قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكٸنٸڭ اقشا-كرەديت ساياساتى جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ جىلدىق 9,00% دەڭگەيٸندە بەلگٸلەۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
تيٸسٸنشە ٶتٸمدٸلٸكتٸ ۇسىنۋ جٶنٸندەگٸ تۇراقتى قولجەتٸمدٸ وپەراتسييالار بويىنشا مٶلشەرلەمە 10,00% جەنە ٶتٸمدٸلٸكتٸ الۋ جٶنٸندەگٸ تۇراقتى قولجەتٸمدٸ وپەراتسييالار بويىنشا مٶلشەرلەمە 8,00% بولادى.
شەشٸم قىسقا مەرزٸمدٸ جەنە ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا ينفلياتسييا تەۋەكەلدەرٸنٸڭ تەڭگەرٸمٸن ەسكەرە وتىرىپ قابىلداندى. قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ساۋدا ەرٸپتەستەرٸ بولىپ تابىلاتىن ەلدەردە ەلەمدٸك ازىق-تٷلٸك باعالارىنىڭ ٶسۋٸنە جەنە ينفلياتسييانىڭ جەدەلدەۋٸنە بايلانىستى سىرتقى ينفلياتسييالىق قىسىمنىڭ ساقتالۋى بايقالادى. ٸشكٸ ەكونوميكادا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك پەن تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستى بٸرتٸندەپ قالپىنا كەلتٸرۋ پروتسەسٸ جالعاسۋدا.
ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا كازاقستانداعى ينفلياتسييانىڭ نەگٸزگٸ تەۋەكەلدەرٸ ەكونوميكانى بارىنشا كٷشتٸ فيسكالدىق ىنتالاندىرۋمەن, ججم-گە ٸشكٸ باعالاردىڭ ودان ەرٸ ٶسۋٸمەن, ەلەمدٸك نارىقتارداعى باعالاردىڭ ۇلعايۋى نەتيجەسٸندە بارىنشا جوعارى ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسىمەن جەنە ٸشكٸ ازىق-تٷلٸك نارىعىندا تەڭگەرٸمسٸزدٸكتٸڭ تۋىنداۋىمەن, سونداي-اق دامىعان ەلدەردٸڭ ورتالىق بانكتەرٸنٸڭ ىنتالاندىرۋدى توقتاتۋىمەن بايلانىستى بولدى.
2021 جىلعى مامىردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىلدىق ينفلياتسييا 7,2%-دى قۇرادى. ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلار مەن اقىلى قىزمەتتەر باعاسىنىڭ ٶسۋٸ ازىق-تٷلٸك نارىعىنداعى دەزينفلياتسييالىق پروتسەستەرمەن ٸشٸنارا تەڭەستٸرٸلدٸ.
ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسى باياۋلاۋدى جالعاستىردى جەنە 2021 جىلعى مامىردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 9,3% (2021 جىلعى سەۋٸردە 9,8%) بولدى. ونىڭ اعىمداعى باياۋلاۋى 2020 جىلعى ينفلياتسييانىڭ جوعارى بازاسىن ەسەپتەۋدەن شىعۋعا بايلانىستى بولدى. بۇل رەتتە جەكەلەگەن تاۋار نارىقتارىندا باعانىڭ ٶسۋ ٷردٸسٸ ساقتالۋدا. قوسىمشا پروينفلياتسييالىق قىسىم 12 اي بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان ازىق-تٷلٸكتٸڭ ەلەمدٸك باعاسىنىڭ ٶسۋٸنە ەسەر ەتەدٸ. 2021 جىلعى مامىردا فاو ازىق-تٷلٸك باعالارى يندەكسٸنٸڭ كٷرت ۇلعايۋى ورىن الدى, ياعني مەنٸ 127,1 تارماقتى قۇرادى (39,7%-عا ٶسۋ, ج/ج), بۇل ەت جەنە سٷت ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ قالىپتى ٶسۋٸ كەزٸندە ٶسٸمدٸك مايلارىنا, قانتقا جەنە استىققا باعالاردىڭ كٷرت ٶزگەرۋٸنە بايلانىستى.
ينفلياتسييانىڭ ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن قۇرامداس بٶلٸگٸ ججم, كيٸم-كەشەك پەن اياق كيٸم باعاسىنىڭ ٶسۋٸ نەتيجەسٸندە 2021 جىلعى مامىردا 6,7%-عا (2021 جىلعى سەۋٸردە 6,4%-عا) دەيٸن جەدەلدەدٸ. ججم قىمباتتاۋى ٶندٸرۋشٸلەر باعاسىنىڭ ٶسۋٸنە, ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ قالپىنا كەلۋٸنە جەنە 2020 جىلى اكتسيزدەر مٶلشەرلەمەسٸن ٶزگەرتۋدٸڭ كەيٸنگە قالدىرىلعان ەسەرٸنە بايلانىستى بولدى.
2021 جىلعى مامىردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا حالىققا كٶرسەتٸلەتٸن اقىلى قىزمەتتەر باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسۋٸ 5,1% (2021 جىلعى سەۋٸردە 4,1%) بولدى. كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە (ەلەكتر ەنەرگيياسى, قوقىس شىعارۋ) جەنە جولاۋشىلار كٶلٸگٸ قىزمەتتەرٸنە باعانىڭ ٶسۋٸ بايقالادى. سونىمەن قاتار, 2021 جىلعى سەۋٸر-مامىردا كارانتيندٸك شەكتەۋلەردٸ جەڭٸلدەتۋ جەنە حالىقتى جاپپاي ۆاكتسيناتسييالاۋ جاعدايلارىندا سۇرانىستىڭ ارتۋى اياسىنداعى جەكەلەگەن رەتتەلمەيتٸن قىزمەتتەرگە باعانىڭ ٶسۋٸ بايقالادى.
حالىقتىڭ ينفلياتسييالىق كٷتۋلەرٸ ەكونوميكالىق احۋالدىڭ جاقسارۋى جەنە جاپپاي ۆاكتسيناتسييالاۋ اياسىندا رەسپوندەنتتەردٸڭ جاۋاپتارىنداعى بەلگٸسٸزدٸكتٸڭ تٶمەندەۋٸ نەتيجەسٸندە تٶمەندەدٸ. 2021 جىلعى مامىردا ينفلياتسييانىڭ ساندىق باعاسى بٸر جىل بۇرىن 6,6% (2021 جىلعى سەۋٸردە 7,2%) بولدى. كەلەسٸ 12 اي ٸشٸندە باعانىڭ اعىمداعى ٶسۋٸنٸڭ ساقتالۋىن كٷتەتٸن رەسپوندەنتتەردٸڭ ٷلەسٸ 42%-عا دەيٸن (2021 جىلعى سەۋٸردە - 26%) ٶستٸ.
2022 جىلى جوعارىدا كٶرسەتٸلگەن ٸشكٸ ورتا فاكتورلارى ەسەرٸنٸڭ سارقىلۋى جەنە سىرتقى ينفلياتسييالىق قىسىمنىڭ ەلسٸرەۋٸ بولجانادى. قىتاي مەن ەو-داعى ينفلياتسييانىڭ العا قويعان نىسانالى دەڭگەيلەرٸنە قول جەتكٸزبەۋ جەنە ەلەمدٸك ازىق-تٷلٸك باعالارىنىڭ بٸرتٸندەپ تٶمەندەۋٸمەن رەسەيدەگٸ ينفلياتسييا 4% دەڭگەيٸندە تۇراقتالاۋى كٷتٸلۋدە. نەگٸزگٸ ساۋدا ەرٸپتەس ەلدەرٸنەن ازىق-تٷلٸك پەن ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن يمپورتتىڭ جوعارى ٷلەسٸن ەسكەرە وتىرىپ, بۇل ەلدەردەگٸ ينفلياتسييانىڭ بٸرتٸندەپ تۇراقتانۋى قازاقستانداعى ينفلياتسييانى بەسەڭدەتۋگە جەنە ماقساتتى 4-6% دەڭگەيٸنە ەنۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
حالىقتىڭ تۇتىنۋشىلىق بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ قالپىنا كەلۋٸ بايقالادى. بۇل 2020 جىلعى ناۋرىزدان باستاپ العاش رەت ٶسۋ ايماعىنا (6,2%, ج/ج) ەنگەن بيىلعى جىلعى قاڭتار-سەۋٸردەگٸ بٶلشەك تاۋار اينالىمى سەرپٸنٸنٸڭ جەدەلدەۋٸمەن راستالادى. جالدامالى قىزمەتكەرلەر جالاقىسىنىڭ ارتۋى جەنە زەينەتاقى مەن شەكٸرتاقىعا بٶلٸنەتٸن بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ ٶسۋٸ نەتيجەسٸندە حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى ناقتى ورتاشا تابىسىنىڭ 3,4%-عا ٶسۋٸ 2021 جىلعى بٸرٸنشٸ توقساندا ٷي شارۋاشىلىقتارىن تۇتىنۋدىڭ ٶسۋٸنە قولداۋ بولدى.
ەلەمدٸك ەكونوميكاداعى جاعداي وڭ سەرپٸندە قالىپتاسىپ وتىر. ەلەمدە 2 ميللياردتان استام دوزادا ۆاكتسينا ەنگٸزۋ اياسىندا ەپيدەميولوگييالىق جاعدايدىڭ جاقسارۋىنا بايلانىستى ۆاكتسيناتسييا دەڭگەيٸ جوعارى ەلدەردە كارانتيندٸك شەكتەۋلەردٸ بٸرتٸندەپ جەڭٸلدەتۋ باستالدى. بۇل فاكتور بٸرقاتار ٸرٸ ەلدەردٸڭ قارقىندى اعىمداعى ەكونوميكالىق ٶسۋٸمەن بٸرگە ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ دامۋىنا قاتىستى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بولجامدارىن قايتا قاراۋعا الىپ كەلدٸ. حۆق 2021 جىلعا ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ ٶسۋ بولجامىن 5,5%-دان 6,0%-عا دەيٸن كٶتەردٸ.
قازاقستاننىڭ ساۋدا ەرٸپتەسٸ بولىپ تابىلاتىن ەلدەر بويىنشا حۆق بولجامدارى دا جاقسارۋ جاعىنا قاراي قايتا قارالدى. ۆاكتسينالاۋ باعدارلامالارىن ٶرٸستەتۋ جەنە شەكتەۋ شارالارىن الىپ تاستاۋ نەتيجەسٸندە 2021 جىلى ەو ەكونوميكاسى 4,4%-عا ٶسەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. بولجامدارعا سەيكەس, قىتايدىڭ ٸجٶ 8,4%-عا ٶسەدٸ, الايدا قازٸرگٸ ۋاقىتتا شيكٸزاتتى جەتكٸزۋگە جەنە شىعىندارىنىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى بايقالىپ وتىرعان پروبلەمالار ەكونوميكالىق ٶسۋگە قىسىم كٶرسەتۋٸ مٷمكٸن. بولجام بويىنشا, بيىلعى جىلى رەسەي ەكونوميكاسى 3,8%-عا ۇلعايادى.
قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ساۋدا ەرٸپتەسٸ بولىپ تابىلاتىن ەلدەردە ينفلياتسييالىق پروتسەستەردٸڭ جەدەلدەۋٸ بايقالادى. قىتايدا 2021 جىلعى سەۋٸردە جىلدىق ينفلياتسييا 0,9%-عا دەيٸن جەدەلدەدٸ, بۇل رەتتە نىسانالى مەننەن 3% تٶمەن قالىپتاستى. ەو-دا 2021 جىلعى سەۋٸردە باعانىڭ ٶسۋٸ تارگەت دەڭگەيٸندە قالىپتاسا وتىرىپ, 2%-عا جەتتٸ. رەسەيدە 2021 جىلعى ناۋرىزدا سۇرانىستىڭ كەڭەيۋٸ اياسىندا ينفلياتسييالىق قىسىمنىڭ جوعارىلاۋى نەتيجەسٸندە قول جەتكٸزٸلگەن جوعارعى دەڭگەيدەن كەيٸن 2021 جىلعى سەۋٸردە جىلدىق ينفلياتسييا 5,5% دەڭگەيٸندە قالىپتاستى. ەلەمنٸڭ ەڭ ٸرٸ ەكونوميكاسى – اقش-تا ينفلياتسييا ەكونوميكالىق قىزمەتتٸڭ قالپىنا كەلۋٸ جەنە فيسكالدى ىنتالاندىرۋدىڭ اياسىندا تۇتىنۋ ينفلياتسيياسىنىڭ جاھاندىق جەدەلدەۋ ٷردٸسٸن كٶرسەتە وتىرىپ, 4,2%-عا دەيٸن جەدەلدەدٸ.
ەلەمدٸك مۇناي نارىعىنداعى احۋال جاقسارىپ كەلەدٸ. 2021 جىلعىماۋسىم ايىنىڭ باسىندا Brent سۇرىپتى مۇنايدىڭ ەلەمدٸك باعاسى بٸر باررەل ٷشٸن 71 اقش دوللارىنان استى. ەلدەر جٷرگٸزەتٸن ۆاكتسينالاۋ نەتيجەسٸندە سۇرانىستىڭ جىلدام ٶسۋٸمەن, سونداي-اق جۋىردا مۇناي ٶندٸرۋدٸ بٸرتٸندەپ ۇلعايتۋ جٶنٸندە قابىلدانعان شەشٸم اياسىندا وپەك+ ەلدەرٸنەن مۇنايدىڭ بارىنشا قالىپتى ۇسىنىسىمەن باعا بٸرقالىپتى بولادى.
EIA باعالاۋى بويىنشا, وپەك+تەن تىس ەلدەردە مۇناي ٶندٸرۋدٸ بٸرتٸندەپ ٶسٸرۋ نەتيجەسٸندە مۇناي باعاسى 2021 جىلعى ەكٸنشٸ توقساننان كەيٸنگٸ اعىمداعى مەندەردەن شامالى تٶمەندەيتٸن بولادى. 2021-2022 جىلدار ٸشٸندە Brent سۇرىپتى مۇناي باعاسى بٸر باررەل ٷشٸن شامامەن 60 اقش دوللارى دەڭگەيٸندە بولادى.
ەلەمدەگٸ اعىمداعى ەپيدەميولوگييالىق احۋالدى جەنە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بولجامدارىن نازارعا الا وتىرىپ, ۇلتتىق بانك اعىمداعى بولجامدى راۋندتىڭ بازالىق ستسەناريي شەڭبەرٸندە Brent سۇرىپتى مۇنايدىڭ باعاسىن قايتا قاراپ, ونى 2021-2022 جىلدارى ورتاشا ەسەپپەن 60 اقش دوللارىنا دەيٸن كٶتەردٸ.
ۇلتتىق بانكتٸڭ جاڭارتىلعان بولجامدارىنا سەيكەس قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ٶسۋٸ بويىنشا باعالار جوعارىلاۋ جاعىنا قاراي قايتا قارالدى. 2021 جىلى ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸ 3,6-3,9% دەڭگەيٸندە, 2022 جىلى 4,0-4,3% شەگٸندە كٷتٸلەدٸ. بيىلعى جىلعى مۇنايدىڭ جوعارى ستسەنارييلٸك باعاسى جەنە بيۋدجەت شىعىستارىن ۇلعايۋ جاعىنا قاراي قايتا قاراۋ اياسىندا وڭ فيسكالدىق سەرپٸندٸ كەڭەيتۋ قايتا قاراۋدىڭ باستى فاكتورلارىنا اينالدى. ەكونوميكاداعى ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ بارىنشا تەز قالپىنا كەلۋٸ, سونداي-اق حالىق ناقتى تابىسىنىڭ ٶسۋٸ ەكونوميكانىڭ ٶسۋ درايۆەرٸ بولاتىن جيىنتىق سۇرانىستىڭ كەڭەيۋٸنە ىقپال ەتەدٸ. سونىمەن قاتار, ٸجٶ سەرپٸنٸنٸڭ تەجەۋشٸ ەسەرٸ يمپورتتىڭ بٸرتٸندەپ ارتۋى بولادى. 2021 جىلدىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا ەكسپورتتى قالپىنا كەلتٸرۋ وپەك+ شەكتەۋلەرٸنٸڭ جەڭٸلدەۋٸنە قاراي مۇناي ٶندٸرۋ كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋىنا, قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق تاۋارلارىنا سىرتقى سۇرانىستىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى بولادى.
ەپيدەميولوگييالىق جاعدايدى جاقسارتۋ اياسىندا ٸشكٸ سۇرانىستىڭ ٶسۋ قارقىنىن ساقتاۋ جەنە وپەك+ مەمٸلەسٸ شەڭبەرٸندەگٸ شەكتەۋلەردٸ ارى قاراي جەڭٸلدەتۋ بويىنشا ەكسپورتتى كەڭەيتۋ 2022 جىلى ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸن ودان ەرٸ جەدەلدەتۋگە ىقپال ەتەتٸن بولادى.
بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ اعىمداعى دەڭگەيٸ ينفلياتسييالىق پروتسەستەردٸڭ سەرپٸنٸن باقىلاۋدى ساقتاۋعا جەنە ورتاشا مەرزٸمدٸ كەزەڭدە جىلدىق ينفلياتسييانىڭ بٸرتٸندەپ تٶمەندەۋٸن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ينفلياتسييانىڭ باياۋلاۋىنا قاراي مونەتارلىق تالاپتار ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا بەيتاراپ مەندەرگە جۋىق بولادى.
بازالىق مٶلشەرلەمە جٶنٸندەگٸ كەيٸنگٸ شەشٸمدەر ناقتى ينفلياتسييانىڭ نىسانالى باعدارلارىنا, ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر سەرپٸنٸنە, سۇرانىستى قالپىنا كەلتٸرۋ قارقىنىنا, سونداي-اق سىرتقى جەنە ٸشكٸ نارىقتارداعى ينفلياتسييالىق تەۋەكەلدەر تەڭگەرٸمٸنە سەيكەستٸگٸن ەسكەرە وتىرىپ قابىلداناتىن بولادى. ينفلياتسييالىق فاكتورلار تاراپىنان تەۋەكەلدەر جٷزەگە اسىرىلۋ جەنە دەزينفلياتسييانىڭ بولجامدى باعالاۋلارمەن سالىستىرعاندا بارىنشا باياۋ سەرپٸنٸ جاعدايىندا ۇلتتىق بانك اقشا-كرەديت تالاپتارىن كٷشەيتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدايدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكٸ اقشا-كرەديت ساياساتى جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸنٸڭ بازالىق مٶلشەرلەمە بويىنشا كەزەكتٸ جوسپارلى شەشٸمٸ 2021 جىلعى 26 ماۋسىمدا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ۋاقىتى بويىنشا 15:00-دە جارييالاناتىن بولادى.
