مەملەكەت باسشىسى ونلاين فورماتتا ٶتكەن تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ بەيرەسمي سامميتٸنە قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ ۇسىنىسىن قابىل الىپ, تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ بەيرەسمي سامميتٸنە قاتىسۋعا كەلٸسٸم بەرگەن مەملەكەت باسشىلارىنا ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ.
– بۇل باسقوسۋدى بەرٸمٸز ٷشٸن قاسيەتتٸ تٷركٸستاندا ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاعان ەدٸك. الايدا پاندەميياعا بايلانىستى كٷردەلٸ احۋالعا وراي بٸز سامميتتٸ ونلاين فورماتتا ٶتكٸزۋدٸ جٶن كٶردٸك. ٸندەتتٸڭ بەتٸ قايتقان سوڭ, بۇرىنعىداي بەتپە-بەت جٷزدەسەمٸز دەپ سەنەمٸن. وسى مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانا وتىرىپ, بارشاڭىزدى ناۋرىز مەيرامىمەن تاعى دا قۇتتىقتايمىن. بۇل – كٷللٸ تٷركٸ جۇرتىنىڭ تٶل مەرەكەسٸ. باۋىرلاس ەلدەرگە باق-بەرەكە تٸلەيمٸن, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە تٷركٸستاننىڭ بارلىق تٷركٸ حالىقتارى ٷشٸن قاستەرلٸ قارا شاڭىراق, قۇتتى مەكەن جەنە اڭسارلى اتاجۇرت ەكەنٸن ايتتى. بابالارىمىزدىڭ وسى ٶڭٸردە عۇلاما ۇستاز قوجا احمەت ياساۋيدەن دٸني بٸلٸم الىپ, تٷركٸ-يسلام مەدەنيەتٸن ەلەمگە تاراتقانىن, تٷركٸلەر كٸشٸ ازيياعا بەت بۇرعاندا بۇل قۇندىلىقتار تٷپ-تامىرىمىزدى ساقتاپ, بٸرلٸگٸمٸزدٸ بەكەم ۇستاۋعا نەگٸز بولعانىن اتاپ ٶتتٸ.
– بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – تٷركٸ ەلەمٸن XXI عاسىردا ماڭىزدى ەكونوميكالىق جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق كەڭٸستٸكتٸڭ بٸرٸنە اينالدىرۋ. تٷركٸ ٶركەنيەتٸن جاڭعىرتۋدى, ەڭ الدىمەن, ياساۋي مۇراسى مەن قاسيەتتٸ تٷركٸستاندى ەلەمگە تانىتۋدان باستاۋعا شاقىرامىز. سول سەبەپتٸ بٷگٸنگٸ سامميت «تٷركٸستان – تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني استاناسى» دەپ اتالىپ وتىر, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تٷركٸستان قالاسى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸپ, جاڭا كەلبەتكە يە بولعانىنا توقتالدى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ بٷكٸل ەلەم تەڭدەسسٸز سىن-قاتەرلەرمەن كٷرەسٸپ جاتقان قازٸرگٸدەي قيىن ۋاقىتتىڭ ٶزٸندە تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىعى بەسەڭدەمەگەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. الايدا كٷردەلٸ كەزەڭدەگٸ قارىم-قاتىناسىمىزعا تىڭ سەرپٸن بەرۋ جولدارىن بٸرلەسٸپ ويلاستىرۋىمىز قاجەت ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. وسى ماقساتتا بٸرنەشە مەسەلە بويىنشا ويىمەن بٶلٸستٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, ٸندەتتٸ توقتاتۋدىڭ باستى جولى – ازاماتتاردى ۆاكتسينامەن جاپپاي قامتاماسىز ەتۋ. بۇل ورايدا ورتاق مٷددەگە ساي تەجٸريبە بٶلٸسٸپ, تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەر بٸر-بٸرٸن قولداۋى قاجەت دەپ سانايدى. مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق قاۋىمداستىق پاندەميياعا قارسى كٷرەس كەزٸندە تۇتاسىپ ەرەكەت ەتە الماعانىن, نەگٸزگٸ ٸرٸ مەملەكەتتەر اراسىندا قايشىلىقتار تۋىنداپ, ۆاكتسينالىق قاقتىعىس باستالىپ كەتكەنٸن ايتتى. بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى دا وسىنداي كٷردەلٸ جاعدايدا ٶز ەلەۋەتٸن كٶرسەتە الماعانىن اتاپ ٶتتٸ. سوندىقتان وسىنداي كەزەڭدە دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە بيوقاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸنٸڭ ماڭىزى ارتا تٷسكەنٸنە توقتالدى.
– بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 75-شٸ سەسسيياسىندا قازاقستان بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق اگەنتتٸك قۇرۋ تۋرالى باستاما كٶتەرگەنٸ بەلگٸلٸ. سٸزدەر وسى تىڭ يدەيانى قولدايسىزدار دەپ سەنەمٸن. اگەنتتٸك بولاشاقتا بيولوگييالىق قاتەردٸڭ الدىن الۋعا جەنە قاۋٸپتٸ دەرت بويىنشا مەلٸمەت الماسۋعا مٷمكٸندٸك بەرەرٸ سٶزسٸز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پاندەمييا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەكونوميكالىق داعدارىسقا ەكەپ سوقتىردى. ٸندەتتٸڭ سالدارىنان ٶزارا ساۋدا اينالىمى ازايىپ كەتتٸ. ناقتى ايتقاندا, قازاقستان مەن تٷركٸ كەڭەسٸنە مٷشە ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸ بىلتىر شامامەن 7 ميلليارد دوللار بولدى. بۇل – پاندەميياعا دەيٸنگٸ كٶرسەتكٸشتەن 11,2 پايىزعا تٶمەن.
– بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸز ٷشٸن الىس-بەرٸستٸ ۇلعايتا تٷسۋ – باستى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ. وسى ورايدا توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان تٷركٸستاننىڭ ينۆەستيتسييالىق جەنە ساۋدا-ەكونوميكالىق مٷمكٸندٸگٸ زور. ونىڭ قوماقتى تابيعي رەسۋرسىن, ادامي كاپيتالى مەن تۋريستٸك ەلەۋەتٸن ەسكەرٸپ, تٷركٸستان ٶڭٸرٸندە تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ بٸرلەسكەن «ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن» قۇرۋدى ۇسىنامىن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسى ٶزارا بايلانىستاردىڭ تاعى بٸر قۇرامداس بٶلٸگٸ ەكەنٸن ايتتى. ٶيتكەنٸ سۋ مەسەلەسٸ بٸزدٸڭ ايماقتاعى ٶتە ماڭىزدى, كٷردەلٸ پروبلەماعا اينالىپ وتىر. سونداي-اق ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ ەرٸ ەدٸل پايدالانۋ – ٶڭٸردەگٸ ەلدەردٸڭ تۇراقتىلىعى مەن ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنٸڭ كەپٸلٸ. وسى ورايدا قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان كٶرشٸلەس مەملەكەتتەرمەن بٸرلەسە وتىرىپ گيدروقۇرىلىمدار سالۋ جوبالارىنا اتسالىسۋعا دايىن ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ تٷركٸ كەڭەسٸنە مٷشە ەلدەر اراسىندا جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ, اۋقىمدى دەرەكتەردٸ تالداۋ, تسيفرلاندىرۋ, ينتەرنەت ساۋداسى سيياقتى سالالاردا ورتاق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا شاقىردى. مەملەكەت باسشىسى تەحنولوگييا قازٸرگٸدەي جىلدام دامىپ جاتقان دەۋٸردە بۇل قادام يننوۆاتسييالاردى يگەرۋگە جەنە بەسەكەگە قابٸلەتٸمٸزدٸ ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەپ سەنەدٸ. بۇل رەتتە قازاقستان ەلەكتروندىق ٷكٸمەت, بانك جەنە قارجى جٷيەسٸندەگٸ وزىق تەحنولوگييالار مەن تسيفرلىق شەشٸمدەر تٶڭٸرەگٸندەگٸ تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸسۋگە ەزٸر ەكەنٸن ايتتى.
تٷركٸ ينۆەستيتسييا-ينتەگراتسييالىق قورىن قۇرۋ جۇمىستارىن تەزدەتۋ ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ. بۇل تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەرگە ورتاق العاشقى قارجى ينستيتۋتى بولماق.
– باستامانى بارلىق مٷشە مەملەكەتتەر پىسىقتاعان سوڭ ونىڭ شتاب-پەتەرٸن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا ورنالاستىرۋدى ۇسىنامىن. «استانا» قارجى ورتالىعى – حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ٷزدٸك تەجٸريبەسٸ مەن زاماناۋي مٷمكٸندٸكتەرٸن بٸرٸكتٸرگەن بٸرەگەي الاڭ. مۇندا يسلام بانكينگٸ جەنە سۋكۋك قۇرالدارى كەڭٸنەن قولدانىلادى. بۇل ۇيىم تٷركٸ ەلدەرٸنە كەڭ كٶلەمدە ينۆەستيتسييا تارتۋعا جول اشاتىن ەرەكشە قۇرىلىم بولماق, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق – بولاشاقتاعى تابىستى سەرٸكتەستٸكتٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورى. وسى رەتتە قازاقستان پرەزيدەنتٸ ورتاق مەدەني-اعارتۋشىلىق كەڭٸستٸك قالىپتاستىرعان جٶن دەپ ەسەپتەيدٸ. پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, ونى «ۇلى تٷركٸلەر» بٸلٸم بەرۋ قورىن قۇرۋ ارقىلى جٷزەگە اسىرۋعا بولادى. قور ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا اكادەمييالىق ۇتقىرلىق, تاعىلىمدامادان ٶتۋ, بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ ٸسٸن ٷيلەستٸرەدٸ. مەملەكەت باسشىسى باۋىرلاس ەلدەردٸڭ جاستارى ٷشٸن قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تٷرٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندە باكالاۆريات باعدارلاماسى بويىنشا 50 گرانت بٶلۋگە دايىنبىز دەدٸ. بۇل 50 گرانت «ياساۋي ستەپەنديياسى» دەپ اتالاتىن بولادى.
قازٸرگٸ زاماندا گۋمانيتارلىق جەنە اكادەمييالىق ىقپالداستىقتىڭ ٶزەكتٸلٸگٸ ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتقان قاسىم-جومارت توقاەۆ, ٸرگەتاسى ورتا عاسىردا قالانعان تٷركٸستان شاھارىنىڭ ارحەولوگييالىق جەنە عىلىمي تۇرعىدا ەلٸ تولىق زەرتتەلمەگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– سوندىقتان تٷركسوي مەن تٷركٸ اكادەميياسىنىڭ تٷركٸستان ٶڭٸرٸندە ارحەولوگييالىق عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە باسا مەن بەرۋٸ ٶتە ورىندى. بۇدان بٶلەك تامىرلاستىق سيمۆولى رەتٸندە تٷركٸستاندا حالىقتارىمىزعا ورتاق سەۋلەت نىسانىن سالساق, قۇبا-قۇپ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ كەڭەستٸڭ مەرتەبەسٸن ارتتىرىپ, ينستيتۋتسيونالدىق قۇرىلىمىن نىعايتۋ ماقساتىندا ونى تولىققاندى ۇيىمعا اينالدىراتىن ۋاقىت كەلگەنٸن ايتتى. مەملەكەت باسشىسى وسى ۇسىنىستى سامميت قورىتىندىسى بويىنشا قابىلداناتىن تٷركٸستان دەكلاراتسيياسىنا ەنگٸزٸپ, بەكٸتۋدٸ ۇسىندى.
– قازٸرگٸ حالىقارالىق ساياسات پەن قارىم-قاتىناستا تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ماڭىزى ارتا تٷسكەنٸ بارشاعا مەلٸم. ەندەشە تٷركٸ كەڭەسٸ اياسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعى زور دەپ ايتۋعا تولىق نەگٸز بار. بٸز ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق مەسەلەلەر بويىنشا ٶزٸمٸزدٸڭ كٶزقاراسىمىزدى بٸلدٸرۋٸمٸز كەرەك. بٸزدٸڭ داۋىسىمىز نىق ەرٸ ايقىن بولۋعا تيٸس. وسى ورايدا بٸز بارلىق باستامالار مەن ۇسىنىستاردى باۋىرلاس ەلدەرمەن بٸرلەسە جٷزەگە اسىرۋعا دايىنبىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
جيىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى, كەڭەستٸڭ قۇرمەتتٸ تٶراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, ەزەربايجان پرەزيدەنتٸ يلحام ەليەۆ, قىرعىزستان پرەزيدەنتٸ سادىر جاپاروۆ, تٷركييا پرەزيدەنتٸ رەجەپ تاييپ ەردوعان, ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزييوەۆ, تٷرٸكمەنستان پرەزيدەنتٸ گۋربانگۋلى بەردٸمۇحامەدوۆ, ۆەنگرييا پرەمەر-مينيسترٸ ۆيكتور وربان, تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ باس حاتشىسى باعداد ەمٸرەەۆ سٶز سٶيلەدٸ.
تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ بەيرەسمي سامميتٸنٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا تٷركٸستان دەكلاراتسيياسى قابىلداندى.
