تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا – قازاقتىڭ ٶركەندەۋ دەۋٸرٸ

عاجايىپ تسيفرلىق ەلەمنٸڭ بەرەتٸن وراسان مٷمكٸندٸكتەرٸمەن بٸرگە, الدىمىزدان توساتىن كٷتپەگەن قاتەرلەرٸ مەن تۇزاقتارى دا از ەمەس.

قازٸرگٸ ۇلتتىق قاسيەتتەرٸمٸزدٸ ساقتاپ, تٸلٸمٸز بەن ۇلتتىق رۋحىمىزدى بولاشاق ۇرپاقتارعا امانات ەتٸپ تاپسىرۋ – مەڭگٸلٸك ەل بولامىن دەگەن حالىقتىڭ باستى مۇراتى ەكەنٸن جيٸ ايتامىز. بۇل تۋرالى ٶزٸنٸڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ەل پرەزيدەنتٸ ن.ە.نازارباەۆ تارقاتىپ تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ.

بٷگٸندە جيٸ ايتىلاتىن ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييانىڭ ەربٸر كەزەڭٸندە ٶندٸرۋشٸ كٷشتەر عانا ەمەس, ٶندٸرٸس پەن عىلىمنىڭ تىعىز ىقپالداسۋى تۋىنداپ, دامۋعا جاڭا سەرپٸن بەرٸپ وتىر. قازٸرگٸ تٸلمەن ايتقاندا ٶنەركەسٸپكە ەنگٸزٸلگەن يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار تاۋاردىڭ ٶزٸندٸك قۇنىن تٶمەندەتٸپ, ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸكتٸ ەسەلەپ ٶسٸردٸ.

داۆوستاعى دٷنيەجٷزٸلٸك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ پرەزيدەنتٸ كلاۋس شۆابتىڭ «تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا» كٸتابىندا ەكونوميكا مەن تەحنولوگييا سالالارىندا اتتارى تانىلعان ساراپشىلاردىڭ, ترانسۇلتتىق كورپوراتسييا باسشىلارىنىڭ تەجٸريبەسٸ مەن كٶزقاراستارىن قورىتىپ, «يننوۆاتسييالىق قىزمەت ەلەمدەگٸ مەملەكەتتەر مەن مىڭداعان كومپانييالاردىڭ بەسەكەلەسۋ الاڭىنا اينالدى» دەگەن تۇجىرىم جاسايدى. 

ادامنىڭ ٶمٸرٸندەگٸ ەڭ العاشقى ٸلگەرٸلەۋ تەرٸمشٸلٸكتەن ەگٸنشٸلٸككە كٶشٸپ, جابايى جانۋارلاردى قولعا ٷيرەتۋدەن باستالعانى بەلگٸلٸ. تۇرمىستاعى بۇل ٶزگەرٸس 10 مىڭ جىل بۇرىن باستالىپ, اگرارلىق رەۆوليۋتسيياعا جول اشتى.

ال, بٸرٸنشٸ ٶر (ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا) كەزەڭٸ 1760-1840 جىلداردىڭ ارالىعىندا يندۋستريالاندىرۋ, تەمٸر جول سالۋ, بۋ دۆيگاتەلٸن ويلاپ تابۋمەن, جٸپ يٸرۋ ماشينالارىنىڭ پايدا بولۋىمەن سيپاتتالدى.

وسى كەزەڭدە ۇلىبريتانييادا مەحانيكالىق ٶندٸرٸس دامىپ, اگرارلىق قوعامدار يندۋستريالدىق قوعامعا ترانسفورماتسييالاندى. بۇل ٷردٸس اقش پەن ەۋروپانىڭ باسقا مەملەكەتتەرٸنە تەز تارادى. ٶندٸرٸستە ماشينالار قولدانىلدى, جۇمىس كٷشٸ دامىدى, ۋربانيزاتسييا جىلدام جٷردٸ, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ ارتتى, ەكونوميكالىق ٶسٸم جوعارىلادى. 

ەكٸنشٸ ٶر XIX-عاسىردىڭ ەكٸنشٸ جارتىسى مەن XX-عاسىردىڭ باسىن قامتىدى. ەلەكتر ەنەرگيياسىن قولدانۋ, كونۆەيەردٸڭ پايدا بولۋى, تەمٸر جولدىڭ تارالۋى, حيمييا ٶندٸرٸسٸندەگٸ يننوۆاتسييالار ناعىز تەحنولوگييالىق رەۆوليۋتسيياعا نەگٸزدەلٸپ جاسالىندى. بۇل كەزەڭدەگٸ ەكونوميكالىق دامۋعا عىلىمنىڭ جەتٸستٸكتەرٸ ەرەكشە سەرپٸن بەردٸ.

1960-جىلدان باستاپ كومپيۋتەر مەن دەربەس كومپيۋتەرلەر, ٶنەركەسٸپتٸك روبوتتار, تسيفرلىق تەحنولوگييالار مەن ينتەرنەت ٶمٸرگە ەنە باستادى.

ٷشٸنشٸ ٶر-دٸڭ دەۋٸرٸ وسىلايشا باستالىپ, ٶندٸرٸستەگٸ باستى پروتسەستەر تٷپكٸ تاۋار ٶندٸرەتٸن زاۋىت پەن فابريكالاردىڭ تسەحتارىنان باعدارلاما جازاتىن IT-ماماندار, ينجەنەرلەر منە ديزاينەرلەر وتىرعان وفيستەرگە كٶشٸپ جاتىر.

ال, ادامى جوق تسەحتاردا ٷنسٸز ٶنەركەسٸپتٸك روبوتتار ارنايى الگوريتم بويىنشا تاۋار جاساۋمەن اينالىسادى. سوڭعى ەكٸ عاسىردا نەگٸزگٸ پايدا تاۋاردى ٶندٸرۋ مەن ساتۋ كەزەڭٸندە جينالسا, جاڭا دەۋٸردٸڭ ەرەكشەلٸگٸ – باستى پايدا ٶنٸمدٸ زەرتتەۋ مەن جوبالاۋ كەزەڭٸندە جيناقتالادى. ياعني, بٷگٸن رەسۋرستىڭ باسىم بٶلٸگٸ تٷپكٸ ٶنٸمدٸ شىعارۋعا ەمەس, ونى ويلاپ تابۋعا, ٶندٸرٸسكە دايىنداۋعا جۇمسالادى.

ەنەرگەتيكالىق رەۆوليۋتسييا مەن كوممۋنيكاتسييالىق سەرپٸلٸس سەيكەس كەلگەندە عانا كەرەمەت تەحنولوگييالىق جاڭالىقتار اشىلىپ, جاڭا ەكونوميكالىق مودەلدەر جاساۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى. ٷشٸنشٸ ٶر بۇرىنعى ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييالارمەن سالىستىرعاندا اۋقىمى مەن تابيعاتى مٷلدەم ٶزگەشە بولىپ دامىپ كەلەدٸ. ينتەرنەت-كوممۋنيكاتسييا ادامنىڭ ٶمٸر سٷرۋ ورتاسىن عانا ەمەس ادامنىڭ داعدىلارى مەن مەدەنيەتٸن, تانىم-تٷيسٸگٸن ٶزگەرتٸپ جٸبەردٸ.

ادامدى ٶزگەرتكەن ينتەرنەتتٸڭ ساياساتقا دا, ەكونوميكالىق پاراديگمالارعا دا ىقپالى ٷلكەن. ەسٸرەسە, ەلەمدەگٸ بارلىق جاستاردىڭ بويىندا ەشقانداي ساياسي پارتييالارعا قوسىلمايتىن, كاپيتاليزم نەمەسە سوتسياليزمگە قىزىقپايتىن, ەشبٸر يدەولوگييانى ۇناتپايتىن كٶڭٸل-كٷي ٷدەپ بارادى. كاير مەن مەسكەۋدە, پاريج الاڭدارى مەن ۋولل-ستريتكە شىققان جاستار: «بٸز بٷگٸنگٸ ەكونوميكالىق جٷيەدەن ٷمٸت كٷتپەيمٸز. جۇمىس جوق, ەنەرگييا قىمبات, ەكولوگييالىق, تابيعي اپاتتار مەن قاتەرلەر كٶپ. ٶزٸمٸز ٷشٸن ەشقانداي ەكونوميكالىق مٷمكٸندٸكتەر كٶرٸپ تۇرعان جوقپىز» دەيدٸ. ينتەرنەت كەڭٸستٸگٸندەگٸ قاعيدالار مەن قۇبىلىستار, مٸنەزدەر دە قازاق جاستارىنا ەسەر ەتپەي قويمايدى.

ۇلت الدىنداعى بورىشىن تٷسٸنبەيتٸن, مەدەنيەتٸ مەن رۋحاني سۇرانىسى جۇتاڭ, تەك ەكونوميكالىق تابىس قىزىقتىراتىن ۇرپاقتىڭ قولىنا ساياسي بيلٸك تيسە ەلدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ مەن مەملەكەت تاعدىرى قانداي بولاتىنى دا ويلاندىراتىن مەسەلە. بٷگٸنگٸ 15-20-داعى جاستارىمىز ٶزدەرٸن ەرتەڭگٸ تسيفرلىق دەۋٸردٸڭ بايىرعى تۇرعىنى ساناتىنا قوسىپ, جاۋاپسىزدىق پەن تولىق ەركٸندٸككە بوي الدىرىپ الا ما دەگەن ٷرەيدٸڭ ارتى قالىڭداپ بارادى.

وسى ايتىلعان تٶرت ٶر-دٸڭ دامۋ كەزەڭدەرٸندە ۇلتىمىزدىڭ قالاي ٶزگەرگەنٸن, قانداي جەتٸستٸكتەرگە جىلدام قول جەتكٸزگەنٸن كەسكٸندەپ (ەكستراپولياتسييا), قازاق جەرٸنە ٶر-لەر قاي كەزەڭدەردە, قانداي اۋقىمدا تارالعانىن ساراپتاپ كٶرەلٸك.

بٸرٸنشٸ ٶر بٸزدٸڭ دالامىزعا 1,5 عاسىر كەش كەلدٸ. قازاق جەرٸنە العاشقى تەمٸرجول 1894-1895 جىلدارى تٶسەلدٸ. 1906-جىلى 1668 شاقىرىم بولاتىن ورىنبور-تاشكەنت تەمٸرجولى ٸسكە قوسىلدى. بۋ قازاندىقتارى قولدانىلعان العاشقى فابريكالار دا تەك 1900 جىلدارى جۇمىس ٸستەي باستادى.

ەكٸنشٸ ٶر دە قازاق ەكونوميكاسىنا 70 جىلدان 100 جىلعا دەيٸن كەشٸگٸپ جەتتٸ. العاشقى مۇناي 1899 جىلى الىنسا, ەلەكتر جٷيەلەرٸ, تەمٸر جولدىڭ دامۋى XX-عاسىردىڭ باسىندا كٶرٸنٸس تابا باستادى.

ٷشٸنشٸ ٶر-گە تەن ٶندٸرٸس پەن تەحنولوگييالار, كومپيۋتەرلەر دە قازاق ەلٸنە جاپپاي قولدانىسقا 30-50 جىل كەشٸگٸپ ەنگٸزٸلە باستادى.

دەربەس كومپيۋتەرلەر 1980-جىلداردىڭ سوڭىندا, ينتەرنەت 1994 جىلى, ٶنەركەسٸپتە روبوتتاردى قولدانۋ, تسيفرلىق تەحنولوگييالار سوڭعى 10-15 جىلدا عانا پايدا بولا باستادى.

وسىلايشا بارلىق ٶر-گە بٸز ۇدايى كەشٸگٸپ ٸلەسٸپ كەلدٸك. بۇنىڭ بەرٸ ۇلتتىڭ ٶركەنيەت كٶشٸنٸڭ باسىنان كٶرٸنۋٸنە دە كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزدٸ.

مٸنە, ەندٸ جاڭا تاريحي كەزەڭدە بٸزدەر, قازاقتار, تٶرتٸنشٸ ٶر-گە عانا تيياناقتى دايىندىقپەن كەلٸپ وتىرمىز. بٸرنەشە دەلەل مەلٸمەتتەر كەلتٸرەيٸك.

ەلدەگٸ ساۋاتتىلىق كٶرسەتكٸشٸ 99,8%, ەلٸمٸزدٸڭ 127 جوعارى وقۋ ورىندارىندا 463 مىڭ ستۋدەنت وقيدى, 10 مىڭ قازاقستاندىق دٷنيەجٷزٸنٸڭ بەدەلدٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە بٸلٸم الىپ, ەلگە قىزمەت ەتۋدە. رەسپۋبليكانىڭ 73% تۇرعىنى ينتەرنەتتٸ كٷندەلٸكتٸ قولدانادى, ولار كەمٸندە 2 قۇرالمەن عالامدىق جەلٸگە ورتاشا العاندا سەكۋندىنا 19,3 مەگابيت جىلدامدىقپەن قوسىلعان. «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى بويىنشا 2025 جىلعا دەيٸن 28 500 شاقىرىم وپتيكالىق-تالشىقتىق كابەلدەر جٷرگٸزٸلٸپ, 3,5 ملن. اۋىل تۇرعىنى كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلٸسٸنە قوسىلاتىن بولادى.

بۇنىڭ بەرٸنە بٸز ادامي كاپيتالدى دامىتىپ, وي ەڭبەگٸنٸڭ, عىلىم مەن بٸلٸمدەگٸ جەتٸستٸكتەرٸمٸزدٸڭ, جوعارى تەحنولوگييالاردى يگەرۋگە دەگەن قابٸلەتٸمٸزدٸڭ جەنە قازاق جەرٸنٸڭ بايلىعىنىڭ كٶمەگٸمەن جەتتٸك. ەڭ وزىق تەحنولوگييالاردى جاساۋ (گەنەراتسييالاۋ) مٷمكٸندٸگٸمٸزدٸڭ ەزٸرشە شەكتەۋلٸ بولۋىن كەمشٸلٸك, شەشٸلمەيتٸن پروبلەما دەپ ايتۋعا بولماس. بۇنىڭ بەرٸ ەلەمدٸك ەڭبەك بٶلٸسٸنە بايلانىستى تۋىنداعان شىندىق.

تسيفرلىق تەحنولوگييالار – زامانىمىزدىڭ باستى ترەندٸ. بارلىق پروگرەسسيۆتٸك مەملەكەتتەر دامۋ كٶكجيەگٸن وسى باعدارعا سەيكەستەندٸرٸپ,

ستراتەگييالىق تۇجىرىمدارىندا باسىمدىق بەرۋدە.

قازٸرگٸ تسيفرلىق تەحنولوگييالارعا سٷيەنگەن دەۋٸردە جەكە ادامعا, مەدەنيەتكە, تٸل مەن ۇلتتىق ٶنەرگە تٶنگەن قاۋٸپتٸڭ جويقىندىعىن ەلەمدٸك ويدىڭ شىڭىنا كٶتەرٸلگەن تۇلعالار جارىسا ايتۋدا. ٶمٸرٸ مەن قىزمەتٸ تسيفرلىق ورتاعا تەۋەلدٸ قاۋىمدى ينتەرنەت ارقىلى جاپپاي اڭدۋ تەحنولوگييالارى ادامزاتتىڭ بولاشاعىنا الاڭداعان مامانداردىڭ نارازىلىعىن تۋدىرۋدا.

قىتايدا ەلەۋمەتتٸك سەنٸم جٷيەسٸ جاسالىنىپ, ەربٸر ازاماتتى ناقتى ۋاقىت  رەجيمٸندە قاداعالاپ, باعالاۋ قولعا الىنعان. ولار ينتەرنەت رەسۋرستارىن سٷزگٸدەن ٶتكٸزٸپ, جەكە ادامداردىڭ رەيتينگٸن جاساماقشى. رەيتينگٸ جوعارى ازاماتتار ٷشٸن ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك جەڭٸلدٸكتەر بەرٸلٸپ, رەيتينگٸ تٶمەن سەنٸمسٸز ادامدار ٷشٸن تٷرلٸ ىقپال شارالارى مەن شەكتەۋلەر قويىلماقشى. رەسەيلٸك كومپانييالار اتا-اناعا كٶمەك دەگەن جەلەۋمەن بالالاردى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە اڭدۋعا رۇقسات السا, سبەربانك 2018 جىلدان باستاپ ٶزدەرٸنٸڭ قارىز الۋشىلارىن پسيحومەترييالىق قالىپتارى بويىنشا تاڭداپ, كٷمەن تۋدىراتىن كونتەنتكە, ەۋەندەر مەن سۋرەتتەرگە ەۋەس ادامدارعا قارىز بەرۋدەن باس تارتاتىندارىن جارييالادى. «ٶزٸمنٸڭ بالامدى روبوتتارعا سەنٸپ تاپسىرماس ەدٸم» دەگەن نوبەل لاۋرەاتى ەكونوميست كريستوفەر پيسساريدەس جاساندى ينتەللەكت باسقاراتىن كٶلٸكتەرگە جارىلعىش زاتتار تولتىرىپ, ادامداردىڭ كٶپ جينالعان جەرٸندە جارىپ جٸبەرۋگە بولاتىنىن ەسكەرتەدٸ. دۋبايدا پيلوتسىز دروندار تاكسي قىزمەتٸن اتقارا باستادى. جاساندى ينتەللەكت باسقاراتىن ۇشقىشى جوق اپپاراتپەن ۇشۋعا سٸز دايىنسىز با?

وسىلايشا ٶمٸردٸڭ بارلىق سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ادامزاتتىڭ ٷيرەنشٸكتٸ تابيعي ٸرگەسٸن سٶگٸپ, ەربٸر ادام ساناسىن قالپىنا كەلمەيتٸندەي ٶزگەرٸستەرگە ۇشىراتۋعا زور قاۋقارى بارىن گەرمانييا, اقش, وڭتٷستٸك كورەي ەلٸنٸڭ عالىمدارىنىڭ زەرتتەۋلەرٸ كٶرسەتكەن. باس مي قابىعىنىڭ زاقىمدانۋى ۇمىتشاقتىققا, زەيٸننٸڭ جويىلۋىنا, ەموتسييالىق ەسەرلەردٸڭ تٶمەندەۋٸنە, ادديكتيۆتٸ ەرەكەتتەرگە ۇرىندىراتىنى دەلەلدەنگەن.

دەرٸگەرلەر تسيفرلىق دەمەنتسييا نەمەسە تسيفرلىق جارىمەستٸك سيياقتى پاتالوگييالاردىڭ كٶبەيٸپ جاتقانىن, ينتەرنەتتە ٶتە بەلسەندٸ ەربٸر ادامدا ميدىڭ زاقىمدانۋى كەزدەسۋٸ مٷمكٸندٸگٸن ايتادى. بار جوعى 18,16 ملن. ادامى بار مەملەكەتتٸڭ بولاشاعى ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك تۇرعىسىندا ٷلكەن الاڭداۋشىلىق تۋعىزاتىن تٶتەنشە مەسەلە.

عالامدىق تسيفرلىق ماركەرلەرگە سەيكەس بلوكچەين, كريپتوگرافييالىق تەحنولوگييالىق ارنالارعا بۇرىلعان ۇلتتىق ەكونوميكا مەن قارجى سەكتورىنا, ەلەۋمەتتٸك سالالارعا, ۇلتتىڭ اكتيۆتەرٸ مەن رەسۋرستارىنا, ەنەرگەتيكا جٷيەسٸنە, قورعانىس پەن قاۋٸپسٸزدٸك نىساندارىنا ەرتەڭ كيبەر جٷيەلەر ارقىلى شابۋىل جاسالسا مەملەكەت سۋۆەرەنيتەتٸ مەن تۇتاستىعىنا قانشالىقتى اۋىر سوققى بولاتىنىن بولجاۋدىڭ ٶزٸ قيىن.

بٷگٸننەن باستاپ قاۋٸپسٸزدٸك جاعىنان سەنٸمدٸ تەحنولوگييالاردى تاڭداۋ ارقىلى ۇلتتىڭ بولاشاعىن انىقتاپ الۋدىڭ قاجەتتٸگٸ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تسيفرلىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ەڭ باستى پروبلەماسى بولىپ بەلگٸلەنگەنٸ جٶن. 

ەلدەگٸ قابىلدانىپ جاتقان تسيفرلىق باعدارلامالاردىڭ دا باستى نىسانى – اقپاراتتىق جٷيەلەردٸڭ جوعارى دەرەجەدە قورعالۋى بولعانى ابزال.

ەندٸ 5-7 جىلدا قازٸر تەك تەورييالىق تۇرعىدا جوبالانىپ جاتقان كۆانت-كومپيۋتەرلەر (كۆانتتىق كومپيۋتەرلەر) قولدانىستاعى كلاسسيكالىق ٷلگٸدەگٸ كومپيۋتەرلەردٸڭ ورنىنا كەلەدٸ.

وسىدان 25 جىل عانا بۇرىن كۆانت-كومپيۋتەر جاساۋ يدەياسىن عىلىمي ورتانىڭ ٶزٸ دە قابىلداماعان بولاتىن. 1994 جىلى عىلىمدا 2 رەۆوليۋتسييالىق جاڭالىق اشىلدى. ونىڭ بٸرٸ امەريكالىق ماتەماتيك پيتەر شوردىڭ ەسٸمٸمەن بايلانىستى بولسا, ەكٸنشٸسٸ فيزيكادا اشىلعان جاڭالىق.

شور ٶزٸنٸڭ كۆانتتىق الگوريتمٸن جاساپ قازٸرگٸ كريپتوگرافييانىڭ نەگٸزٸن قۇرايتىن فاكتورلاۋ تەسٸلٸن جاڭارتسا, ەكسپەريمەنتالدى فيزيكادا اتومدى سۋىتۋ, قاراپايىم بٶلشەكتەردٸ وقشاۋلاۋ ەدٸستەرٸ تابىلدى.

ايتىلعان 2 جاڭالىقتىڭ ارقاسىندا 1994 جىلى كۆانتتىق كومپيۋتەر جاساۋعا بولادى دەگەن تۇجىرىم تەورييالىق تۇرعىدا دەلەلدەندٸ. ەندٸ عالىمدار ونى ناقتى جٷزەگە اسىرىپ, العاشقى پروتوتيپتەر دە جاسالۋدا. تٸپتٸ, قىتاي مەملەكەتٸ 11,5 ملرد. اقش دوللارىن بٶلٸپ جاڭا كۆانتتىق ورتالىق اشۋعا قادامدار جاساۋدا. سونىڭ كٶمەگٸمەن ولار ەڭ كەرەمەت قورعالعان كومپيۋتەرلٸك جٷيەلەردٸ بٸرنەشە سەكۋندتا بۇزىپ, اقپاراتتى كٶشٸرٸپ نەمەس ٶشٸرٸپ, ٶز مٷددەلەرٸنە پايدالانا الادى. مٸنە, عىلىمي جاڭالىقتى دەسترۋكتيۆتٸ باعىتتا دا قولدانۋعا بولاتىنىنىڭ تاعى بٸر دەلەلٸ وسى. 

امەريكالىق RAND كورپوراتسيياسى ٶزٸنٸڭ «فورسايت» تەحنولوگيياسىنىڭ كٶمەگٸمەن ستراتەگييالىق بولجاۋ مەن جوسپارلاۋ ەدٸستەرٸن اۋىستىرىپ, كەز-كەلگەن ۇلتتى سۋۆەرەنيتەتٸنەن ايىرىپ, دامۋ تراەكتوريياسىن قاۋٸپتٸ جولعا بۇرىپ جٸبەرۋگە بولاتىن ٸس-ەرەكەتتەردٸڭ جيىنتىق تەحنولوگيياسى. بۇل تەحنولوگييالار قوعامدىق فورماتسييالاردى قيراتىپ, مەملەكەتتٸ كٷيرەتۋ ٷشٸن بٸرنەشە ەلدەردە قولدانىلىپ جٷر.

سوندىقتان دا, قابىلدانعان ەربٸر تسيفرلىق باعدارلامادا ادام, قوعام جەنە مەملەكەت ٷشٸن تۋىندايتىن تەۋەكەلدەر مەن قاۋٸپتەردٸ تٷگەندەپ, ولاردان كەلەتٸن زييانعا توسقاۋىل قويۋ تەتٸكتەرٸن قاتارلاس جٷزەگە اسىرعان دۇرىس. تۇتاستاي تسيفرلىق ەكوجٷيەنٸڭ جەكە تۇلعا مەن مەملەكەتتٸڭ سۋۆەرەنيتەتٸنە تٶندٸرەتٸن قاتەرلەرٸن ساراپتاۋ, باعالاۋ بولاشاقتا ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ەڭ باستى مەسەلەسٸ بولارى انىق.

تاريحتاعى ەۆوليۋتسييالىق ٶزگەرٸستەر – ادامنىڭ ٶز ٶمٸرٸن, تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸن جەڭٸلدەتۋ, وڭتايلاندىرۋ ماقساتىمەن جاسالادى. ادامزات ٶركەنيەتٸ وسىلايشا, ٶمٸرٸ مەن تۇرمىسىن جەڭٸلدەتەمٸن دەپ ساناسى مەن رۋحىن, جاراتۋشى سىيلاعان ادامدىق قاسيەتتەرٸن جوعالتىپ, جانسىز, ويسىز, سەزٸمسٸز تەمٸر روبوتقا ۇقساپ كەتۋٸ دە, ادامي قۇندىلىقتار ۇمىتىلىپ, قاتىگەزدٸك پەن رۋحاني قۇلازۋ وسىلايشا باستالۋى دا مٷمكٸن. تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ دامۋىنداعى كەلەڭسٸز قۇبىلىستار سونى كٶرسەتۋدە.

تٶرتٸنشٸ ٶر-دٸڭ الدىڭعى 3 كەزەڭنەن ايىرماشىلىعى ونىڭ اۋقىمىندا. سونىمەن بٸرگە, تٶرتٸنشٸ ٶر ادامزات تاريحىن جىلدام جەنە مٷلدەم كٷتپەگەن باعىتقا بۇرىپ جٸبەرۋ قاۋپٸن دە جوققا شىعارا المايمىز.

تسيفرلىق ەۆوليۋتسييانىڭ بارار جەرٸن دۇرىس بولجاۋ ارقىلى قازاق ەلٸنٸڭ دامۋ باعىتتارىن ۇلتتىق مٷددەگە سەيكەستەندٸرٸپ جاساۋ ٷشٸن مەملەكەت پەن قوعامنىڭ بٸرٸككەن جٸگەرٸ قاجەت. ٶيتكەنٸ, ٶزٸن-ٶزٸ جەتٸلدٸرۋگە قابٸلەتتٸ جاساندى ينتەللەكتپەن قورشالعان ادام ٶزٸ جاساعان روبوتقا تەۋەلدٸ بولىپ, وعان باعىنىشتى بولۋ قاۋپٸ دە قييال-عاجايىپتان شىندىققا اينالۋ ىقتيمالدىعىن عالىمدار دا جوققا شىعارا الماۋدا.

مٸنە, دٷنيەدە بولىپ جاتقان تەحنولوگييالىق ٶزگەرٸستەردٸڭ قارىمى, كٷشتٸلٸگٸ جاعىنان, ادامزات تاريحىنداعى دەۋٸرلەردە ەشۋاقىتتا بولماعان. تسيفرلىق ەلەمنٸڭ بەرەر مٷمكٸندٸكتەرٸ دە كەرەمەت, ىقتيمال قاۋٸپتەرٸ دە جويقىن.

بۇل قاۋٸپتەردەن ساقتانۋدىڭ باستى يممۋنيتەتٸ – ەلباسى ايتقانداي «اقىلدى ۇلت ٶزٸنٸڭ ۇلتتىق رۋحىنان, تٸلٸ مەن دٸنٸنەن اجىراماي تسيفرلىق ورتاعا بەيٸمدەلۋٸ». سوندا عانا تٶرتٸنشٸ ٶر قازاقتىڭ باعىن اشىپ, ٶركەندەۋ دەۋٸرٸنە اينالادى.

ۋلبوسىن ەسەنبەكوۆا,

قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور,

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «دارىن» مەملەكەتتٸك جاستار سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ

"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ