توقتارەلٸ تاڭجارىق: "ەسكٸ قييالدىڭ ەلەمٸن ەلەس تورلاعان"

توقتارەلٸ تاڭجارىق: "ەسكٸ قييالدىڭ ەلەمٸن ەلەس تورلاعان"

تانىمال اقىن توقتارەلٸ تاڭجارىقتىڭ بٸر توپ جاڭا ٶلەڭٸن وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز.

جالعىزدىق كارتيناسى 

تٷن ٶكسٸپ ۇزاق جىلايدى… 
پارىز بەن سٷننەت 
ورىندالماعان. 
(ول داعى ەسكٸ بٸر ٸندەت). 
مەنٸكٸ مەڭٸرەۋ ٷنسٸزدٸك. 
(جولى بولماعان). 
قالانىڭ و بٸر شەتٸندە ايعاي-شۋ, دٷرمەك. 
كٶكجيەكتٸڭ دە كٶرٸنبەس كٶركەم بوياۋى – 
جەلگە ۇشقان جالعىز قاۋىرسىن, 
توزعان بٸر سۋرەت. 
سانادا ەبدەن سارعايعان ەستەلٸكتەردٸڭ 
ٶشكەن وتتارىن ٷن-تٷنسٸز وتىرام ٷرلەپ. 

ەسكٸ قييالدىڭ ەلەمٸن ەلەس تورلاعان. 
جولداردى جۇتقان جوندارداي قيمىلسىز, سۇلىق. 
كٶگەرشٸن تٷستەس كٶڭٸل-كٷي قۇلپىرا الماعان: 
تٷزگە قاراعان تەرەزە – ەينەگٸ سىنىق. 
اينالام تولى ەسٸكتەر. ەسكٸ سارايلار. 
كٸلٸتسٸز قۇلپى. 
(ەشقايدا جەتە المان جٷرٸپ). 
…بوزامىق ايدىڭ سەۋلەسٸن كٶزٸمەن جۇتىپ, 
يەسٸز قالعان كٷشٸكتەر جاتادى ۇلىپ… 

قوڭىر كٶلەڭكە 

سەن قايداسىڭ, قوڭىر كٶلەڭكە? 
وياۋ جٷرسەم دە تٷس كٶرگەندەي 
سەنٸ ساعىنام. 
كەرٸ ەمەننەن ساۋلاعان جاپىراقتى يٸسكەيمٸن, 
بٸرٸن بٸرٸ شيمايلاعان 
جولداردىڭ ٶتكەلٸندە تۇرىپ. 
قاڭىراعان كٶشەلەردٸ جالعىز كەزەمٸن 
يەن ارالداي كٶكٸرەگٸم قۇلازىپ, 
ەلٸ جاتتاماعان دۇعالاردى كٷبٸرلەيمٸن. 

اشقىلتىم تٷس كٶرٸپ ۇيقىمنان ويانسام, 
ويىمنان ەلدەبٸر ەۋەن سارىنى كەتپەيدٸ – 
جورىلماعان تٷسٸم سەكٸلدٸ, 
بولجانباعان ساعىنىشقا شومامىن. 
مٷلگٸگەن باقتا مۇڭلى ەۋەندٸ ىڭىلداپ, 
مەن يٸسكەگەن جاپىراقتى 
ماڭدايىڭا باسىپ, 
كٶلەڭكەڭنەن كٶلەڭكە ٶربٸپ, 
مەن كەشپەگەن ٶزەندەردٸ كەشٸپ, 
مەن جاتتاماعان دۇعالاردى كٷبٸرلەپ, 
سەن قايدا جٷرسٸڭ, قوڭىر كٶلەڭكە?! 



*** 

ەكٸ دەۋٸردٸڭ اراسىن بٶلگەن 
اقجال تولقىندى ٶزەن, 
كەشٸپ ٶتۋدٸڭ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن 
جون ارقاڭمەن سەزەسٸڭ. 
جٷزٸنە ۋاقىتتىڭ مۇڭلى تابى 
ۇيالاعان ەلدەبٸر كەزەڭ – 
بوزاڭ دا بوزعىلت تورعىنعا 
جاسىرعان ٶزٸنٸڭ ەلەسٸن. 

ەگٸز قارا تاۋدىڭ 
سٸلەمٸن باعزى ٶرمەكتەر قوسادى – 
شىم-شىتىرىق جولداردىڭ ٶكسٸگٸمەن ٶرٸلگەن. 
بۋىرىل 
و بٸر دٷنيەدە بٷلكٸلدەپ بۇلاقتار جوسادى, 
جاسىل جامىلشىنمەن كٶمٸلگەن. 

كەشەگٸ كٶرگەنٸڭنٸڭ بارلىعى 
بٷگٸن تٷس سەكٸلدٸ ٸزٸم-عايىم. 
بوز جۋسان جۇپارىن سٸمٸرگەن 
بوزداق قىر قۇشىرلانا. 
عۇمىر-دارييا – 
تاڭ مەن كەشتٸڭ ٶتكەلەگٸنە 
تٸرشٸلٸك تورىن جايىپ, 
ٶز نەسٸبٸڭدٸ تەڭٸردەن كٷتۋ عانا… 



*** 

مەن توپىراققا اينالعان كٷنٸ 
الىستا تىنىپ اققان ٶزەن تۋلار. 
اقجال تولقىن ٷستٸندە شارق ۇرىپ 
قۇستار شۋلار. 

مەن توپىراققا اينالعان كٷنٸ 
بەلكٸم, كٷن كٷركٸرەپ, 
قۇيار نٶسەر. 
جاقپار تاستىڭ قالقاسىنا بٸر شوق سەۋلە ۇيىپ, 
جالعىز شىبىق ٶسەر. 

مەن توپىراققا اينالعان كٷنٸ 
تٸرشٸلٸك بەز-باياعى قالپىندا جالعانىپ جاتار. 
شىعىستان شىعىپ 
كٷن, باتىسقا باتار. 

مەن توپىراققا اينالعان كٷنٸ 
مٷمكٸن, بٸر اعاشقا اق شىت بايلانار. 
مەن توپىراققا اينالعان كٷنٸ 
توپىراقتىڭ ٶزٸ توپىراققا اينالار... 



*** 
سەنٸڭ قارا مەڭٸڭدە – 
دٷنيەنٸڭ جىلۋى. 
تامار شەربات سەزٸمگە 
تامشى-نۇرداي ٷزٸلٸپ. 

قارا تاسقا باسىلعان 
دۇعاسىنداي پٸرٸمنٸڭ! 
تۋمىسى ٷر اسىلدان, 
پەرٸشتەسٸ بٷگٸننٸڭ. 

سول قارا مەڭ كەۋدەمە 
تٷسٸرگەندەي بٸر جارىق. 
ٶزٸمنەن ھەم ٶزگەدەن 
جٷرەم ەسسٸز قىزعانىپ. 

قالدىم مەڭسٸز, قايتەيٸن, 
بەرٸ ٶتكٸنشٸ مەن ٷشٸن. 
قييالدانام جاي تەگٸن, 
ٶزگە قيىر ٶرٸسٸم. 

...سەنٸڭ قارا مەڭٸڭ بە? – 
قابٸرٸمنەن ٸركٸلٸپ, 
ديدارىڭا كٶمٸلگەن 
توپىراقتاي بٸر تٷيٸر 
ەكەندٸگٸن ۇمىتپا! 
ەگٸز مەندٸك جٷرەكپەن. 
كٶكٸرەگٸڭە قۇيىپ نەر, 
تٷسٸرمەيدٸ ول تٷنەككە!.. 



*** 

كٶلگە تٷنەگەن كٷمٸس تٷن سەۋلەسٸ زەرلٸ… 
ماڭدايدا مٶلدٸر ساعىنىش, ساعىمى مٶرلٸ. 
اي قاۋىزىنان ارمانىڭ قاۋاشاق جارىپ, 
سەن قايدا وتىر ەكەنسٸڭ, قارا قىز مەڭدٸ? 

ايتىلماي قالعان سٶز قانشا كٶكٸرەككە ۇيىپ, 
سان تاراۋ جولدار شاقىرار… تامىرى تۇيىق. 
…جاۋلىعىن وراپ باسىنا, جارىم جٷر بەيعام, 
قاراشا ايى بٷرلەگەن گٷلگە سۋ قۇيىپ... 

توقتارەلٸ تاڭجارىق 1982 جىلى دٷنيەگە كەلگەن. «تٷن پاراقتارى» اتتى جىر جيناعى جارىق كٶرگەن. «سەرپەر» جاستار سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ. 2014 جىلى پولشادا ٶتكەن «ەۋروپا اقىندارىنىڭ كونكۋرسى» اياسىندا كٸتابى پولياك تٸلٸنە اۋدارىلعان. بٸرنەشە جىر مٷشەيرالاردىڭ جٷلدەگەرٸ.