بٸردەن ايتايىق, بٸزدٸڭ بٷگٸنگٸ ماقالامىز قانداي دا بٸر تۇلعانىڭ جەكە باسىن ەمەس, ونىڭ ازاماتتىق ۇستانىمى مەن ماقسات-مۇراتىن كەڭٸرەك تالقىعا سالۋدى كٶزدەيدٸ. راسىندا, اتقا قونعان ازاماتقا ماقتاۋ مەن ماداقتى قارشا بوراتقاننان گٶرٸ, ونىڭ باعىت-باعدارى مەن كٶقاراس-پايىمىنىڭ استارىنا ٷڭٸلۋ پايدالىراق ەكەنٸ داۋسىز. ەيتپەسە, اتقارعان ٸستٸ ەمەس, تۇلعانى ەسپەتتەۋ كٸمگە ابىروي ەپەرەر دەيسٸڭ?!.
يە, كٶش باستار ازاماتتار مٸنبەرگە كٶتەرٸلسە, سٶزٸ مەن ٸسٸ بٸتە قايناسىپ, بٸلگەنٸنەن جاڭىلماسا دەيدٸ جۇرت. جانىنا توپتالار جٸگٸتتەردٸڭ دە جٶنٸ تٷزۋ بولعانىن قالايدى. ەلدٸ باسقارۋ جٷزدٸڭ اقىلى-پاراساتى مەن بٸردٸڭ قاجىر-قايراتىنا بايلانىستى ەكەنٸن ٸشتەي تٷيسٸنەدٸ. ال, جٷيرٸك ۋاقىتتىڭ جاڭاشىلدىققا زەرۋ ەكەنٸن انىق باعامدايدى.
توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت لاۋازىمىنداعى العاشقى وتىز كٷنٸ بٸراز تٷيٸتكٸلدٸ مەسەلەنٸڭ تٷيٸنٸن تارقاتىپ بەرگەندەي بولدى.
ەل الدىنا شىققان سەتتەن باستاپ ٶز پوزيتسيياسىن اشىق بٸلدٸرٸپ, كٶپشٸلٸك كٶكەيٸندەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ دٶپ باسىپ ايتتى. ەر كەزدەسۋ سايىن ٶزٸن مازالاعان جايتتاردى تٸلگە تيەك ەتٸپ, ودان شىعۋ جولدارىنا دا نۇسقاۋ كٶرسەتتٸ.
سٶزٸمٸز قۇرعاق بولماس ٷشٸن توقاەۆ ايتقان ماڭىزدى مەلٸمدەمەلەردٸ تاعى بٸر سارالاپ كٶرسەك.
1. «بيلٸكتەگٸ ساياسي ساباقتاستىق – مەملەكەتتٸڭ تۇراقتىلىعى مەن ٶركەندەۋٸنە كەپٸلدٸك».
كەمەلۇلى قازاق باسپاسٶزٸنە بەرگەن سۇحباتىندا ساياسي باسقارۋ مەن ساباقتاستىق تۋرالى سٶز قوزعاپ, العاشقى ۇستانىمىن وسى تاقىرىپپەن بايلانىستىردى. شىنىندا, الماعايىپ زاماندا ۇلتتىق تۇتاستىقتى, تۇراقتىلىقتى ساقتاپ قالۋ – باستى مٸندەت. ول ٷشٸن ٸشكٸ, سىرتقى فاكتورلارعا جٸتٸ نازار اۋدارىپ, ساياسي ساباقتاستىقتىڭ ٷزٸلمەۋٸنە دەن قويۋ قاجەت. بٸرلٸكتٸڭ بەرٸك, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ عۇمىرلى بولۋىنا ەر قازاق مٷددەلٸ. سول سەبەپتٸ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تٷسۋ ٷشٸن ەۋەلگٸ ماقساتتان اداسپاي, جاڭا كەزەڭ جەتٸستٸكتەرٸن يگەرٸپ, نىق قادام باسۋ قاجەت. ەۆوليۋتسييالىق دامۋدىڭ ۇلتتىڭ ٶركەندەۋٸنە جول اشاتىنى از ايتىلعان جوق.
2. «ەدٸلەت جولى – اۋىر جول», بٸراق اۋىر بولسا دا ودان تۋرا جول جوق.
بۇل – توقاەۆتىڭ تاعى بٸر ۇستانىمى. شىنىن ايتۋ كەرەك, ەدٸلدٸك سالتانات قۇرماعان قوعامدا حالىق پەن بيلٸكتٸڭ اراسى سالقىن تارتىپ, سەنٸمگە سەلكەۋ تٷسەرٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ. ول دەگەنٸڭ – ەدٸلەتسٸزدٸكتٸڭ قۇربانى بولعان توپتاردىڭ قارسىلىعىن تۋدىرىپ, ٸشكٸ بٶلٸنۋلەرگە ەكەپ سوعادى دەگەن سٶز. سوندىقتان دا, توقاەۆتىڭ تۋرا جولدى ۇستانامىن دەۋٸن – اشىق ەرٸ ەدٸل قوعام ورتانۋعا دەگەن ٸزگٸ قادام دەپ قابىلدادىق.
3. «ٷنەمٸ العا باسۋ, دامۋ ارقىلى عانا ماقساتىمىزعا جەتە الامىز».
يە, جەلدەي جٷيٸتكٸپ, زىمىرانداي زۋلاعان زاماندا بٸر سەت ايال قىلۋعا بولمايدى. جاھاندانۋدىڭ جالىنا شارپىسا دا قالقانى قالىڭ, قامالى بەرٸك مەملەكەت رەتٸندە ٷنەمٸ العا جىلجىپ, جاڭا قازاقستاننىڭ ٸرگەسٸن نىقتاي تٷسۋٸمٸز قاجەت. مۇنى كەمەلۇلى جاقسى تٷسٸنۋٸ تيٸس. ٶزٸ ايتقانداي, كەرٸ كەتۋ تاريح, بولاشاق ۇرپاق الدىندا ەشقاشان كەشٸرٸلمەيدٸ.
4. «بٸزگە داڭعازالىقتى دوعارىپ, ىسىراپشىلدىقتان ارىلىپ, ناداندىقتان قۇتىلۋ قاجەت».
حالىقتىڭ مٸنەزٸ ۋاقىت اعىمىنا ساي ٶزگەرٸسكە تٷسٸپ وتىرادى. كەزٸندە اباي سىناعان ەرٸنشەك, مال شاشپالىق ٶتكەن كەزەڭنٸڭ ەنشٸسٸندە قالۋى كەرەك. كەي اعايىننىڭ ەسٸرە ىسىراپشىلدىعى, داڭعوي-داڭعازالىعى قوعامدا تەرٸس كٶزقاراس تۋدىرىپ, ٶزارا جٸكتەلۋلەرگە ۇرىندىرادى. جازۋشىنىڭ ۇلى ايتقان جات قىلىقتاردان اۋلاق بولۋ شٸرەنگەن باي-باعلانداردان باستاپ, بيلٸكتەگٸ شەندٸ-شەكپەندٸلەرگە دە قاتىستى دٷنيە. جۇرت الدىنداعى جايساڭداردىڭ ۇنامسىز قاسيەتتەرگە ۇرىنۋىنىڭ زاردابى ەكٸ ەسە اۋىر بولماق.
5. «جەمقورلىقپەن كٷرەس – قوعامنىڭ دەرتٸ».
بۇل مەسەلە – بٷگٸنگٸ تاڭداعى ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلە. حالىقتىڭ اقشاسىن قالتاعا باسىپ, مەملەكەتتٸك مٷددەنٸ ەكٸنشٸ كەزەككە قوياتىن شەنەۋنٸكتەردٸڭ از بولماۋى كٶپ ويعا جەتەلەيدٸ. جەمقورلىق جايلاعان قوعام – ەشقاشان العا باسپايدى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇل مەسەنٸ «قوعامدىق ساناعا سىنا قاعاتىن قاسٸرەتكە» بالاۋى تەگٸن بولماسا كەرەك. جەنە ول جەمقورلىقپەن قوعام بولىپ كٷرەسۋ قاجەتتٸگٸن باسا ايتىپ, جان-جاقتى كەشەندٸ ٸس-ەرەكەتتەر جٷرگٸزۋ كەرەكتٸگٸن تٸلگە تيەك ەتەدٸ. ەندەشە, بۇل دەرتتٸڭ اسقىنباۋىنا ەل باسشىسىنىڭ تٸكەلەي ارالاسۋى كەۋدەگە ٷمٸت سەبەدٸ.
6. «قانداستاردى ەلگە ەكەلۋ – پارىزىمىز».
شەت ەلدەردەگٸ قازاقتىڭ جاي-كٷيٸ كٸمدٸ بولماسىن ويلاندىرماي قويماسى انىق. ونىڭ ٷستٸنە سوڭعى كەزدەگٸ قىتايداعى قانداستارعا قاتىستى تاراعان اقپاراتتار حالىقتىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋدىردى. تارىداي شاشىلعان از قازاقتىڭ اتاجۇرتقا ورالۋى – ەلدٸگٸمٸزدٸڭ مەرەيٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قانداستارىمىزعا جاناشىرلىق تانىتۋى, الىستاعى اعايىنىڭ كٶڭٸلٸنە ٷمٸت ۇيالاتادى. ەگەر بٸزدٸڭ بيلٸك ٸشكٸ, سىرتى ساياساتتاعى كەيبٸر مەسەلەلەردٸ وڭتايلى شەشٸپ, شەتەلدەگٸ قازاقتاردىڭ ەلگە ورالۋىنا جاعداي جاساسا, ەلباسى باستاپ بەرگەندەي, تاعى بٸر ۇلى كٶشتٸڭ ەلگە قاراي بەت تٷزەۋٸنە كۋە بولۋىمىز ەستە مٷمكٸن.
7. «كٶپ بالالى انالارعا, تۇرمىسى ناشار توپتارعا بەرٸلگەن ۋەدە ورىندالۋى تيٸس».
حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك پروبلەمالارىنىڭ كٷردەلەنە تٷسكەنٸ جاسىرىن ەمەس. تٸپتٸ, تۇرمىس زاردابى باتقان انالاردىڭ اششى داۋسى مينيسترلەر كابينەتٸن بٸر شايقاپ كەتكەنٸ كٶپكە ايان. «جيىرما بٸر مىڭ تەڭگە» داۋى ەلٸ كٷنگە دەيٸن تولىق شەشٸمٸن تاپقان جوق. قاسىم-جومارت كەمەلۇلى بۇل مەسەلەنٸ قاتاڭ باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى. كٶپ بالالى انالار مەن تۇرمىسى تٶمەن توپتاردىڭ تالاپ-ارازىنىڭ تولىق ورىندالۋىن قاداعالاۋىندا ۇستاماق. بۇل ٸستٸڭ دە وڭىنان بولارىنا دەمەلٸمٸز.
8. «قۇرمەت ەكٸمدەر مەن مينيسترلەرگە ەمەس, الدىمەن شارۋا ادامىنا, مۇعالٸمدەر مەن دەرٸگەرلەرگە كٶرسەتٸلۋٸ قاجەت».
ق.توقاەۆ كەشە جەتٸسۋ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسكەن جيىندا ۇستازدار, دەرٸگەرلەر, جۋرناليستەر, جۇمىسشىلار مەملەكەت نازارىنان تىس قالماۋ كەرەك دەدٸ. بٸردە-بٸر ناگراداسىز قالماعان مينيستر, دەپۋتات, ەكٸمدەردٸ سىنعا الىپ, جانكەشتٸ جۇمىستاعى جانداردىڭ ەڭبەگٸن ەلەۋسٸز قالدىرماۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى. مۇنىڭ ٶزٸ پرەزيدەنتتٸڭ قوعامدا ەدٸلدٸك پەن تەڭدٸكتٸڭ ٷستەمدٸك ەتۋٸنە ىقىلاسى ەرەك ەكەنٸنەن حابار بەرسە كەرەك-تٸ.
9. «سايلاۋدى ەدٸل, اشىق جەنە تازا ٶتكٸزۋگە كەپٸلدٸك بەرەمٸن».
توقاەۆتىڭ توعىزىنشى تالابى سايلاۋدىڭ ەدٸلدٸگٸ حاقىندا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ مۇنداي مەلٸمدەمەسٸنەن كەيٸن, سايلاۋ بەسەكەسٸ ودان ەرٸ قىزا تٷستٸ. كانديداتتار قازٸر قول جيناۋ كەزەڭٸندە. بۇدان بۇرىنعا سايلاۋدا جەتٸ ٷمٸتكەردٸڭ بٸرەۋٸ عانا بوي كٶرسەتكەن (رەد.جامبىل احمەتبەكوۆ). قالعان التى ٷمٸتكەر پرەزيدەنتتٸك سايلاۋعا العاش رەت قاتىسقالى وتىر. حالىق تا سالاۋدىڭ ەدٸل ەرٸ اشىق ٶتەرٸنە سەنٸم ارتادى.
تەجٸريبەلٸ ديپلوماتتىڭ بايسالدى بولمىسى مەن زييالى كەلبەتٸنٸڭ ارتىندا قاجەت كەزدە قاتاڭ قيمىلدايتىن, مىعىم شەشٸم قابىلدايتىن, اشىق تا ٶتكٸر پٸكٸر ايتۋدان ەرٸ ونى ٸسكە اسىرۋدان تايسالمايتىن تۇلعانىڭ سۇلباسى كٶرٸنەدٸ.
توقاەۆ قوعام مەن قوعامدىق ساناداعى قالىپتى, قاتىپ قالعان ستەرەوتيپتەردٸ بۇزۋعا تىرىساتىنداي. ونىڭ مەلٸمدەمەلەرٸ قاراپايىم دا تٷسٸنٸكتٸ جەنە حالىقتى اشىق ديالوگ پەن تالقىعا شاقىرادى.
ونىڭ بٸر اي ٸشٸندەگٸ پرەزيدەنتتٸك قىزمەتٸ حالىقتىڭ كٶڭٸلٸنە دە ٷمٸت ۇيالاتىپ, بەرٸك سەنٸمگە قادام باستاعانداي. حالىق تا جاقسىلاقتان ٷمٸتتٸ.
جاندوس ايمان
