انيماتسييانىڭ قالاي جاسالاتىنى əركٸمگە دە قىزىق. فيلمدٸ قالاي تٷسٸرەتٸنٸ جايلى كٶرٸپ-بٸلٸپ جٷرمٸز عوي, ال انيماتسييانىڭ جاسالۋى بٸزگە جۇمباقتاي كٶرٸنەدٸ. وسى ورايدا «قازاقفيلم» كينوستۋديياسىنداعى انيماتسييا بٸرلەستٸگٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ وسى تاقىرىپتى جازساق دەدٸك. ەندەشە بٷگٸن انيماتسييانىڭ قالاي باستالاتىنى, العاشقى قادامدار تۋرالى اقپار بەرۋگە تىرىستىق. اراسىندا قازاق انيماتسيياسىن شەتەلدٸك شىعارىلىمدارمەن سالىستىرا وتىرىپ, بار-جوعىمىزدى دا تٷگەندەي وتىردىق.
بۇعان دەيٸن قازاق بالالارىن «Əلٸن بٸلمەگەن», «اق قاز», «باقىت جولىندا», «بٶگدە», «تاستٷلەك» سەكٸلدٸ بٸرقاتار مۋلتفيلمدەرمەن سٷيٸنشٸلەگەن جاس رەجيسسەرلار تۇردىبەك مايدان مەن تٸلەك تٶلەۋعازى وسى جايدى بارىنشا تولىق əڭگٸمەلەپ بەرۋگە تىرىستى..
ت.تٶلەۋعازى: ەڭ الدىمەن فيلمنٸڭ تاقىرىبى تاڭدالادى. ودان سوڭ تاقىرىپقا ساي ستسەناريي جازىلادى. باسىنان اياعىنا دەيٸن: دەتالدار, كەيٸپكەرلەر, ونىڭ ٸشٸندە جاعىمدى-جاعىمسىز كەيٸپكەرلەر اراسىنداعى تارتىس, بارلىعى بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن جازىلادى.
ت.مايدان: بٸز انيماتسييا قالاي جاسالاتىنىن تٷسٸندٸرۋ ٷشٸن قازٸرگٸ جاسالىپ جاتقان «مۇزبالاق» تولىقمەتراجدى فيلمٸن نەگٸزگە الىپ, سول بويىنشا ەگجەي-تەگجەيلٸ تٷسٸندٸرسەك دەيمٸز.
رەجيسسەرلار, ستسەناريست, سۋرەتشٸلەر بٸرٸگٸپ 20 كٷندە «مۇزبالاقتىڭ» قاڭقاسىن, ياعني ستسەنارييٸن جاساپ شىقتىق. مۇندا دا ادام مەن بٷركٸتتٸڭ دوستىعى كٶرسەتٸلەدٸ. بٸراق, «تاستٷلەكتەن» باسقاشا بولادى.
ستسەناريي دايىن بولدى. يدەيا جاسالدى. ودان سوڭ ستسەنارييدٸڭ ديالوگتارى قۇرىلادى. ودان كەيٸنگٸ جۇمىس – ستسەنارييدەگٸ كەيٸپكەرلەردٸڭ وبرازىن جاساۋ.
ت.تٶلەۋعازى: مۇنىڭ بəرٸ سۋرەتتەرٸن سالۋ ارقىلى جٷزەگە اسادى. سۋرەت ارقىلى كەيٸپكەردٸڭ وبرازىن اشۋ كەرەك. سۋرەت تە ولاردىڭ مٸنەزٸنە بايلانىستى سالىنادى. مىسالى, سۋرەت سالعاندا كەيٸپكەردٸڭ بەت-بەينەسٸنەن, كيٸمٸنەن وبراز كٶرٸنۋٸ كەرەك. سوعان ساي دەتالدار بەرٸلەدٸ. جاعىمسىز كەيٸپكەر بولسا, ونىڭ ورتاسىن دا ويلاستىرامىز. ونىڭ تۇراتىن ورتاسى قانداي بولۋ كەرەك? مىسالى, جاعىمدى كەيٸپكەرلەر اشىق اسپان استىندا ٶمٸر سٷرەدٸ. ال جاعىمسىز كەيٸپكەرلەردٸڭ ورتاسىن قىزىل-قوڭىر, قارا تٷسپەن بەرەمٸز. كەيٸپكەرمەن قوسا كٶركەمدٸك شەشٸمدەردٸ قوسارلاپ ويلاستىرا وتىرامىز. فيلمدە وينايتىن دەتالدار دا كەيٸپكەر جاساۋ بارىسىندا سالىنادى. كەيٸپكەر سٶيلەۋ بارىسىندا قالاي قيمىلداۋ كەرەك ەكەنٸن وسى كەزدە تۇراقتاندىرىپ وتىرامىز. وسى جۇمىستاردى جاساعان كەزدە كەيٸپكەردٸڭ مٸنەزٸ اشىلادى.
ت.مايدان: فيلمدە «انتيگەروي» شەگٸر دەپ اتالادى. بٸر كٶزٸ كٸشكەنە اقشىل. قازاق دالاسىندا ونداي ادامدار بار. ايىر يەك, شەگٸر, كٶزٸنە اق كٸرگەن ادامدار بار. شەگٸردٸ ٶتە مىقتى ادام رەتٸندە جاسادىق. بٸر قاراعاندا باتىل تۇلعالى, ەلدٸڭ تٸرەگٸ سيياقتى كٶرٸنەدٸ. بٸراق ٶڭٸ دە, كيٸمٸ دە سۋىق. كٸشكەنە باستى, كەڭ يىقتى ەتٸپ بەردٸك. كيٸمٸندە دە قۇستىڭ دەتالدارى بار. مىسالى, تٷيمەلەرٸ قۇستىڭ سٷيەگٸنەن. وڭ قولىندا قارا قولعابى بار. ساقالىنىڭ دا ورتاسىنا اق تٷس بەردٸك. الا تٷس ارقىلى ونىڭ مٸنەزٸن اشا تٷستٸك. كٷشٸ كٶپ, بٸراق اقىلى از.
ال قاھارمان كەيٸپكەردٸ شەگٸر سيياقتى ٷلكەن ەمەس, قالىپتى جاسادىق. بٸراق اقىلدى, سٶزگە شەشەن. كيٸمٸنٸڭ تٷسٸ اشىق. قازاق دالاسىندا يسلامنان بۇرىن شامانيزم بولعان. سول ٷشٸن ول زاماندى باقسىسىز ەلەستەتە المايسىز. فيلمگە باقسىنى كٸرگٸزدٸك. تىلسىم كٷشتەردٸڭ حابارىن ايتاتىن, بولاشاقتى بولجايتىن كەيٸپكەر. ونى دا ٶز مٸنەزٸنە ساي سۋرەتتەدٸك. جالاڭ اياق, قىسقا جەڭدٸ كيٸم, جالبىر شاشتى. باقسى حالىققا ايتار سٶزٸن ٶلەڭمەن ايتادى.
ەكٸنشٸ باس كەيٸپكەر – بٷركٸت. بٷركٸتتٸڭ بالاپان كەزٸ جəنە مۇزبالاق كەزٸ بار. اناسى مەن ونىڭ قارتايعان كەزٸ دە بار. بٷركٸتتٸڭ اناسىن اق تٷسپەن بەردٸك. ٶمٸردە اق بٷركٸت بولمايتىن شىعار, بٸراق ول – انانىڭ وبرازى. اق تٷستٸ كيمەشەكتٸڭ, تازالىقتىڭ وبرازى رەتٸندە كٶرسەتتٸك. ال مۇزبالاقتى قازاقتىڭ تابيعاتىنا جاقىن قوڭىر, التىن سارى تٷسپەن بەردٸك.
قانداي جانرلارعا بٶلٸنەدٸ?
ت.مايدان: Əلەمدٸك شىعارمالار قانداي نەگٸزگٸ جانرلارعا بٶلٸنسە, بۇل دا سولاي جٸكتەلەدٸ. ال مۋلتفيلم مەكتەپكە دەيٸنگٸ, مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا جəنە ەرەسەكتەرگە دەپ بٶلٸنەدٸ. مەكتەپكە دەيٸنگٸ مۋلتفيلمدەر ٶتە قاراپايىم, زاتتى تانىستىرۋ سيياقتى تانىمدىق تۇرعىدا جاسالادى. ال مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا جəنە ەرەسەكتەرگە ايتارى بار, فيلوسوفييالىق وي بٸلدٸرەتٸن فيلمدەر جاتادى. مىسالى, «مۇزبالاق» مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا جəنە ەرەسەكتەرگە ارنالعان.
ت.تٶلەۋعازى: Əلەمدٸ قاراساڭىز, ولار مۋلتفيلمدٸ تەك بالالار كٶرەدٸ دەگەن تٷسٸنٸكتەن ارىلدى. بالالار دا, ەرەسەكتەر دە مۋلتفيلمنەن ٶزٸنە كەرەكتٸسٸن الىپ جٷر. مۋلتفيلم تاقىرىپقا, ستسەنارييگە بايلانىستى كومەدييا, تراگەدييا, كينودراما جانرلارىنا بٶلٸنەدٸ. ال بٸزدە, قازاق انيماتسيياسىندا كومەدييا جانرى از.
انيماتسييا جاساۋعا قانداي ماماندار كەرەك?
ت.مايدان: انيماتسييا جاساۋشى əلەمدٸك ٷلكەن كومپانييالاردا بٸر فيلمدە ەكٸ-ٷش رەجيسسەر بولادى. سۋرەتشٸلەر دە كٶپ. ودان كەيٸن كەرەگٸ – انيماتورلار. انيماتور دەگەنٸمٸز – قيمىلدى جاسايتىن ماماندار. ولار كٶپ بولۋى كەرەك. كٶپ بولعان سايىن جۇمىس قارقىنى كٷشتٸ بولادى, فيلمنٸڭ ساپاسى دا كٶتەرٸلەدٸ. ال بٸزدەگٸ قازاق انيماتسيياسىنداعى كەمشٸلٸك مامان جەتٸسپەۋشٸلٸك. بٸرٸ تابىلسا, ەكٸنشٸسٸ تابىلمايدى.
ت.تٶلەۋعازى: ودان كەيٸن مونتاجداۋشى كەرەك. دىبىستاۋشى اكتەرلار مەن كومپوزيتور دا كەرەك. Əلەمدٸك انيماتسييادا ستسەنارييگە قوسىمشا قىزىقتى ساحنالاردى ويلاستىراتىن ارنايى توپ بولادى. ونى «گيد» دەيمٸز. ال بٸزدە ونداي توپ əلٸ قالىپتاسا قويعان جوق.
مۋلتفيلمگە «تٷسۋگە» بولا ما?
ت.تٶلەۋعازى: Əرينە, مۋلتفيلمگە تٷسۋ دەگەن ۇعىم جوق. بٸراق 3D فورماتتا جاسالعان كەيٸپكەردٸ ادامعا بايلانىستىرۋعا بولادى. ارنايى باعدارلاما بار, ادامدى كەيٸپكەرگە جالعاپ, سونىڭ قيمىلىن, مٸنەزٸن كٶشٸرۋگە بولادى. ياعني, انيماتسييادا سٸزدٸڭ قيمىلىڭىز, وبرازىڭىز كٶرٸنەدٸ. شەتەلدە ونداي انيماتسييالار بار. مىسالى, دجەكي چاننىڭ, شاكيرانىڭ مۋلتفيلمدەرٸ بار.
قانداي وقۋلىقتار بار?
– انيماتسيياعا قىزىعاتىن بالالارعا بٸزدە ارنايى وقۋلىقتار بار ما? جوعارى وقۋ ورىندارىندا بۇل سالاعا بايلانىستى وقۋ جٷيەسٸ قالاي?
ت.مايدان: بٸزدە انيماتسييا سالاسىنا əلٸ دە بالانىڭ ٸسٸ, بالانىڭ ويىنشىعى دەپ قارايتىن سيياقتى. مۇنىڭ ٷلكەن يدەولوگييا ەكەنٸن, ٷلكەن ٶنەر ەكەنٸن, تٸپتٸ, كينونىڭ شىڭى ەكەنٸن تٷيسٸنەر ەمەس. سوندىقتان انيماتسيياعا قاتىستى ەشقانداي وقۋلىق جوق. جوعارى وقۋ ورىندارىندا əر مۇعالٸم ٶزٸنٸڭ بٸلگەنٸن, تٷيگەنٸن ساباق رەتٸندە ٶتٸپ جاتىر. شەتەلدٸڭ ماتەريالدارىنا جٷگٸنەدٸ. ٷلكەن مۇعالٸمدەر كەڭەستٸك جٷيەدە وقىعانىمەن ٷيرەتٸپ جٷر.
ت.تٶلەۋعازى: قازٸر əلەمدٸك انيماتسييانىڭ بارلىعى تولىقتاي 3D فورماتقا كٶشتٸ. بٸراق بəرٸبٸر كلاسسيكالىق انيماتسييادان قاشىپ كەتە المايدى. ياعني, قوزعالىستاردىڭ بارلىعى سول نەگٸزدە شىعادى.
ت.مايدان: «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر?» مۋلتفيلمٸ مەن قازٸرگٸ انيماتسييانىڭ اراسى بٸرشاما ٶزگەردٸ. بۇرىن سۋرەتتەردٸڭ بارلىعىن قولمەن سالاتىن. فوتواپپاراتقا تٷسٸرەتٸن, سكانەر جاسايتىن ەدٸ. Əربٸر كادردى قولمەن بوياپ وتىردى. انيماتسيياعا قاشاندا سۋرەتشٸنٸڭ شەبەرلٸگٸ كەرەك. اكتەرلىقتى قاعاز بەتٸنە سۋرەتشٸنٸڭ شەبەرلٸگٸ ارقىلى تٷسٸرۋ ەشقاشان ٶزگەرمەيدٸ. تەحنيكا قانشا دامىپ, قايدا بارسا دا, وسى نəرسە مٷلدە ٶزگەرمەيدٸ. سوندىقتان انيماتسييا جاساۋ ٷشٸن مىقتى سۋرەتشٸ بولۋىڭ كەرەك.
جازىپ العان اسىلان تٸلەگەن
