قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكٸنٸڭ اقشا-كرەديت ساياساتى جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ +/- 1,0 پ.ت. پايىزدىق دەلٸزٸمەن جىلدىق 9,00% دەڭگەيٸندە بەلگٸلەۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى, دەپ حابارلايدى ۇب باسپاسٶز قىزمەتٸ.
تيٸسٸنشە ٶتٸمدٸلٸكتٸ ۇسىنۋ جٶنٸندەگٸ تۇراقتى قولجەتٸمدٸ وپەراتسييالار بويىنشا مٶلشەرلەمە 10,00% جەنە ٶتٸمدٸلٸكتٸ الۋ جٶنٸندەگٸ تۇراقتى قولجەتٸمدٸ وپەراتسييالار بويىنشا مٶلشەرلەمە – 8,00%بولادى.
شەشٸم ناقتى ينفلياتسييانىڭ شامالى باياۋلاۋىنا قاراماستان پروينفلياتسييالىق فاكتورلار ەسەرٸنٸڭ ساقتالۋىمەن نەگٸزدەلگەن. باعانىڭ ٶسۋ تەۋەكەلدەرٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىنا تاريفتەردٸڭ ٶسۋٸنە, بەنزين باعاسىنىڭ جوعارىلاۋىنا, مەملەكەتتٸك بيۋدجەت ٶلشەمدەرٸن ناقتىلاۋعا, ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ سىرتقى باعالارى ٶسۋٸنٸڭ جالعاسۋىنا, ساۋدا ەرٸپتەس ەلدەردەگٸ ينفلياتسييانىڭ جەدەلدەۋٸنە جەنە ۆاكتسينا ەگۋدەن تۋىنداعان پروبلەمالار اياسىندا ەلەمدە COVID-19-عا بايلانىستى احۋالدىڭ ناشارلاۋ ىقتيمالدىعىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى. ٸشكٸ سەكتوردا سۇرانىستىڭ بٸرتٸندەپ جاندانۋىن كٶرسەتە وتىرىپ, ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ قالپىنا كەلۋ بەلگٸلەرٸ بايقالدى, بۇعان حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي كٸرٸسٸنٸڭ ٶسۋٸ ىقپال ەتەدٸ.
ازىق-تٷلٸك كومپونەنتٸ باعانىڭ جىلدىق ٶسۋ قارقىنىنىڭ 2021 جىلعى اقپانداعى 11,6%-دان ناۋرىزدا 10,7%-عا دەيٸن باياۋلاۋىنا قاراماستان ينفلياتسيياعا نەگٸزگٸ ٷلەسٸن قوسۋدى جالعاستىرۋدا. ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ قۇرىلىمىندا ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸنە باعانىڭ جىلدىق ٶسۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋى بايقالادى, بۇل كٶبٸنەسە سۇرانىستىڭ ارتۋى جەنە جەتكٸزٸلٸمدەردٸڭ كٸدٸرٸسٸ اياسىندا باعانىڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸ بايقالعان 2020 جىلدىڭ جوعارى بازاسىمەن تٷسٸندٸرٸلەدٸ. بۇل رەتتە, جەكەلەگەن تاۋارلار (كٷنباعىس مايى, جۇمىرتقا) قۇنىنىڭ جىلدىق ٶسۋٸ جالعاسۋدا.
ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن كومپونەنتتەر ينفلياتسيياسى 2021 جىلعى اقپانداعى 5,2%-دان 2021 جىلعى ناۋرىزداعى 5,6%-عا دەيٸن جەدەلدەدٸ. بۇل, اتاپ ايتقاندا, اياق كيٸم, كيٸم جەنە بەنزين باعاسىنىڭ كٶتەرٸلۋٸنە بايلانىستى. بۇل تاۋارلار بۇرىن ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن ينفلياتسيياعا نەگٸزگٸ تەجەۋشٸ ەسەر ەتكەن ەدٸ.
اقىلى قىزمەتتەر باعاسىنىڭ ٶسۋ قارقىنىنىڭ تٶمەندەۋٸ بايقالادى. بۇل كومپونەنتتٸڭ ينفلياتسيياسى 2020 جىلعى جەلتوقسانداعى 4,2%-دان 2021 جىلعى ناۋرىزدا 3,7%-عا دەيٸن باياۋلادى. رەتتەلەتٸن كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە جىلدىق دەفلياتسييا جەنە تۇرعىن ٷيدٸ جالداۋ مەن كٶلٸك قىزمەتتەرٸ باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋى تٶمەندەۋدٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارى بولدى.
بازالىق ينفلياتسييانىڭ ەرتٷرلٸ باعالاۋلارى ينفلياتسييالىق پروتسەستەردٸڭ باسىم تٷردە نىسانالى دەلٸزدەن جوعارى قالىپتاسۋىن كٶرسەتەدٸ. ەكونوميكادا جەكەلەگەن ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنا باعانىڭ جوعارى ٶسۋٸ ەلٸ دە ساقتالىپ كەلەدٸ, ال ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن كەيبٸر تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە باعانىڭ ٶسۋ سەرپٸنٸ تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ بٸرتٸندەپ قالپىنا كەلۋٸن كٶرسەتۋٸ مٷمكٸن.
ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸڭ جوعارىلاۋى بايقالادى. 2021 جىلعى ناۋرىزدا بٸر جىلعا ينفلياتسييانى ساندىق باعالاۋ 6,9% بولدى (2021 جىلعى اقپاندا 6,7%). كەلەسٸ 12 اي ٸشٸندە قازٸرگٸ ٶسۋدٸڭ ساقتالۋىن نە باعانىڭ نەعۇرلىم جىلدام ٶسۋٸن كٷتەتٸن رەسپوندەنتتەردٸڭ ٷلەسٸ 44%-عا (2021 جىلعى اقپاندا 42%) دەيٸن جوعارىلادى.
ٸشكٸ ەكونوميكاداعى احۋال بٸرتٸندەپ جاقسارىپ, ۇلتتىق بانكتٸڭ بولجامدارىنا سەيكەس دامىپ كەلەدٸ (2021 جىلى 3,4-3,7%-عا ٶستٸ). قازاقستان ەكونوميكاسى 2021 جىلعى بٸرٸنشٸ توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىلدىق مەندە 1,6%-عا قىسقاردى. قاڭتاردا ٸجٶ-نٸڭ تٶمەندەۋٸنەن كەيٸن اقپاندا ەكونوميكانىڭ قىسقارۋ قارقىنى باياۋلادى. ناۋرىزدا ٸجٶ سەرپٸنٸ ٶسۋ ايماعىنا ٶتتٸ. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ, قۇرىلىس, اقپارات جەنە بايلانىس, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە مەملەكەتتٸك سەكتور سالالارى تۇراقتى ٶسۋدٸ كٶرسەتتٸ. تاۋ-كەن, ساۋدا جەنە كٶلٸك سالالارى ٸجٶ سەرپٸنٸنە نەگٸزگٸ تەرٸس ٷلەس قوستى.
2021 جىلعى قاڭتار-اقپاندا حالىقتىڭ ناقتى كٸرٸسٸ وڭ سەرپٸندٸ كٶرسەتٸپ, 3,3%-عا ٶستٸ. كٸرٸستٸڭ ٶسۋٸ ناقتى جالاقى مەن زەينەتاقى ٶسۋٸنٸڭ ساقتالۋىنا بايلانىستى.
سىرتقى سەكتورداعى احۋال بەلگٸسٸز كٷيٸندە قالىپ وتىر. جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ۆاكتسينا ەگۋ جەنە قوسىمشا قارجىلىق قولداۋ شارالارىن قابىلداۋ اياسىندا بٸرقاتار ەلدەردە بۇرىن بولجانعانعا قاراعاندا ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ كٷشتٸ ٶسۋٸ كٷتٸلۋدە. حۆق 2021 جىلى ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ ٶسۋ بولجامىن 5,5%-دان 6,0%-عا دەيٸن, ونىڭ ٸشٸندە قازاقستاننىڭ ساۋدا ەرٸپتەس ەلدەرٸنٸڭ ەكونوميكاسى اراسىندا: ەو بويىنشا – 4,2%-دان 4,4%-عا دەيٸن, قىتاي بويىنشا – 8,1%-دان 8,4%-عا دەيٸن, رەسەي بويىنشا – 3,0%-دان 3,8%-عا دەيٸن كٶتەردٸ. سونىمەن بٸرگە 2021 جىلدىڭ قازان ايىنداعى باعالاۋىمەن سالىستىرعاندا, حۆق قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ٶسۋٸن 3,0%-دان 3,2%-عا دەيٸن قايتا قارادى.
ٶنەركەسٸپ – ٶسۋدٸڭ نەگٸزگٸ درايۆەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ قالىپ وتىر. بۇل رەتتە ەلەمدەگٸ تۇراقسىز ەپيدەميولوگييالىق احۋالعا جەنە ۆيرۋستىڭ جاڭا شتاممدارىنىڭ پايدا بولۋىنا, دامىعان ەلدەردەگٸ ينفلياتسييانىڭ جەدەلدەۋٸنە, سونداي-اق گەوساياسي شيەلەنٸستٸڭ كٷشەيۋٸنە بايلانىستى ەلەمدٸك سۇرانىستىڭ نەعۇرلىم باياۋ قالپىنا كەلۋ تەۋەكەلٸ ساقتالۋدا.
ەلەمدٸك ازىق-تٷلٸك نارىقتارىندا باعا ٶسٸپ كەلەدٸ. فاو ازىق-تٷلٸك باعالارىنىڭ يندەكسٸ قاتارىنان ون ايدا ٶسٸپ, 2021 جىلعى ناۋرىزدا 2014 جىلعى ماۋسىمنان باستاپ ەڭ جوعارى مەنگە جەتٸپ, 118,5 تارماق بولدى. بۇل ٶسٸمدٸك مايلارىنىڭ, ەت جەنە سٷت ٶنٸمدەرٸنٸڭ قىمباتتاۋىنا بايلانىستى.
قازاقستاننىڭ ساۋدا ەرٸپتەس ەلدەرٸندە ينفلياتسييالىق پروتسەستەردٸڭ جەدەلدەۋٸ بايقالادى. قىتايدا ەكٸ ايلىق دەفلياتسييادان كەيٸن باعانىڭ ٶسۋٸ قايتا باستالدى. 2021 جىلعى ناۋرىز قورىتىندىسى بويىنشا جىلدىق ينفلياتسييا 0,4% بولدى. ەو-دا 2021 جىلعى ناۋرىزدا باعانىڭ ٶسۋٸ 1,7%-عا دەيٸن جەدەلدەدٸ. رەسەيدە سۇرانىستىڭ كەڭەيۋٸ جاعدايىندا ينفلياتسييالىق قىسىمنىڭ جوعارىلاۋى اياسىندا جىلدىق ينفلياتسييا جەدەلدەپ, 5,8% دەڭگەيٸندە قالىپتاستى.
ينفلياتسييالىق قىسىمنىڭ ٶسۋٸ اياسىندا رەسەي, تٷركييا, برازيلييا, ۋكراينانى قوسا العاندا, جەكەلەگەن دامۋشى ەلدەردٸڭ ورتالىق بانكتەرٸ 2021 جىلى ناۋرىزدا مونەتارلىق تالاپتاردى قاتاڭداتتى. جىلدىڭ باسىنان بەرٸ رەسەيدٸڭ ورتالىق بانكٸ نەگٸزگٸ مٶلشەرلەمەنٸ 4,25%-دان 5,0%-عا دەيٸن ەكٸ رەت كٶتەردٸ.
ەلەمدٸك مۇناي نارىعىنداعى قازٸرگٸ جاعداي جاھاندىق ۆاكتسينا ەگۋ باعدارلامالارى مەن نەگٸزگٸ ەلدەردەگٸ ىنتالاندىرۋ توپتامالارىن قولداۋ كەزٸندە جاقسارىپ كەلەدٸ. Brent سۇرىپتى مۇنايدىڭ باعاسى 2021 جىلعى سەۋٸردٸڭ باسىنان باستاپ بٸر باررەل ٷشٸن 62 اقش دوللارىنان جوعارى ۇستالۋدا. تۇتىنۋدىڭ جەدەلدەۋٸ اياسىندا مۇناي تاپشىلىعىنىڭ قالىپتاسۋى قوسىمشا قولداۋ فاكتورى بولىپ تابىلادى.
تۇتىنۋدىڭ تەز قالپىنا كەلۋٸن ەسكەرە وتىرىپ, حالىقارالىق ۇيىمدار ٶز بولجامدارىن سەل جوعارىلاتتى. EIA باعالاۋى بويىنشا, Brent سۇرىپتى مۇنايدىڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى 2021 جىلى بٸر باررەل ٷشٸن 62,3 اقش دوللار, 2022 جىلى – بٸر باررەل ٷشٸن 60,5 اقش دوللارى بولادى. مۇناي نارىعىنىڭ بولاشاقتاعى دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ تەۋەكەلدەرٸ COVID-19 اۋرۋىنىڭ ودان ەرٸ سەرپٸنٸنە, وپەك+ ٶندٸرٸسٸنٸڭ ٶسۋ قارقىنىنا جەنە يران ەكسپورتىنىڭ ەلەۋەتتٸ ۇلعايۋىنا بايلانىستى.
سىرتقى جەنە ٸشكٸ پروينفلياتسييالىق تەۋەكەلدەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, جىلدىق ينفلياتسييانىڭ ودان ەرٸ باياۋلاۋى نەعۇرلىم باياۋ قارقىنمەن جٷرۋٸ مٷمكٸن. ەلەكتر ەنەرگيياسىنا تاريفتەردٸڭ كٷتٸلەتٸن ٶسۋٸ جەنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىسىنىڭ باسىم تٷردە ۇلتتىق قوردان 850 ملرد تەڭگەگە قوسىمشا نىسانالى ترانسفەرت بٶلۋ ەسەبٸنەن ۇلعايۋى بولجامنىڭ جاڭا تالاپتارى بولىپ تابىلادى, سونداي-اق قىسقا جەنە ورتا مەرزٸمدٸ كەزەڭدە ينفلياتسييا تراەكتوريياسىنا ەسەردٸ باعالاۋدى تالاپ ەتەدٸ.
بازالىق مٶلشەرلەمە بويىنشا كەلەسٸ شەشٸم الداعى «2021 جىلعى مامىر-ماۋسىم» بولجامدى راۋندىنىڭ نەتيجەسٸنە ساي قابىلدانادى جەنە ينفلياتسييا مەن باسقا ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا جاڭارتىلعان بولجامدارعا, سونداي-اق تەۋەكەلدەر تەڭگەرٸمٸنە نەگٸزدەلەدٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكٸ اقشا-كرەديت ساياساتى جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸنٸڭ بازالىق مٶلشەرلەمە بويىنشا كەزەكتٸ جوسپارلى شەشٸمٸ 2021 جىلى 7 ماۋسىمدا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ۋاقىتى بويىنشا 15:00-دە جارييالانادى.
