تەجٸريبەلٸك جەنە سەنٸم تۇرعىسىنان قايتا ازىقتاندىرۋ ٷشٸن كەشەندٸ يدەولوگييالىق, جوسپارلى دا تۇعىرلى ساياسات قاجەت. ۇلتتىق بولمىس الدىنداعى قازاقتىڭ جاۋاپسىزدىعى دەرتكە اينالىپ وتىر. قاجەت ەتكەن كەزدە عانا قۇندىلىق – تٸرٸ. ال سەنٸڭ قۇندىلىعىڭ ٶزٸڭنەن باسقا كٸمگە كەرەك? ەگەر ٶز قۇندىلىعىڭا قامقور بولىپ, قادٸرلەپ, وتباسى, بالا-شاعاڭا اماناتتاپ بەرە الماساڭ, كٷردەلٸ كٷرمەۋ وسىندا. سوندىقتان قازاق بولمىسىن قايتا جاڭعىرتۋ جولىندا دٸن, مەملەكەت, قوعامدىق ينستيتۋت جەنە ەربٸر قازاق اراسىندا قويان-قولتىق ىمىرا بولماسا, ٸس-ەرەكەت, ەڭبەك ەش كەتەدٸ. ەڭ باستىcى, دۇرىس باعدار – تاريحپەن ٷندەسۋ. قازاق جاڭا عانا مۇسىلمان بولعان ەل ەمەس. ونى بٸز «دٸني تەجٸريبە» دەيمٸز. بيلٸك تە, قمدب دا سول تاريحتى, دٸني تەجٸريبەنٸ تاپسىن, جانداندىرسىن. بۇل باعىتتا قولعا الىناتىن شارالاردى ياساۋي ٸلٸمٸ مەن مەدەنيەتٸمەن ۇشتاستىرۋدى ۇسىنار ەم.

2. اتا زاڭىمىز بار, قۇقىقتىق, دەموكراتييالىق, زايىرلى ەلمٸز. جالپى بٸزدٸڭ مەملەكەت ٷشٸن زايىرلىلىق ۇستانىم ول – تٸرٸ قالۋدىڭ, بولاشاعىمىزدىڭ باياندى بولۋىنىڭ, دٸني دامۋدىڭ, ۇلتتىق جاندانۋدىڭ, تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتىڭ ەڭ باستى ينسترۋمەنتٸ. دەيتۇرعانمەن, وسىدان بەس جىل بۇرىن, زاڭىمىزدا حانافي مازھابى مەن پراۆوسلاۆيەنٸڭ تاريحي جولىنا قۇرمەت كٶرسەتەتٸندٸگٸمٸزدٸ جازىپ قويدىق. نەگە? سەبەبٸ سول كەزدەگٸ باتىس ٶڭٸرٸنەن (اقتٶبە, اقتاۋدان) باستالىپ, سوناۋ وڭتٷستٸككە (تاراز) سوزىلعان تەراكتٸلەردٸڭ دٷمپۋٸنە قارسى جاساعان امالىمىز ەدٸ. ولار دا سەلافيزمنٸڭ جانكەشتٸلەرٸ بولاتىن. بۇل زايىرلىلىققا سيمايتىن بولسا دا, بيلٸكتٸڭ مەدەنيەتتٸ, ۇلتتىق بولمىستى ساقتاۋداعى قامقورلىعى دەۋگە سايادى. سەبەبٸ, كونستيتۋتسييا دەگەن جاي عانا كٸتاپ نەمەسە ديسسەرتاتسييا ەمەس, باستى قۇجات رەتٸندە كٸرٸسپە, «پرەامبۋلا» بٶلٸمٸنەن, قورىتىندىدان تۇرادى... زاڭ دەگەنٸمٸز نورمالار جيناعى. سوندىقتان ونسىز دا قمدب-نىڭ ۇستانىمى مەن باعدارى ٷشٸن حانافي مازحابىنىڭ ارتىقشىلىعى مەن تاريحيلىعى تۋرالى نورما بار دەگەن سٶز. مەسەلە – سول نورماتيۆتٸك مٷمكٸندٸكتٸ قولدانا الماي وتىرعان ٶزٸمٸزدە... مەن ايتار ەدٸم سالافيزمگە, تەرروريزمگە قارسى زاڭ نەگٸزدەرٸ كونستيتۋتسييامىزدا جەتكٸلٸكتٸ. تەك سونى كٶرەتٸن كٶزگە, تانيتىن مامانعا, جٷزەگە اسىرار بيلٸكتٸڭ بەلسەندٸلٸگٸنە زەرۋمٸز...

3. بۇل مەسەلە شەشٸلەدٸ. ەرتەلٸ-كەش بولسا دا... سەبەبٸ باسقا جول جوق. ال ايتىلعان ۋەجدەر تەك بيلٸكتٸڭ بۇل ٸستە دايىن ەمەستٸگٸن عانا كٶرسەتەدٸ. مەملەكەت قازاق بولمىسىنىڭ مەنٸنە جەتە كٶڭٸل بٶلە الماي كەلەدٸ. ورتا جول تاپپاي قويدى نەمەس ەدەيٸ كەشەۋٸلدەتٸپ وتىر. ونىڭ استارى بٸزگە بەيمەلٸم سەبەپتەرٸ بولۋى ىقتيمال. دٸن ساياساتىن قايتا قاراۋ كەرەك. ال قمدب دٸني ساياساتىن قايتا ساراپتاۋى تيٸس. ەگەر بيلٸك پەن مۋفتيات تا «دٸني ساياساتىن» ٶزارا ۇشتاستىرسا, وندا قازاق بولمىسىنا قاراي بەت الار ەدٸ. دٸندٸ, ەڭ الدىمەن, رەالدى قۇبىلىس رەتٸندە تانۋىمىز تيٸس. بيلٸك ەلٸ دٸندٸ سىرتقى فورماسىمەن, قابىعىمەن عانا تانۋعا ماشىقتانىپ العان. بۇل دۇرىس باعىت ەمەس. بۇل تۋرالى ەلباسىمىز «تەرروريزممەن كٷرەسەمٸز دەپ جٷرٸپ, يسلاممەن كٷرەسٸپ كەتپەڭدەر» دەپ ەسكەرتكەن بولاتىن. ەندٸ جاڭا مينيسترلٸك قۇرىلدى, سودان ٷمٸت ەتەمٸز...

1. بٸرٸنشٸدەن, قازاق – قاۋٸپتٸڭ تٶنٸپ تۇرعانىن بٸلسە دە, نەمقۇرايلى قارايتىن حالىق. بۇل جايباسارلىق پا, ەلدە, ٶزٸمٸزگە, ۇلتتىق رۋحىمىزعا دەگەن سەنٸمدٸلٸك پە, بٸلمەيمٸن. شىنىندا دا, جەرٸمٸزدەن دە ايىرىلىپ قالا جازدادىق, تٸلٸمٸزدٸ دە قۇرتىپ الا جازدادىق, بٸراق سان عاسىر بويى دومبىرامىزدى جوعالتقان جوقپىز, بەسٸگٸمٸزدەن ايىرىلعان جوقپىز. ە لٸ دە ٷيگە كەلگەن قوناققا ەت اسامىز, داستارحانعا باتا جاسايمىز. بٸز – ۇلتتىق ٶزەگٸمٸزدٸ جوعالپايتىن جۇرتپىز. بەيجايلىقتىڭ تامىرى دا وسىندا سيياقتى. ەكٸنشٸدەن, دٸني اعىمداردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى تەرك ەتٸپ وتىرعانىن بارلىعىمىز كٶرٸپ, بٸلٸپ, تٷسٸنە الماعان سيياقتىمىز. قازاقتىڭ دٸلٸندەگٸ دەستٷرلٸ يسلام شەڭبەرٸنە سىيمايتىن, تابيعي قاجەتتٸلٸكتەن, ەدەت-عۇرىپتان تۋعان بٸرقاتار ەرەكشەلٸكتەردٸ جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بٸراق دەستٷر مەن دٸننٸڭ كٸرٸگٸپ كەتكەن تۇسىن اجىراتۋ نەمەسە سول قالپىندا ساقتاپ قالۋ – قوعامنىڭ, ەلدٸڭ شەشٸمٸ بولۋى شارت. ونى تٷسٸنۋ ٷشٸن, انىقتاۋ ٷشٸن قازاق حالقىنىڭ جارتىسىنان كٶبٸ يسلامنىڭ نەگٸزٸن بٸر ادامداي مەڭگەرۋٸ كەرەك. دەمەك قازاقتاردىڭ بٸر بٶلٸگٸنٸڭ جاڭا اعىمدارعا ەرٸپ كەتۋٸ – دٸني ساۋاتسىزدىقتىڭ سالدارى. حالىقتىڭ باسىم بٶلٸگٸ جات دٸني اعىمداردىڭ پيعىلىن ەندٸ تٷسٸنە باستاعان سيياقتى. ال حالىق ارالاسپايىنشا, بۇل مەسەلەنٸ مەملەكەتتٸڭ جالعىز ٶزٸ شەشە الادى دەپ ايتا المايمىن. 

2. مەن وسىدان تٶرت-بەس جىل بۇرىن «دٸني سەنٸم مەن دٸني بٸرلەستٸكتەر تۋرالى» جاڭا زاڭدى تالقىلاۋ ٷستٸندە «مەملەكەتتٸك دٸن» نەمەسە «مەملەكەتتەگٸ نەگٸزگٸ دٸن» تۋرالى مەسەلە كٶتەرگەن بولاتىنمىن. كٶپتەگەن ەلدەردە, ونىڭ ٸشٸندە, زايىرلى مەملەكەتتەردە «مەملەكەتتٸك دٸن» دەگەن تەرمين بار. سول ەلدٸڭ حالقىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ ۇستاناتىن, تاريحي تٷردە قالىپتاسقان دٸن  مەملەكەتتٸك دٸننٸڭ دەرەجەسٸنە كٶتەرٸلەدٸ جەنە ول سول ەلدٸڭ اتا زاڭىندا بەكٸتٸلەدٸ. مىسالى, يتالييانىڭ مەملەكەتتٸك دٸنٸ – كاتوليتسيزم. گرۋزييا مەملەكەتٸنٸڭ كونستيتۋتسياسىندا دا سول ەلدٸن نەگٸزگٸ دٸنٸ ناقتى اتالىپ, ستاتۋس بەرٸلگەن. قازاق ەلٸندە يسلام دٸنٸنە وسىنداي ايرىقشا ستاتۋس بەرٸلۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ەڭگٸمە بٸزدٸڭ ەلدەگٸ تۇرعىنداردىڭ 70 پايىزدان استامى يسلام دٸنٸن ۇستانۋىندا ەمەس, قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويى ۇستانعان دٸنٸنٸڭ – يسلام بولۋىندا. سوندا عانا دەستٷرلٸ دٸنٸمٸزدٸڭ قايتا ٶرلەۋٸن كٶرە الامىز.

3. ٶزٸمٸز «دٸن – مەملەكەتتەن بٶلەك» دەيمٸز دە, ٷكٸمەت قانداي شارالار قولدانۋ كەرەك دەپ جالتاقتايمىز. ٶز باسىم, بيلٸك تاراپىنان جات پيعىلدى دٸني اعىمدارعا تولىقتاي زاڭ ارقىلى تيىم سالۋدى تيٸمدٸ تەسٸل دەپ ايتا المايمىن. بٸرٸنشٸدەن, دٸني اعىمدارعا ەنگەن ازاماتتاردىڭ قولىندا «سالافيلٸك» دەيتٸندەي ناقتى قۇجات جوق, دەمەك ولاردى انىقتاۋدىڭ ٶزٸ ٷلكەن مەسەلە تۋدىرادى. ەكٸنشٸدەن, تيىم سالعان سايىن ولاردىڭ قاتارى كٶبەيە تٷسە مە دەگەن قاۋپٸم دە بار. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, دٸني سەنٸم بوستاندىعى مەن تيىم سالۋ مەسەلەسٸ بٸر جەردە ٶمٸر سٷرە المايدى دەپ ويلايمىن. ال حريستياندىق باعىتتاعى دٸني سەكتالارعا قازاقتاردىڭ كٸرٸپ جاتقاندىعى تۋرالى مەسەلە 90-جىلدارى ٶتە كٶپ ەڭگٸمە بولعان. قازٸر ونىڭ قاۋپٸنەن يسلامدا جٸككە بٶلٸنگەن جات اعىمداردىڭ قاۋپٸ اسىپ كەتكەن سيياقتى. ەڭ باستى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – جات پيعىلداعى اعىمداردان ۇلتتىڭ سالت-دەستٷرٸن, مەدەنيەتٸن ساقتاپ قالۋ دەپ تٷسٸنەمٸن. وسىنى تٷسٸنگەن كەز كەلگەن قازاق جات اعىمدارعا ەرمەيدٸ.

1. دٸني سالادا قالىپتاسقان كەلەڭسٸزدٸكتەر دٸندٸ دەستٷردەن بٶلە قاراستىرۋدان تۋىندادى. بولماسا, بٸزدە دەستٷر مەن دٸن بٸر ۇعىمعا اينالىپ كەتكەن. ال سىرتتان كەلگەن دٸن, ول قانشا جەردەن دەرٸپتەلسە دە, ۇلتتىق بولمىسپەن ٷندەسپەيدٸ. بٸز كەيبٸرەۋلەر ناسيxاتتاپ جٷرگەن سەلافيلٸك, ۋاxابيلٸك اعىمداردىڭ تيگٸزەر زاردابىن بيلٸك جەتە تٷسٸنبەي وتىر. ەگەر ول اعىمدار باسىمدىققا يە بولسا, وندا بٸزدٸڭ ۇلتتىق مٸنەزٸمٸز دە ٶزگەرەدٸ. دەمەك بٸز سول جات اعىم ەسەرٸنەن قازاقىلىقتان الشاقتاي باستايمىز. ولار بٸزدٸڭ دەستٷرلٸ دٸنٸمٸز ارقىلى               قالىپتاسقان ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتەرٸمٸزدٸ جويىپ جٸبەرەدٸ. سوندىقتان بٸزگە ٶسكەلەڭ ۇرپاقتى دٸنشٸل بولۋعا ەمەس, قازاق بولۋعا تەربيەلەگەن جٶن. بٸز دٸندٸ تٷسٸنۋ ٷشٸن ەۋەلٸ قازاق بولۋىمىز كەرەك.

2. قر دٸني سەنٸم جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇرىلعانىن قۇپتاۋعا بولادى. سەبەبٸ دٸن ەشقاشان مەملەكەتتەن تىسقارى بولعان ەمەس. الايدا يمامدار مەرتەبەسٸن بٸز قولدان كٶتەرە المايمىز. ول ٷشٸن دٸن مەن xالىق تۇتاسۋى كەرەك. قمدب ٶز ۇستانىمدارىن اشىق جارييالاپ, اتا-بابالارىمىز سىندى «ەرۋاق» ۇعىمىن دٸنمەن ۇشتاستىرا الۋى قاجەت. ونسىز يمامدار مەن سەلافيلەر اراسىندا ايتا قالارلىقتاي ايىرماشىلىق بولا قويمايدى. ال xالىق ونى بٸلٸپ وتىر.

3. راس, ٶزگە دٸنگە بەت بۇرىپ جاتقان باۋىرلارىمىز از ەمەس. الايدا بيلٸك ولاردى اڭعارماعانداي پەيٸل تانىتىپ وتىر. وعان قوعامدىق ۇيىمدار دا جەتە مەن بەرٸپ وتىرعان جوق. سەبەبٸ بۇل – ادامداردىڭ ٶز تاڭداۋى. ەزٸرگە ۇلتتىق تۇتاستىققا تيگٸزەر پەلەندەي زالالى جوق. بٸز قاۋٸپتٸ ٶز ٸشٸمٸزدەگٸ دٸني اعىمداردان سەزٸپ وتىرمىز. بٸراق سولاي ەكەن دەپ ولاردى دا نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. ەكٸ جاعدايدا دا نەگٸزگٸ كٸلتيپان ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرگە كەلٸپ تٸرەلەتٸندٸگٸن دە ەسكەرگەن جٶن. دٸن – قازٸر قارجىعا تەۋەلدٸ. دٸن, بٸر جاعىنان, بيزنەس. جات پيعىلدىلاردىڭ سويىلىن سوعىپ جٷرگەندەردٸڭ دەنٸ دٸندارلار ەمەس, ٶز قارجىلارىن اينالىمعا سالعاندار. ولاردىڭ قۇرىعىنا ٸلٸنگەندەردٸڭ, جاسىراتىنى جوق, اقىل-ەسٸ جادىلانعان.

1. قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ ۇيعارىمىمەن سوڭعى جىلدارى «دٸن جەنە تاريح», «دٸن جەنە دەستٷر» جوبالارى اياسىندا دٸني ەدەبيەتتەر مەن زەرتتەۋ ەڭبەكتەرٸ جارىق كٶردٸ. يسلامدا قۇقىق سالاسىنا قاتىستى كٷردەلٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن قۇران, سٷننەت, يدجما (عالىمداردىڭ اۋىزبٸرلٸگٸ), قيياس (سالىستىرۋ) سەكٸلدٸ بٸرنەشە دەرەككٶزٸنە سٷيەنۋمەن  قاتار, ەر حالىقتىڭ ەدەت-عۇرپى, دٸلٸ, تاريحي بولمىسى ارنايى زەرتتەلەدٸ. قوعامداعى كيكٸلجٸڭ, تٷرلٸ اعىمعا بٶلٸنۋ, وعان جاستاردىڭ ەلٸكتەۋٸ ۇلتتىق سالت-دەستٷردٸ تەرەڭ بايىپتاپ ەسكەرمەۋدەن, دەلەل رەتٸندە نەگٸزگٸ الماۋدان تۋىنداپ وتىر. دٸني وقۋ ورىندارىندا شەكٸرتتەر بٸرنەشە جىل يسلام نەگٸزدەرٸ بويىنشا تەرەڭ بٸلٸم العان سوڭ بارىپ, بۇل باعىتتا كٷردەلٸ پەن - «ۋسۋل» ٸلٸمٸن, ەدٸسناماسىن يگەرەدٸ.

قازٸرگٸ كەزدە دٸنٸمٸزدٸڭ اسىل قازىعى بولۋى تيٸس اقساقالدار مەشٸتكە ٶتە سيرەك كەلەدٸ, تٸپتٸ جوقتىڭ قاسى. كٶپشٸلٸگٸ ارۋاققا قۇران باعىشتاۋ ٷشٸن عانا باس سۇعاتىنىن جاسىرا المايمىن. ولاردىڭ اراسىندا بەس ۋاقىت نامازىن وقىپ, جاستاردىڭ باعىت-باعدارىن تٷزەپ, اقىل ايتاتىن اۋزى دۋالى قارييالار از. سوندىقتان جاستار تەربيەسٸنە قاتىستى مەسەلەلەرمەن كٶبٸنە يمامنىڭ ٶزٸ بەتپە-بەت قالادى. وتباسىنىڭ بەرٸكتٸگٸنە, ٸزگٸ ۇرپاق ٶسٸرۋگە جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراپ, قاداعالاپ وتىراتىن اقساقالدار ينستيتۋتىن جويعان كەڭەستٸك سانا زاردابىنان ساۋىعۋ ٷشٸن الداعى ۋاقىتتا ونداعان جىلدار كەرەك شىعار. مەسەلەن, يسلام دٸنٸنٸڭ قايماعى بۇزىلماعان, حالقىنىڭ تٷگەلگە جۋىعى ەبۋ حانيفا مەزھابىن ۇستاناتىن تٷركييادا جات اعىمدار مەسەلەسٸ بولعانىمەن, وعان جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردىڭ بوي الدىرا قويماعانىن, تەك باسقا ەلدەن قونىس اۋدارعاندار اراسىندا عانا الاۋىزدىق قىلاڭ بەرەتٸنٸن بٸلەمٸز. باۋىرلاس ەلدٸڭ بابالارى قالىپتاستىرعان «يممۋنيتەتتٸڭ» مىقتىلىعى سونداي, كەز كەلگەن اقساقال دٸني مەسەلەدە ارنايى مامانداردىڭ ٶزٸن جولدا قالدىرادى, ساليقالى ۋاعىز ايتادى.

2. بٸزدٸڭ مەملەكەت زايىرلى بولىپ ەسەپتەلەدٸ جەنە ەلەمگە اشىق قوعام قاعيداتىن ۇستاناتىنىن ەسكەرۋ قاجەتپٸز. قمدب-عا ايرىقشا ستاتۋس بەرسە, باسقا دٸني ۇيىمدار دا تەڭدٸك ۇستانىمىن العا تارتۋى مٷمكٸن. دەگەنمەن, قوعامدا يمامدارعا ايرىقشا قۇرمەت كٶرسەتۋگە, جات اعىمنان قۇتىلۋدىڭ جولىن بٸرلەسە ٸزدەۋگە بەرٸ بٸردەي وڭ قاباق تانىتادى دەپ ايتا المايمىن. بىلتىر قمدب «يمامنىڭ تۇلعالىق كەلبەتٸ» اتتى قۇجات بەكٸتتٸ. وندا دٸني قىزمەتكەر بويىنان تابىلۋى تيٸس قاسيەتتەر جيناقتالىپ بەرٸلگەن. ياعني, كٶركەم مٸنەزدٸ تولىقتىرۋ, ەدەپكە بويىۇسىنۋ, شەشەندٸكپەن كٶپتٸ ۇيىتۋ ارقىلى قوعامعا ٷلگٸ بولا بٸلگەن جٶن ەكەنٸ ايتىلعان. ەلٸمٸزدەگٸ «نۇر-مٷباراك» ۋنيۆەرسيتەتٸ جانىنداعى يمامداردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ ينستيتۋتىندا ۇيىمداستىرىلاتىن كۋرستارعا, سەمينارلارعا مەشٸت قىزمەتكەرلەرٸ تۇراقتى قاتىسادى. قالا بەردٸ, يمامدارىمىزدىڭ زايىرلى بٸلٸم دەڭگەيٸن جەتٸلدٸرۋ كٶزدەرٸن دە قاراستىرىپ وتىرامىز.

3. جاڭا مينيسترلٸك قۇرىلعانعا دەيٸن دە كٶپتەگەن عالىمدار, تەولوگتار, قوعام بەلسەندٸلەرٸ سەلەفيزمگە تٷبەگەيلٸ تىيىم سالۋ مەسەلەسٸنە قاتىستى ناقتى تۇجىرىمعا بەكۋ قاجەتتٸگٸن ايتقان ەدٸ... ونىڭ قاسىندا باسقا دا دٸني ۇيىمدارعا تارتىلىپ جاتقان قازاقتار جەتەرلٸك. مۇنىڭ بەرٸ ەر ازاماتتىڭ جەكە تۇلعا بوپ قالىپتاسۋىندا, دٸنگە دەگەن كٶزقاراسىن تولىقتىرۋدا, ٶمٸرلٸك تەجٸريبەنٸ ەسكەرۋدە اتا-بابا ميراسىنا نەمقۇرايلى قاراۋدان تۋىنداپ وتىر. قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەشٸت جاماعاتىنىڭ سانى ارتۋدا. بٸراق شاريعاتتاعى كٷردەلٸ ٸلٸمدەردٸ تٷسٸندٸرۋگە حالىقتىڭ ساناسى, دٸني بٸلٸم دەڭگەيٸ ەلٸ دايار ەمەس. پايعامبارىمىز يسلام دٸنٸن ناسيحاتتاعاندا ون ٷش جىل تٸلدٸ كەليماعا كەلتٸرۋدٸڭ – تاۋحيدتٸڭ (اللانى ۇلىقتاۋ, پەكتەۋ) ماڭىزىن تٷسٸندٸردٸ. سودان كەيٸن باسقا پارىزداردى (ناماز, ورازا, ت.ب.) ورىنداۋعا شاقىردى. يسلامداعى قۇقىقتىق جٷيەنٸ بٸرتٸندەپ ورنىقتىرعاسىن عانا ارتىنان ەرگەن حالقى شاريعات ٸلٸمٸن تەرەڭٸرەك تٷسٸندٸرۋدٸ, اق پەن قارانىڭ جٸگٸن اجىراتىپ بەرۋدٸ تالاپ ەتە باستادى. سول سەكٸلدٸ بٸزدٸڭ قوعام قازٸر وسىنداي ٶتپەلٸ كەزەڭدە تۇر. تٷبٸندە, قازاق ۇلتى نەگٸزگٸ دٸڭگەگٸنە بەت بۇراتىنىنا سەنەمٸن.

1. وتباسىندا ەر اتا-انا دٸني سالاعا قاتىستى ماعلۇماتتى كەڭٸنەن بٸلۋلەرٸ تيٸس. سەبەبٸ جاسٶسپٸرٸم ٶزٸن مازالاعان سۇراقتىڭ جاۋابىن عالامتورداعى سەنٸمسٸز دەرەكٶزدەرٸنەن ەمەس, وتباسىنان تابۋى تيٸس. ٶكٸنٸشكە قاراي, وتباسى مٷشەلەرٸ قاراپايىم دٸني مەسەلەلەردٸڭ بايىبىنا وي جٷگٸرتە بەرمەيدٸ, شىن مەنٸندە, ٸزدەنۋگە دە ىقىلاسسىز. سوندىقتان وقۋشىلاردىڭ تانىمىن كەڭەيتۋ ٷشٸن ورتا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە دٸنتانۋ پەنٸن ەنگٸزۋدٸڭ ماڭىزى زور. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ارنايى دايارلانعان ماماندار دا تاپشى. بٸزدٸڭ وبلىستا مەكتەپ تٷلەكتەرٸ دٸنتانۋشى ماماندىعى بار ەكەنٸن دە بٸلە بەرمەيدٸ.

2. ٶز باسىم, قمدب-عا زاڭ جٷزٸندە ارنايى مەرتەبە بەرۋدٸ قۇپتايمىن. مەكتەپتەردە جٷرگٸزٸلەتٸن پروفيلاكتيكالىق شارالاردا يمامداردى دا قاتىستىرامىز. وعان كەيدە  مۇعالٸمدەر نارازىلىق بٸلدٸرٸپ جاتادى. يمامدار كەزدەسۋگە ۋاعىز ايتۋ ٷشٸن بارمايدى. وقۋشىلاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ يسلام دٸنٸنە قاتىستى ٶتە تەرەڭ ساۋالداردى قوزعايدى. ونداي كەزدە بٸلٸكتٸ يمام عانا جاۋاپ بەرە الادى. سوندىقتان دٸن سالاسىندا نەزٸك مەسەلەلەردٸڭ بولاتىنىن پەداگوگ قاۋىم دا ەسكەرٸپ, تٷسٸنٸستٸكپەن قاراسا, يمام بەدەلٸن كٶتەرۋ سودان باستالادى. ال دٸنتانۋشىلاردىڭ شاريعات ٷكٸمٸنە قاتىستى پەتۋالاردى ەگجەي-تەگجەيلٸ ايتۋىنا قۇقى جوق.

3. ەلٸمٸزدٸڭ باتىس ٶڭٸرٸنە سەلەفيزم اعىمى تەرەڭٸرەك جايىلعانى الاڭداتادى. مەملەكەتٸمٸز اراب ەلدەرٸمەن ساياسي, ەكونوميكالىق تۇرعىدا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان. سوندىقتان سەلەفيلٸك يدەولوگيياعا جۋىردا تيىم سالىنادى دەپ ايتا المايمىن. رەسمي تٸركەۋگە الىنعان دٸني ۇيىمدار قازٸرگٸ كەزدە باقىلاۋعا الىنعان, مەملەكەتتٸك ساراپتامادان ٶتكٸزٸلگەن دٸني ەدەبيەتتەرٸن بەلگٸلەنگەن ورىنداردا عانا تاراتا الادى ەرٸ ساتىققا قويادى. ٶزگە اعىمدار قاتارىنا قازاقتار دا ٶتٸپ جاتىر. الايدا دٸني بٸرلەستٸك مٷشەلەرٸ مەملەكەت زاڭىن, رەمٸزٸن, زايىرلىلىق ۇستانىمىن قادٸرلەسە, قاراما-قايشى كٶزقاراسىن اشىق بٸلدٸرمەسە, ولاردىڭ سەنٸم بوستاندىعىن ەشكٸم شەكتەي المايدى.

دٸني مەسەلەلەرگە قاتىستى ساۋالدارعا قايتارىلعان بٸرقاتار جاۋاپتار مەن ۇسىنىس-پٸكٸرلەر بٸرٸن-بٸرٸ تولىقتىرىپ تۇرعانىن اڭعاردىق. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ماڭىزى ايرىقشا اتالدى. قوعامدا قالىپتاسقان سەلقوس كٶزقاراستىڭ ابىروي ەكەلمەيتٸنٸ دە ايقىن. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, سان الۋان دەرتتٸڭ پٸسٸپ-جەتٸلۋٸنە مٷددەلٸ بەيمەلٸم كٷشتەردٸ ەرتە ەشكەرەلەگٸنٸمٸز ابزال.

نۇرتاي التايۇلى,

ورال قالاسى

ۇلت پورتالى