تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ىقپالداستىعىن قالىپتاستىرۋ جولىنداعى قازاقستاننىڭ باستامالارى

قازاقستان سىرتقى ساياساتتا كٶپۆەكتورلى باعىتتى ۇستانىپ, ەلەم ەلدەرٸمەن دوستىق قارىم-قاتىناستى جالعاستىرىپ كەلەدٸ, دەپ حابارلايدى strategy2050.

مۇنان بٶلەك ەلەمدٸك قاۋىمداستىقتى بەيبٸتشٸلٸككە, تاتۋلىققا ٷندەيتٸن, ماڭىزدى كەلٸسسٶزدەر تۋرالى دا قالىڭ كٶپشٸلٸك جاقسى بٸلەدٸ جەنە ولار شەتەلدٸك ساراپشىلاردىڭ وڭ باعاسىنا يە. 

2020 جىلعى 6 ناۋرىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ساياساتىنىڭ 2020 – 2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى تۋرالى» № 280 جارلىعى جارييالاندى. تۇجىرىمدامادا «بٸزدٸڭ ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى حالىقارالىق ارەنادا ۇستانىمىن نىعايتىپ, بەيبٸتشٸل جەنە اشىق مەملەكەت, جاھاندىق جەنە ٶڭٸرلٸك ٸستەردە سەنٸمدٸ ەرٸپتەس رەتٸندە ورنىقتى. قازاقستان كٶپۆەكتورلى, سىندارلى جەنە بەلسەندٸ سىرتقى ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋدا, قاۋٸپسٸزدٸك, ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ سالالارىندا جاھاندىق جەنە ٶڭٸرلٸك كٷن تەرتٸبٸن قالىپتاستىرۋ مەن ٸسكە اسىرۋدا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسۋدا. بۇل رەتتە ۇلتتىق مٷددەلەردٸ بارىنشا جەنە مىزعىماستىقپەن قورعاۋعا, سىرتقى ساياسي جەنە سىرتقى ەكونوميكالىق باسىمدىقتاردى سىندارلى تٷردە ٸلگەرٸلەتۋگە باستى نازار اۋدارىلادى» دەپ جازىلعان.

كٶرشٸ مەملەكەتتەرمەن ورتاق شەكارالاردى دەليميتاتسييالاۋ جەنە دەماركاتسييا ٷدەرٸسٸ اياقتالعاننان كەيٸن سىرتقى ساياساتتا دا مەملەكەتتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن, ونىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي, مەدەني ىقپالداستىعىن دامىتۋ سالاسىنا كٷش سالىنا باستادى.

قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى كٶپتەگەن سىرتقى ينتەگراتسييالىق, ىنتىماقتاستىق باستامالارىنىڭ جارشىسى بولعانىن جاقسى بٸلەسٸزدەر. بۇل سىرتقى ەلەمنٸڭ بەيبٸتشٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. سونداي-اق, قاي جاعدايدا بولماسىن ۇسىنىس جاساۋشى تاراپتىڭ ەڭ ەۋەلٸ ٶز مٷددەسٸن قاراستىراتىندىعىن ەسكەرسەك, بۇل ۇسىنىمداردىڭ بارلىعىن تۇجىرىمداما ايتىلعانداي ۇلتتىق مٷددەلەردٸ بارىنشا قورعاۋعا باعىتتالعان بەلسەندٸ قادام دەپ باعامداۋعا بولادى.

ەلەمدٸك ٸرٸ ٶركەنيەتتەر مەن گەوساياسي اكتورلاردىڭ توعىسىندا ورنالاسقان گەوگرافييالىق ەرەكشەلٸگٸمٸزگە سەيكەس بارشامەن تاتۋ-تەتتٸ قارىم-قاتىناس ورناتىپ, كٶپ ۆەكتورلى ساياسات ۇستانۋىمىز ٶزٸنٸڭ ۇتىمدىلىعىن دەلەلدەپ كەلەدٸ. بۇل سٶزٸمٸزگە مىسال رەتٸندە بٸر جاقتى ساياسي باعدارىنىڭ سەبەبٸنەن تٷرلٸ كيكٸلجٸڭدەردٸڭ وشاعىنا اينالعان ەلەمنٸڭ قاقتىعىس نٷكتەلەرٸندەگٸ ٶزگە ەلدەردٸ قاراستىرۋعا بولادى.

قازاقستان كٶپ ۆەكتورلى سىرتقى ساياسات ۇستانعانىمەن مەملەكەتتٸك جەنە ۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ باسىمدىقتار دا جوق ەمەس. ونىڭ بٸرٸ ەلٸمٸزدٸڭ تٷركٸ ەلەمٸندەگٸ ىنتىماقتاستىق باستامالارى دەۋگە بولادى.

تاريحي دەرەكتەرگە سەيكەس ورتالىق ازييا, ونىڭ ٸشٸندە بٷگٸنگٸ قازاقستان اۋماعى تۇتاس تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ قارا شاڭىراعى سانالادى. سوندىقتان ەلٸمٸزدٸڭ تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ مەدەني, رۋحاني, ەكونوميكالىق جەنە ساياسي ىقپالداستىعىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان باستامالارى مەن ناقتى قادامدارى ٶزگە باۋىرلاس مەملەكەتتەر تاراپىنان قىزۋ قولداۋعا يە بولۋدا.

تٷركٸ حالىقتارىنىڭ مەدەني, تاريحي ينتەگراتسيياسىن قامتاماسىز ەتۋشٸ ۇيىمدار.

تٷركٸ حالىقتارى مەن مەملەكەتتەرٸنٸڭ ٶزارا ىنتىماقتاستىعىن, ينتەگراتسيياسىن قالىپتاستىرۋعا ارنالعان قادامدار تاريحتا از بولماعان. حح عاسىردىڭ باسىندا مۇستافا شوقاي تٷركٸستان (قوقان) اۆتوميياسىن, تۇرار رىسقۇلوۆ تٷركٸستان رەسپۋبليكاسىن قۇرۋ يدەياسىنىڭ تٶڭٸرەگٸندە قىزمەت ەتكەن بولاتىن. تٷركٸ حالىقتارىنىڭ كەيبٸر وزىق ويلى, كٷرەسكەر ازاماتتارى دا وسىعان ۇقساس ٶزگە دە بٸرلەسكەن قۇرىلىمداردىڭ جاقتاسى بولىپ, سول يدەيانى ٸسكە اسىرۋ جولىندا ەڭبەك ەتكەن.

ولاردىڭ يدەيالارى دەربەس مەملەكەتتٸك قۇرىلىم قالىپتاستىرۋ باعىتىندا بولسا, بٷگٸنگٸ تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ اراسىنداعى بٸرلەسكەن ۇيىمدار تيٸستٸ مەملەكەتتەر اراسىندا تەك تاريحي, مەدەني, بٸلٸم بەرۋ سالالارىنداعى ٶزارا ىقپالداستىقتى نىعايتۋعا ارنالعان.

قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العان جىلدارى ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ دربەس ينتەگراتسيياسىن قالىپتاستىرۋعا تەرەڭ مەن بەرٸپ, كٶپتەگەن ۇسىنىستار دا ايتىلدى. دەگەنمەن قازاقستان مەن ٶزبەكستان اراسىنداعى بەيرەسمي «كٶشباسشىلىققا تالاس», جەكەلەگەن ەل باسشىلارىنىڭ قارسىلىعى, سىرتقى مەملەكەتتەردٸڭ ورتالىق ازييا ەلدەرٸن قامتي وتىرىپ ىنتىماقتاستىق ۇيىمدار قۇرۋ تۋرالى باستامالارى بۇل يدەيانىڭ ٸسكە اسۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸردٸ. سوندىقتان ۋاقىت ٶتە كەلە تەك ورتالىق ازييا ەلدەرٸن عانا ەمەس باۋىرلاس تٷركييا, ەزەربايجان مەملەكەتتەرٸن دە قامتيتىن ەرٸپتەستٸك ۇيىمدارى ٶز قىزمەتٸن باستادى.

1993 جىلعى 12 شٸلدەدە تٷركٸ مەدەنيەتٸن جەنە ٶنەرٸن دامىتۋ حالىقارالىق ۇيىمى (تٷركسوي), 2008 جىلعى 21 قاراشادا تٷركٸتٸلدەس ەلدەر پارلامەنتتٸك اسسامبلەياسى (تٷركپا), 2009 جىلعى 3 قازاندا تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸ (تٷركٸ كەڭەسٸ), 2010 جىلعى 25 مامىردا تٷركٸ اكادەميياسى (International Turkic Academy) قۇرىلدى. قازٸرگٸ تاڭدا اتالعان ۇيىمداردىڭ بارلىعى تٷركٸ مەملەكەتتەرٸن, تٷركٸ حالىقتارىنىڭ مەدەني, تاريحي ىنتىماقتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا قىزمەت ەتۋدە. اتالعان ۇيىمداردى قۇرۋ ٸسٸنٸڭ باسىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەگٸ زور ەكەنٸن ايتا كەتەۋ كەرەك.

تٷركسوي جىل سايىن ەرتٷرلٸ مەملەكەتتەن جٷزدەگەن ٶنەر ادامىنىڭ قاتىسۋىمەن تەاتردان كينوعا, مۋزىكادان پلاستيكالىق ٶنەرگە دەيٸن ەرتٷرلٸ فەستيۆالدەر ۇيىمداستىرادى. تٷركسوي ٶز باسىلىمدارىمەن دە تٷركٸ حالىقتارىنىڭ باي مەدەني مۇراسىن قوعامعا جەتكٸزەدٸ... سونداي-اق تٷرٸكسوي جارييالاعان باسىلىمدار 14 ەلدە تٷركٸ ديالەكتتەرٸ مەن تٸلدەرٸندە وقىرماندارعا ۇسىنىلادى.

تٷركسوي-دىڭ قىزمەت باعىتى بۇۇ-نىڭ يۋنەسكو ۇيىمىنا جاقىن. ماقساتى تٷركٸ حالىقتارىنىڭ مەدەني, رۋحاني ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋدى كٶزدەيدٸ.

ال تٷركٸ كەڭەسٸنە قازاقستان, تٷركييا, ٶزبەكستان, قىرعىزستان جەنە ەزەربايجان مٷشە. ۆەنگرييا باقىلاۋشى مەرتەبەسٸنە يە. ورتاق تاريح, ورتاق تٸل, ورتاق سەيكەستٸك جەنە ورتاق مەدەنيەت سيياقتى تٶرت نەگٸزگٸ تٸرەككە سالىنعان تٷركٸ كەڭەسٸ بۇل ورتاق شەكارالارمەن شەكتەلمەيدٸ. ونىڭ ورنىنا, ول ەكونوميكا, عىلىم, بٸلٸم, كٶلٸك, كەدەن, تۋريزم جەنە باسقا دا تٷرلٸ سالالارداعى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ەكٸ جاقتى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە باعىتتالعان.

تٷركپا-نىڭ نەگٸزگٸ جۇمىس باعىتى:

- مٷشە-ەلدەر اراسىندا پارلامەنتتٸك تەجٸربيەمەن الماسۋ جەنە وزات تەجٸربيەمەن الماسۋ;

- ەرٸپتەستٸكتٸڭ باسىم سالالارىندا مٷشە-ەلدەر زاڭنامالارىن ٷيلەستٸرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ;

-تٷركٸ-تٸلدەس مەملەكەتتەرٸ ەرٸپتەستٸك كەڭەسٸ شەڭبەرٸندە ٸستەر مەن باستامالاردى زاڭنامالىق قولداۋ باستالدى;

- تٷرٸك ەلەمٸنٸڭ ەدەبيەتٸ مەن ٶنەرٸن, تاريح قۇندىلىقتارى مەن مەدەني مۇرانى تانىپ بٸلۋ;

- بٸلٸم بەرۋ, عىلىم, تەحنولوگييا جەنە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالالارىندا تيٸمدٸ ايماقتىق ەرٸپتەستٸكتٸ العا جىلجىتۋ;

- مٷشە-ەلدەر اراسىندا كەڭ اقپاراتتىق اعىمداردى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ٶزارا قارىم-قاتىناسىنا جاعداي جاساۋ;

- ساۋدا مەن ينۆەستيتسييالارعا وڭ جاعداي جاساۋ;

- ايماقتىق ەكونوميكالىق جوبالاردى, اتاپ ايتقاندا ەنەرگەتيكا جەنە كٶلٸك سالاسىندا, جٷزەگە اسىرۋ;

ٶزارا مٷددە نەگٸزٸندە ساياسي مەسەلەلەردٸ تالقىلاۋ.

ەلوردادا ورنالاسقان حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسى دا تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ عىلىم, تٸل بٸلٸمٸ, ەدەبيەت, مەدەنيەت, رۋحاني سالاسىن دامىتۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارىپ كەلەدٸ. اكادەمييا 2009 جىلعى 3 قازاندا ەزٸربايجان مەملەكەتٸنٸڭ ناحچىۆان قالاسىندا ٶتكەن تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ IX سامميتٸندە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تٷركٸ ەلەمٸن زەرتتەۋگە ارنالعان حالىقارالىق عىلىمي ورتالىق قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسى نەگٸزٸندە قۇرىلدى.

اكادەمييا بٷگٸنگە دەيٸن ارحەولوگييا, تاريح, مەدەنيەت, ەدەبيەت, تٸل بٸلٸمٸ, ٶنەر سالالارىندا تىڭعىلىقتى زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸپ, كٶپتەگەن عىلىمي ەڭبەكتەردٸ جارىققا شىعاردى. مەكەمە عالىمدارىنىڭ جالپى مەكتەپتەرگە ارناپ جازعان جازعان ورتاق تٷركٸ تاريحى وقۋلىعى تٷركٸ حالىقتارىنىڭ ورتاق تاريحىن, دٷنيەتانىمىن جاقىنداستىراتىن ٸرگەلٸ ەڭبەك دەپ باعالاۋعا بولادى.

تٷركٸ كەڭەسٸنە مٷشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ تاپسىرماسىمەن حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسى ەزٸرلەگەن «ورتاق تٷركٸ تاريحى» وقۋلىعى ەزەربايجان, قازاقستان جەنە تٷركييا مەكتەپتەرٸنٸڭ باعدارلاماسىنا ەنگٸزٸلە باستادى.

بيىلعى جىلى «ورتاق تٷركٸ تاريحى» پەنٸن فاكۋلتاتيۆ رەتٸندە تٷركييادا 30 مىڭ وقۋشى, قازاقستاندا 15 مىڭ وقۋشى, ەزٸربايجاندا 10 مىڭ وقۋشى تاڭدادى.

وقۋلىق ەجەلگٸ دەۋٸردەن باستاپ XV عاسىرعا دەيٸنگٸ كەزەڭدٸ قامتيدى. وقۋ قۇرالىندا تٷركٸ حالىقتارى قۇرعان مەملەكەتتەردٸڭ تاريحىمەن بٸرگە ولاردىڭ دەستٷرلەرٸ, مەدەنيەتٸ جەنە ۇلتتىق ويىنداردىڭ پايدا بولۋ تاريحى جان-جاقتى كٶرسەتٸلگەن.

قازاقستاننىڭ تٷركٸ ەلەمٸمەن بايلانىسى.

قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن العاش بولىپ قۇتتىقتاعان جەنە ەكٸجاقتى ديپلوماتييالىق قارىم-قاتىناس ورناتۋعا نيەت تانىتقان مەملەكەت – تٷركييا رەسپۋبليكاسى. سوندىقتان ەكٸ مەملەكەت اراسىنداعى ەكٸ جاقتى قارىم-قاتىناس بٷگٸنگە دەيٸن قارقىندى دامىپ كەلەدٸ.

قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى بەلسەندٸ, بەيبٸتشٸل ساياساتى دا ونىڭ تٷركٸ مەملەكەتتەر اراسىنداعى بەدەلٸن نىعايتا تٷستٸ. قازاقستاننىڭ گەوگرافييالىق ەرەكشەلٸگٸن ۇتىمدى پايدالانىپ, كٶرەگەن شەشٸمدەرٸنٸڭ ارقاسىندا ن.نازارباەۆ تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ اقساقالى اتاندى. مەسەلەن, ول تٷركييا-رەسەي قارىم-قاتىناستارىن رەتتەۋدە ٷلكەن رٶل اتقاردى.

2016 جىلعى 24 قاراشادا سيرييا اسپانىندا 6 شاقىرىم بيٸكتٸكتەگٸ رەسەيلٸك سۋ-24 ۇشاعىن تٷركييانىڭ ەسكەرٸ اتىپ تٷسٸرگەننەن كەيٸن ەكٸ مەملەكەت اراسىندا ٷلكەن جانجان تۋىنداپ, ول ەكٸ ٸرٸ ەلدٸڭ اراسىنا ٷلكەن سىزات تٷسٸردٸ. بۇل جاعداي ەكونوميكا, ساياسات, تۋريزم سالاسىنا كەرٸ ەسەر ەتتٸ. وسىعان وراي, قازاقستان ليدەرٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين مەن تٷركييا پرەزيدەنتٸ رەجەپ تايىپ ەرداعان اراسىندا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸپ, ولاردىڭ تاتۋلاسۋىنا زور ىقپال ەتتٸ. وسىعان وراي ەكٸ مەملەكەت باسشىسى دا ەلباسىنا ريزاشىلىقتارىن بٸلدٸرٸپ, اتقارعان ەڭبەگٸن جوعارى باعالاعان بولاتىن.

سونداي-اق, ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرامىنا ارمەنييانىڭ قوسىلۋى تۋرالى مەسەلەدە قازاقستان پرەزيدەنتٸ ارمەنييانى وداققا تەك بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىندا مويىندالعان اۋماعى بويىنشا قابىلداۋ قاجەتتٸگٸ جٶنٸندە ايتقان ۇسىنىسى دا تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ قىزۋ قولداۋىنا يە بولىپ, ەلٸمٸزدٸڭ باسشىسىنا, قازاقستانعا دەگەن قۇرمەت ارتا تٷستٸ.

سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ ٸشكٸ ساياساتىندا دا تٷركٸ ەلدەرٸمەن بايلانىستى نىعايتاتىن باستامالار از ەمەس. مىسالى, 1991 جىلى تٷركٸستان قالاسىندا ق.ا. ياسساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تٷرٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ (احمەت ياسساۋي ۋنيۆەرسيتەتٸ) قۇرىلدى. اتالعان وقۋ ورداسىنا 1992 جىلى حالىقارالىق مەرتەبە بەرٸلدٸ. وقۋ ورنىندا شەت ەلدەردەن كٶپتەگەن ستۋدەنت بٸلٸم الۋدا.

سونىمەن قاتار, 2018 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ جارلىعىمەن تٷركٸستان وبلىسى (بۇرىنعى وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى) قۇرىلدى. وبلىستىڭ ورتالىعى تٷركٸستان قالاسى بولىپ بەكٸتٸلدٸ. بۇل تٷركٸستان شاھارىنا ايرىقشا مٷمكٸندٸك بەرٸپ, بولاشاقتا تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ىقپالداستىعىنا ىقپال ەتەتٸن بەدەلدٸ ورتالىققا اينالادى دەپ بولجاۋعا بولادى.

قازاق تٸلٸ ەلٸپبيٸن لاتىن گرافيكاسىنا كٶشٸرۋ جۇمىستارى دا ەل ٶمٸرٸندەگٸ ەلەۋلٸ باستامالاردىڭ بٸرٸ دەپ باعالاۋعا بولادى. بٷگٸندە تٷركييا, ەزەربايجان, ٶزبەكستان لاتىن گرافيكاسىندا. قىرعىزستان دا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. سوندىقتان قازاقستاننىڭ لاتىن گرافيكاسىنا كٶشۋٸ بولاشاقتا تٷركٸ تٸلدەس حالىقتاردىڭ بٸرٸن-بٸرٸ وڭاي تٷسٸنۋٸنە ىقپال ەتەتٸن بولادى.

قورىتا كەلگەندە, كەڭەس وداعى ىدىراپ, بٸرنەشە تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ تەۋەلسٸزدٸك العان ۋاقىتتان باستاپ قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىندا تٷركٸ مەملەكەتتەرٸمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا باعىتتالعان وڭ باستامالار ٸسكە اسىرىلۋدا. وسى شارالاردىڭ باسىندا قازاقستاننىڭ بەلسەندٸ سىرتقى ساياساتى جاتقانىن نىق سەنٸممەن ايتا الامىز.

تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ىقپالداستىعى كەلەشەكتە دە وسى قارقىنمەن ٶركەندەي بەرەدٸ دەپ بولجاۋعا بولادى. ٶتكەن وتىز جىلداعى ينتەگراتسييالىق جوبالار ٶزٸنٸڭ جەمٸسٸن بەرٸپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا ەلباسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا «تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ كەلەشەگٸ – 2040» باعدارلاماسى ەزٸرلەنۋدە. بۇل باعدارلامادا تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ىقپالداستىعىن ودان ەرٸ تەرەڭدەتەتٸن ناقتى قادامدار قابىلدانادى دەپ كٷتٸلۋدە.

تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ينتەگراتسيياسى تەرەڭدەگەن سايىن رەسەي, قىتاي سەكٸلدٸ الىپ كٶرشٸلەرٸمٸزدٸڭ وعان سىن كٶزبەن قاراپ, كەرٸ ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن دە جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بۇل مەملەكەتتەر ٷشٸن ورتالىق ازيياداعى تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ستراتەگييالىق ەرٸپتەس جەنە ولاردىڭ «ىقپال ەتۋ» ايماعى رەتٸندە ەسەپتەلەدٸ. سوندىقتان بۇل ەلدەردٸڭ دەربەس ينتەگراتسييالىق ۇيىمعا بٸرٸگۋٸ, بۇل ايماقتا ناتو-عا مٷشە تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ ىقپالعا يە بولۋى ۇناي قويماسى انىق. سونىمەن قاتار, اتالعان دەرجاۆالاردا كٶپتەگەن تٷركٸ ەتنوستارىنىڭ ٶمٸر سٷرٸپ جاتقانىن, ينتەگراتسيياىلىق جوبالاردىڭ ولارعا دا بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە ىقپال ەتەتٸنٸن ەسكەرگەن جٶن.

سوندىقتان ىقپالداستىق ٷردٸستەرٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن, سونداي-اق مەدەني, رۋحاني سالالاردى تەرەڭ جاقىنداستىرۋ ارقىلى جالعاسا بەرگەنٸ ٶنٸمدٸ بولماق.