مەملەكەت باسشىسى جوعارى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەستٸڭ بەينە كونفەرەنتسييا فورماتىندا ٶتكەن كەزەكتٸ وتىرىسىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
ونلاين سامميتكە ارمەنييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ نيكول پاشينيان, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ سوورونباي جەەنبەكوۆ, رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين جەنە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق جانىنداعى باقىلاۋشى مەملەكەتتٸڭ باسشىسى رەتٸندە مولدوۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ يگور دودون, سونداي-اق, ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كوميسسييا القاسىنىڭ تٶراعاسى ميحايل مياسنيكوۆيچ قاتىستى.
جيىننىڭ كٷن تەرتٸبٸندە 2025 جىلعا دەيٸنگٸ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسييانىڭ ستراتەگييالىق دامۋى تۋرالى مەسەلە تالقىلاندى. وتىرىس بارىسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارىن, سونىڭ ٸشٸندە, كۋباعا ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق جانىنداعى باقىلاۋشى مەملەكەت مەرتەبەسٸن بەرۋ مەسەلەسٸن قاراستىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ٶز سٶزٸندە «2025 جىلعا دەيٸنگٸ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسييانىڭ ستراتەگييالىق دامۋ باعىتتارى تۋرالى» قۇجاتتىڭ جوباسىنا ەرەكشە نازار اۋداردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ماڭىزدى قۇجاتتى قابىلداۋ يدەياسىن قولداي وتىرىپ, ستراتەگييانىڭ كەيبٸر بٶلٸمدەرٸن قايتا تالقىلاپ, ەلٸ دە پىسىقتاي تٷسۋ كەرەك ەكەنٸن ايتتى.
– الداعى بٸرنەشە جىلعا ارنالعان ينتەگراتسييانىڭ نەگٸزٸن قالايتىن اتالعان قۇجاتتىڭ ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنٸن ەسكەرە وتىرىپ, ونى ەلٸ دە تالقىلاپ, بەتپە-بەت كەزدەسۋ بارىسىندا قابىلداعان جٶن. ەرتە مە, كەش پە, بٸز بٸر-بٸرٸمٸزبەن كەزدەسەمٸز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت وسى قۇجاتقا قاتىستى بٸرقاتار تٷسٸندٸرمە جاسادى. قاسىم-جومارت توقاەۆ بٸرٸنشٸ كەزەكتە تاۋارلاردىڭ كەدەرگٸسٸز ەرٸ شەكتەۋسٸز تاسىمالىن ٸس-جٷزٸندە قامتاماسىز ەتۋ, سەكتورلار بويىنشا تاراپتارمەن كەلٸسٸلگەن بٸرىڭعاي قىزمەت كٶرسەتۋ نارىعىن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن قۇرۋ, ورتاق ەنەرگەتيكالىق جەنە قارجى نارىعىنا دايىندالۋ قاجەت دەپ سانايدى.
مەملەكەت باسشىسى وداققا مٷشە ەلدەر اراسىنداعى ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كٶپقىرلى ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, ونىڭ ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك, گۋمانيتارلىق قاتىناستاردى قامتيتىنىن جەتكٸزدٸ.
– سوندىقتان اتالعان مەسەلەلەردٸ بەسجاقتى فورماتتا ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كوميسسييانى قاتىستىرا وتىرىپ قاراستىرۋ, ونىڭ ناقتى ٸسكە اسۋىن قيىنداتادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم جەنە عىلىم سالالارىن ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كوميسسييانىڭ قۇزىرەتٸنە تولىق كٶلەمدە بەرۋ, ونىڭ ەكونوميكالىق باعىتىن ايتارلىقتاي ٶزگەرتٸپ جٸبەرۋٸ مٷمكٸن. ياعني, 2015 جىلعى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى كەلٸسٸمنٸڭ مەنٸنە قايشى كەلەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ ايتۋىنشا, ينتەگراتسييالىق جۇمىس ۇلتتىق قۇقىقتىق جٷيەنٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرۋگە تيٸس ەرٸ ۇلتتىق زاڭنامانى ٷيلەستٸرۋ جەنە بٸرٸزدەندٸرۋ مەسەلەلەرٸن قاراستىرۋ كەزٸندە «جەتكٸلٸكتٸ قاجەتتٸلٸك» قاعيداتىن ۇستانۋى كەرەك.
– ستراتەگييادا ۇسىنىلعان زاڭنامانىڭ «ٷيلەستٸرۋگە جەنە بٸرٸزدەندٸرۋگە» قاتىستى قۇقىقتىق جاۋاپكەرشٸلٸك ورناتۋ بٶلٸمٸندەگٸ ەكٸمشٸلٸك جەنە قىلمىستىق, كەدەن ٸسٸ, تەحنيكالىق رەتتەۋ, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ سيياقتى بٸرقاتار سالا, بٸزدٸڭ پٸكٸرٸمٸزشە, اقىلعا قونىمدى جەتكٸلٸكتٸلٸك قاعيداتىنا ەلٸ دە تولىق جاۋاپ بەرمەيدٸ. ال بۇل ۇلتتىق قوعامدىق وي-پٸكٸردٸڭ ستراتەگييانى قابىلداماۋىنا الىپ كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ ستراتەگييا ٷكٸمەتتەر مەن پارلامەنتتەردٸڭ دەربەس قۇقىعىن شەكتەيدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كوميسسييانىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن كەڭەيتۋ مەسەلەلەرٸنە مۇقييات بولۋعا شاقىردى.
– ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە-مەملەكەتتەردٸڭ قىزمەت كٶرسەتۋ, ٶزارا ساۋدا مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٷشٸنشٸ ەلمەن ٶتكٸزەتٸن ەكٸجاقتى كەلٸسسٶزدەرٸنە كوميسسييانىڭ قاتىسۋ قۇقىعىن بەرۋ قوسىمشا زەرتتەۋدٸ قاجەت ەتەدٸ.
شىن مەنٸندە, مۇنىڭ ٸس جٷزٸندە قالاي ٸسكە اسىرىلاتىنىن ەلەستەتۋ قيىن: ەكٸجاقتى كەلٸسسٶزدەرگە كوميسسييا ٶكٸلٸ قاتىسىپ وتىرادى. قىزمەتتەردٸ ساۋدالاۋ سالاسىندا ينۆەستيتسييالار – ۇلتتىق قۇزٸرەتتٸلٸككە جاتادى. سەبەبٸ ول باسقا ەلدەردٸڭ مٷددەلەرٸنە قايشى كەلمەيدٸ. تيٸسٸنشە, بۇل جۇمىسقا كوميسسييانىڭ ادامي جەنە قارجىلىق رەسۋرستارىن تارتۋ – اشىعىن ايتقاندا بٸزگە تٷسٸنٸكسٸز. ەگەر تاراپتار ٷشٸنشٸ ەلدەرمەن كەلٸسٸمنەن كەيٸن ەەك-كە اقپارات بەرسە, جەكەلەگەن جاعدايلاردا كەلٸسسٶزدەرگە دايىندىق جۇمىستارىنا كونسۋلتاتسييالىق كەڭەس سۇراسا, كەلٸسسٶزگە قاجەتتٸ اقپاراتپەن, تەجٸريبەمەن الماسسا – مەسەلە باسقا, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى دەل قازٸرگٸ جاعدايدا ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقپەن ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتى ەكونوميكانى قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ مەسەلەسٸ بويىنشا قۇرىلۋى كەرەك ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶزبەكستان پارلامەنتٸنٸڭ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا باقىلاۋشى مەملەكەت رەتٸندە كٸرۋ تۋرالى شەشٸمٸن قۇپتادى.
مەملەكەت باسشىسى ٶزارا ساۋدا, بيزنەستٸ قولداۋ, تسيفرلاندىرۋ جەنە كٶلٸكتٸك لوگيستيكا سالالارىنداعى ىقپالداستىق مەسەلەلەرٸن ودان ەرٸ نىعايتۋ جٶنٸندەگٸ ناقتى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
بٸرٸنشٸدەن, قازاقستان پرەزيدەنتٸ پاندەمييا كەزٸندە پايدا بولعان بارلىق شەكتەۋلەر مەن كەدەرگٸلەردٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن الۋدىڭ جوسپارىن جاساۋ قاجەت دەپ سانايدى.
– بٸزدٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ, سانيتارلىق, ۆەتەرينارلىق جەنە ٶزگە دە باقىلاۋشى ۆەدومستۆولارىمىز داعدارىستان ساباق الىپ, سونداي-اق, بٸر جاعىنان ازاماتتارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن ساقتايتىن, ەكٸنشٸ جاعىنان تاۋارلاردىڭ كەدەرگٸسٸز قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتەتٸن ىقپالداستىقتىڭ تيٸمدٸ مەحانيزمدەرٸن ۇسىنۋى قاجەت. پاندەميياعا قارسى كٷرەس كەزٸندە, ودان كەيٸنگٸ شەكتەۋلەر الىنعان كەزەڭدە دە كٶلٸك قۇرىلىمدارىنىڭ, سانيتارلىق قىزمەتتەردٸڭ, شەكارالىق ۆەدومستۆولاردىڭ جۇمىسى جٷيەلٸ بولۋى ماڭىزدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەكٸنشٸ مەسەلە رەتٸندە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ اقپاراتتىق جٷيەسٸن بٸرٸكتٸرۋ جۇمىستارىن قولعا الۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى.
– مەملەكەتتٸك ورگاندارىمىزدىڭ ىقپالداستىق ورناتقان نەگٸزگٸ اسپەكتٸلەرٸن تسيفرلاندىرۋ ارقىلى بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸز بيزنەس-پروتسەستەردٸ جەڭٸلدەتۋگە, ٶزارا تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا, بيزنەسكە ەكٸمشٸلٸك جٷكتەمەنٸ ازايتۋعا قول جەتكٸزەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ٷشٸنشٸدەن, قازاقستان پرەزيدەنتٸ كٶلٸك-لوگيستيكا قىزمەتٸن دامىتۋ قاجەت دەپ سانايدى.
– اتالعان باستاما اياسىندا بٸز ۇلتتىق تاۋار ٶتكٸزۋ جٷيەسٸن قۇرۋدى باستاپ كەتتٸك. ول 2022 جىلعا قاراي 24 كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىعىنان تۇراتىن بولادى. بۇل 5 ميلليون توننا اۋىل شارۋاشىلىق ٶنٸمٸن ساقتاپ, ٶڭدەپ, تاراتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. وداققا مٷشە مٷددەلٸ ەلدەردٸڭ اراسىندا تاۋار تاراتۋدىڭ ورتاق جٷيەسٸن قۇرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋدى ۇسىنامىن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بيزنەستٸ قولداۋ مەسەلەسٸنە دە ەرەكشە نازار اۋداردى. پرەزيدەنت قازٸرگٸدەي داعدارىس كەزەڭٸندە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ بارلىق رەسۋرسى جۇمىس ورىندارىن تۇراقتاندىرۋعا جەنە ساقتاپ قالۋعا باعىتتالعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى وداقتىڭ شىعىنى كٶپ جەكەلەگەن شەشٸمدەرٸن ورىنداۋ, اتاپ ايتقاندا, قازٸرگٸ داعدارىس جاعدايىندا كەيبٸر تاۋار تٷرلەرٸن مٸندەتتٸ تٷردە تاڭبالاۋ اسا قاجەت ەمەس دەپ ەسەپتەيدٸ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە ەلدەردٸڭ قارجى-ەكونوميكا مينيسترلٸكتەرٸ باسشىلارىنىڭ, جالپى ٷكٸمەتتەردٸڭ داعدارىستان كەيٸنگٸ كەزەڭدەگٸ سىرتقى سىن-قاتەرلەر مەن ەكونوميكانى دامىتۋعا قاتىستى شارالاردى تالقىلاۋ ٷشٸن ارنايى الاڭ اشىپ, ونى بەلسەندٸ قولدانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن مەلٸم ەتتٸ.
سامميت قورىتىندىسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن «2025 جىلعا دەيٸنگٸ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسييانىڭ ستراتەگييالىق دامۋ باعىتتارى تۋرالى» قۇجات نەگٸزٸنەن ماقۇلدانعانىمەن, قابىلدانعان جوق. وداققا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ ٷكٸمەتتەرٸ مەن كوميسسيياعا ستراتەگييانى پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.
«ەۋرازييالىق بەستٸكتٸڭ» كٶشباسشىلارى جوعارى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەستٸڭ كەلەسٸ وتىرىسىن 2020 جىلدىڭ كٷزٸندە مينسك قالاسىندا ٶتكٸزۋگە ۋاعدالاستى.
