بٷگٸن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن شەتەلدٸك ينۆەستورلار كەڭەسٸنٸڭ 33-شٸ پلەنارلىق وتىرىسى ونلاين فورماتتا ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىن دامىتۋعا ارنالعان جيىنعا ٸرٸ ترانسۇلتتىق كومپانييالاردىڭ باسشىلارى, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جەتەكشٸلەرٸ جەنە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
وتىرىستى اشقان قازاقستان پرەزيدەنتٸ شيكٸزاتتىڭ ۇزاققا سوزىلعان سۋپەرتسيكلى اياقتالىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ۇلتتىق ەكونوميكالاردى جاسىلداندىرۋ جٶنٸندەگٸ جوسپارلار مەن بولجامدار مەملەكەتتٸك ساياساتتاعى ناقتى شارالارعا اينالۋدا. بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋدىڭ, وزىق تەحنولوگييانىڭ, اۋقىمدى تٷردە «جاسىلداندىرۋدىڭ» بالاماسى جوق ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
– قازاقستان ەكونوميكالىق جٷيە رەتٸندە تەك ٸشكٸ ينۆەستيتسيياعا, ٸشكٸ سۇرانىس پەن شيكٸزات ەكسپورتىنا عانا سٷيەنە المايدى. ەلٸمٸز ساپالى شەتەلدٸك ينۆەستيتسييا تارتۋ ٷشٸن مەيلٸنشە قولايلى جاعداي جاساۋ ساياساتىن جالعاستىرا بەرەدٸ. بٸز ٶڭٸردەگٸ جەنە تمد-داعى كٶشباسشىلىق ورنىمىزدى ساقتاۋعا مٷددەلٸمٸز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن ٶڭدەلگەن ٶنٸمنٸڭ ەكسپورتىن دامىتۋ قاجەت ەكەنٸنە اۋداردى. بۇل شيكٸزاتتىڭ قۇبىلمالى باعاسىنان ساقتانۋدىڭ كەپٸلٸ جەنە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ساپالى ەرٸ سۇرانىسقا يە تاۋار ٶندٸرۋ, سونداي-اق, قىزمەت كٶرسەتۋ قابٸلەتٸنٸڭ كٶرسەتكٸشٸ بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە ەلەمدٸك ساۋدانىڭ قۇلدىراۋى قازاقستاندى دا اينالىپ ٶتپەگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بىلتىر ەلٸمٸزدٸڭ سىرتقى تاۋار اينالىمى 85 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل كٶرسەتكٸش 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 13 پايىزعا تٶمەن.
– قازاقستاننىڭ شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتى 2,8 پايىزعا عانا تٶمەندەپ, 15 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. بيىلعى داعدارىس كەزٸندە بٸز شەتەلدەن 18 ميلليارد دوللاردان استام تٸكەلەي ينۆەستيتسييا تارتا الدىق. بىلتىر شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ قاتىسۋىمەن جالپى قۇنى 1,6 ميلليارد دوللار بولاتىن 41 ينۆەستيتسييالىق جوبا ٸسكە اسىرىلدى. 7 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى. بٷگٸندە ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ قايتا قالپىنا كەلۋٸنە وراي قازاقستان دا ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ قارقىنىن ٷدەتەدٸ. ٷكٸمەتتٸڭ بولجامى بويىنشا 3,5 پايىزعا دەيٸن ٶسٸم بولۋى كەرەك, بٸز ودان دا جوعارى كٶرسەتكٸش كٷتەمٸز, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق مودەلٸ ەكسپورتتى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى رەتٸندە قاراستىرادى. ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ قوسىمشا ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸ 10 ميلليارد دوللارعا, سونداي-اق, قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنداعى ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸ دە 10 ميلليارد دوللارعا باعالانادى. شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ كٶلەمٸن 2025 جىلعا قاراي 41 ميلليارد دوللارعا دەيٸن ارتتىرۋ ورتا مەرزٸمدەگٸ ماقسات سانالادى.
– ەكسپورتتى قولداۋ ٷشٸن 1,2 ميلليارد دوللارعا جۋىق قارجى بٶلٸندٸ. وسى رەتتە ەكسپورتتى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ جوسپارىمىز ينستيتۋتسيونالدى تۇرعىدان دا, قارجىلىق جاعىنان دا قولداۋعا يە بولدى. سونىمەن قاتار تاۋار ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋ جٷيەسٸن جاقسارتۋعا بايلانىستى ۇسىنىستارىڭىزدى ەستٸگٸم كەلەدٸ. ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ ەكسپورتتى قولداۋ ارحيتەكتۋراسىن رەفورمالاۋ جٶنٸندەگٸ ۇسىنىسى ەرەكشە نازار اۋدارۋعا لايىقتى. تسيفرلىق ترانسفورماتسييا, ەڭ الدىمەن, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٷشٸن ساۋدا شىعىندارىن قىسقارتادى دەگەن ويمەن كەلٸسەمٸن. وسىعان بايلانىستى ساۋدا جەنە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸنە ازييا دامۋ بانكٸمەن بٸرلەسٸپ, ەكسپورتتى قولداۋ جٷيەسٸن تسيفرلاندىرۋ جٶنٸندە ناقتى ۇسىنىستار ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ەلەمدە كەڭ قولدانىلاتىن ەكسپورتتىق نەسيەلەردٸ سۋبسيدييالاۋ تەتٸگٸنٸڭ قازاقستاندا ەلٸ دە قولعا الىنباي وتىرعانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, اقشانىڭ تاۋار ەكسپورتتاۋشىلارعا ەشقانداي كەدەرگٸسٸز, جەدەل جەتۋٸ جەنە اقىلمەن, ەسەپپەن جۇمسالۋى ماڭىزدى.
– بىلتىر قازاقستان العاش رەت 100-گە جۋىق وتاندىق تاۋار ەكسپورتتاۋشىنى Alibaba حالىقارالىق ەلەكتروندى پلاتفورماسىنا شىعاردى. 4 مىڭنان استام قازاقستاندىق تاۋار تٷرلەرٸن ەلەمدٸك نارىققا شىعارۋ مٷمكٸن بولدى. شەكارالار جابىق بولعان كەزدە ەكسپورتتار لەگٸن جابىلىپ قالعان دەستٷرلٸ باعىتتاردان جاڭا نارىقتارعا شىعارۋعا باعىتتاي الدىق, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ساپالى ەرٸ ەكولوگييالىق تازا مال شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەكسپورتى باسىم باعىتتاردىڭ بٸرٸ بولۋعا تيٸس دەپ سانايدى. بۇدان بٶلەك مەملەكەت باسشىسى بىلتىر ترانزيتتٸك تەمٸرجول تاسىمالى 17 پايىزعا ارتقانىن جەتكٸزدٸ. كونتەينەرلٸك تاسىمالدار ٶسٸمنٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورى بولدى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ تەمٸر جول ەلەۋەتٸن ساقتاۋدى جەنە كٷشەيتۋدٸ مٸندەتتەدٸ.
– بىلتىر شامامەن 900 مىڭ كونتەينەر تاسىمالدانعان. ونىڭ 91 پايىزعا جۋىعى قىتاي – ەۋروپا – قىتاي باعىتىنا تيەسٸلٸ. قازاقستان ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى قۇرلىقتاعى تاسىمالدا نەگٸزگٸ رٶل اتقاراتىنىن سەنٸممەن ايتۋعا بولادى. قازاقستان – قىتايدىڭ «بٸر بەلدەۋ – بٸر جول» جاھاندىق جوباسىن ٸسكە اسىرۋدا ماڭىزدى ەرٸ سەنٸمدٸ سەرٸكتەسٸ. بٸز ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ دامىتۋعا مٷددەلٸمٸز. كەڭەستٸڭ كٶپتەگەن مٷشەلەرٸ, اتاپ ايتقاندا «General Electric», «مارۋبەني», PWC كومپانييالارى, دٷنيەجٷزٸلٸك بانك كٶلٸك-لوگيستيكالىق قىزمەتتەردٸڭ, ونىڭ ٸشٸندە, «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعىنىڭ حالىقارالىق ورتالىعى قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن ساپاسىن ارتتىرۋ مەسەلەسٸنە نازار اۋداردى. بۇل, شىن مەنٸندە, شەشٸمٸن كٷتكەن كٷردەلٸ مەسەلە. ٷكٸمەتكە شەكارادا, ناقتى ايتقاندا, قورعاستا كونتەينەرلەر قوزعالىسىنىڭ ناقتى ورنالاسقان جەرٸ, جول جٷرۋ ۋاقىتى, كٸدٸرۋ سەبەپتەرٸ كٶرسەتٸلگەن ٶتپەلٸ ترەكينگ ەنگٸزۋدٸ تاپسىرامىن. اقپاراتتىق جٷيە ٶزبەكستان, قىرعىزستان جەنە باسقا دا كٶرشٸلەرٸمٸزدٸڭ اراسىندا قۇرىلاتىن بارلىق ەركٸن ساۋدا ورتالىقتارىندا قىزمەت ەتۋٸ تيٸس. قازٸرگٸ ۋاقىتتا كٶلٸك قاتىناسى ٷكٸمەت ساياساتىنىڭ باسىم باعىتى بولىپ تابىلادى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ الدىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە Kaspi.kz كومپانيياسىنىڭ جەتٸستٸگٸنە نازار اۋداردى. ول لوندون قارجى بيرجاسىندا IPO ٶتكٸزٸپ, قازاقستانداعى ەڭ قىمبات جارييا كومپانييا بولدى. پرەزيدەنت وتاندىق قارجى تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورىنىڭ زور ەلەۋەتٸ تۋرالى ايتا كەلٸپ, وزىق تەحنولوگيياسى بار حالىقارالىق كومپانييالاردا جۇمىس ٸستەگەن, تەجٸريبەلٸ قازاقستاندىقتاردى تارتۋ باعدارلاماسىن ٸسكە قوسۋ جٶنٸندەگٸ «KPMG» كومپانيياسىنىڭ باستاماسىن قولداۋعا شاقىردى. بۇدان بٶلەك ۇلتتىق بانككە, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنە جەنە استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا «دويچە بانكتٸڭ» ۇسىنىسىن زەرتتەپ, قازاقستاندا «جاسىل ينۆەستيتسييالار» نارىعىن كەڭەيتۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىس ەنگٸزۋ جٷكتەلدٸ.
مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋ ەكسپورتى سالاسىندا ٷكٸمەت جەكە مەديتسينانى جەنە مەديتسينالىق تۋريزمدٸ ەنگٸزۋ ٸسٸن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ «General Electric» كومپانيياسىنىڭ ۇسىنىسىن قاراستىرادى.
– قازاقستان – ٶزٸنٸڭ عىلىمي ەلەۋەتٸنٸڭ ارقاسىندا كوروناۆيرۋسقا قارسى QazVac وتاندىق ۆاكتسيناسىن ەزٸرلەپ شىعارعان از عانا ەلدەردٸڭ بٸرٸ. ٶتكەن اپتادا دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورىمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸم. بۇل ددسۇ QazVac ۆاكتسيناسىن تٶتەنشە جاعدايلاردا پايدالانۋعا كەڭەس بەرەتٸن دەرٸ-دەرمەكتەردٸڭ تٸزٸمٸنە ەنگٸزۋدٸ قاراستىرىپ جاتىر. بٸز ۆاكتسينا كٶلەمٸن ارتتىرۋعا جەنە ونى شەتەلگە ەكسپورتتاۋعا دايىن ەكەنٸمٸزدٸ اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
شەتەلدٸك ينۆەستورلار ٶز سٶزدەرٸندە تاڭدالعان تاقىرىپتىڭ ماڭىزى مەن ٶزەكتٸلٸگٸن اتاپ ٶتٸپ, قازاقستاندا شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى دامىتۋ جەنە ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
پرەزيدەنت جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ قازاقستانداعى سالىق جٷيەسٸن ودان ەرٸ رەفورمالاۋ جٶنٸندەگٸ ۇسىنىستارىنا جاۋاپ بەردٸ.
– ٷكٸمەتكە اتالعان مەسەلەنٸ مۇقييات پىسىقتاۋدى تاپسىردىم. بۇل جەردە قاراما-قايشىلىقتار بولماۋى كەرەك. تۇتاستاي سالىق سالۋ جٷيەسٸن قۇرىپ, ەلەمدٸك ٷردٸستەر مەن جەتەكشٸ ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸن مۇقييات زەردەلەۋٸمٸز قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قالدىقسىز جاسىل تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ جٶنٸندەگٸ كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ ۇسىنىستارى, ٶزٸنٸڭ وسى سالادا بەرگەن تاپسىرمالارىمەن ٷندەسەتٸنٸن ايتتى.
– «Ernst&Young» كومپانيياسىنىڭ سۋتەگٸ ٶندٸرٸسٸ جٶنٸندەگٸ ۇسىنىسىن نازارعا الدىم. بۇل, شىن مەنٸندە, «بولاشاقتىڭ جانارمايى». قازاقستان ەنەرگەتيكالىق دەرجاۆا رەتٸندە ونى ٶندٸرۋ, پايدالانۋ جەنە ەكسپورتتاۋ تەحنولوگيياسىن يگەرۋگە مٸندەتتٸ. بۇل باعىتتا جۇمىستار باستالىپ كەتتٸ. مەن ونى ٷنەمٸ باقىلاۋدا ۇستايمىن. ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ مەن «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانيياسىنا جاڭادان قۇرىلعان جاڭا تەحنولوگييالارداعى قۇزىرەت ورتالىعى قىزمەتٸنٸڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە سۋتەگٸ قۋاتىن ايقىنداۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶز سوڭىندا قازاقستان ينۆەستيتسييا تارتۋ جٶنٸندەگٸ بەلسەندٸ جۇمىستاردى جالعاستىرا بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇل باعىتتا جوعارى تەحنولوگييالى تاۋارلاردىڭ جەنە قىزمەتتەردٸڭ ٶندٸرۋشٸلەرٸ مەن ەكسپورتتاۋشىلارى ٷشٸن بارىنشا تيٸمدٸ ەرٸ قولايلى جاعداي جاسالادى.
وتىرىس بارىسىندا ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ وديل رەنو-باسسو, پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ مۇحتار تٸلەۋبەردٸ, ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترٸ باقىت سۇلتانوۆ, «شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندىق كەڭەسٸ» اسسوتسياتسيياسىنىڭ باسقارما تٶراعاسى ەرلان دوسىمبەكوۆ, ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ اشوك لاۆاسا, «EY» جاھاندىق ۇيىمىنىڭ كليەنتتەرگە قىزمەت كٶرسەتۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ باسقارۋشى پارتنەرٸ ەندي بولدۋين, «بەيكەر ماكەنزي» جاھاندىق اتقارۋ كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸ, «بەيكەر ماكەنزي ينتەرنەشنل» كومپانيياسى تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى كونستانتس ۋلمەر-ايلفورت, كامەكو كورپوراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جەنە باس اتقارۋشى ديرەكتورى تيم گيتتسەل, «دويچە بانكتٸڭ» سولتٷستٸك جەنە شىعىس ەۋروپا بويىنشا ايماقتىق باسقارماسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى يورگ بونگارتتس, ەۋرازييالىق دامۋ بانكٸ باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى نيكولاي پودگۋزوۆ, «ERG» ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى الەكساندر ماشكەۆيچ, «دجەنەرال ەلەكتريك» كومپانيياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, «دجەنەرال ەلەكتريك» كومپانيياسىنىڭ رەسەيدەگٸ جەنە تمد-داعى پرەزيدەنتٸ جەنە باس اتقارۋشى ديرەكتورى رونالد دجەيمس پوللەتت, «لۋكويل» جاق پرەزيدەنتٸ ۆاگيت الەكپەروۆ, «Marubeni Corporation» كومپانيياسىنىڭ ۆيتسە-تٶراعاسى, ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ يچيرو تاكاحارا, ورتالىق جەنە شىعىس ەۋروپا ەلدەرٸندەگٸ «PWC» كومپانيياسىنىڭ پارتنەرٸ, باس اتقارۋشى ديرەكتورى نيك كوش, ەۋروپا جەنە ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸ بويىنشا دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ ٶڭٸرلٸك ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ اننا بەردە, تمد-داعى «KPMG» باس وپەراتسييالىق ديرەكتورى, باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى شون مايكل تيرنان سٶز سٶيلەدٸ.
