فوتو: Akorda.kz
شاعىن جەنە كەڭەيتٸلگەن قۇرامدا ٶتكەن ەكٸجاقتى كەلٸسسٶزدەردٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ەمومالي راحمون بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن بريفينگ ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە شاقىرۋىن قابىل الىپ, استاناعا مەملەكەتتٸك ساپارمەن كەلگەنٸ ٷشٸن تەجٸكستان پرەزيدەنتٸنە العىس ايتتى.
– سٸزدٸڭ ساپارىڭىز مەملەكەتتەرٸمٸز اراسىنداعى ديپلوماتييالىق قاتىناستاردىڭ 30 جىلدىعىندا ٶتٸپ وتىر. مۇنىڭ سيمۆولدىق مەنٸ بار. وسى جىلدار ارالىعىندا قازاق-تەجٸك ىنتىماقتاستىعى عاسىرلار بويعى دوستىق پەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك رۋحىندا تۇراقتى دامي وتىرىپ, ايتارلىقتاي جوعارى دەڭگەيگە جەتتٸ. ەكٸ ەل ٷكٸمەتتەرٸنٸڭ سەنٸمدٸ ساياسي ديالوگى مەن ٷيلەسٸمدٸ جۇمىسىنىڭ نەتيجەسٸندە قارىم-قاتىناستاردىڭ مازمۇنى ٷنەمٸ جاڭارىپ كەلەدٸ. بٷگٸن قول قويىلعان وداقتاستىق ٶزارا ٸس-قيمىل تۋرالى دەكلاراتسييا – مۇنىڭ ايقىن دەلەلٸ. بۇل قۇجات حالىقتارىمىزدىڭ تٷبەگەيلٸ مٷددەلەرٸنە تولىق ساي كەلەدٸ جەنە ىنتىماقتاستىعىمىزدى ودان ەرٸ نىعايتۋعا دەگەن ٶزارا ۇمتىلىسىنىڭ بەلگٸسٸ. دەكلاراتسييادا ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى جانداندىرۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار قامتىلعان, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تولىق فورماتتا ٶتكەن كەلٸسسٶزدەردٸڭ نەتيجەسٸن جوعارى باعالاپ, بۇل كەزدەسۋلەر ەكٸ ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ەرەكشە سيپاتى مەن پەرسپەكتيۆاسى زور ەكەنٸن تاعى دا راستاعانىن اتاپ ٶتتٸ. پرەزيدەنتتەر ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باسا مەن بەردٸ.
– بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەردٸڭ ارقاسىندا بىلتىر ەكٸجاقتى تاۋار اينالىمى 1,4 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. قۇرمەتتٸ ەمومالي شاريپوۆيچ, ەكەۋمٸز ٶزارا ساۋدا-ساتتىقتى كەم دەگەندە ەكٸ ميلليارد دوللارعا دەيٸن ارتتىرۋ ٷشٸن قوسىمشا قاجەتتٸ شارالار قابىلداۋعا ۋاعدالاستىق. قازاقستاندىق ٶندٸرۋشٸلەر قازٸردٸڭ ٶزٸندە تەجٸكستانعا جالپى كٶلەمٸ 140 ميلليون دوللاردان اساتىن 60 تاۋار تٷرٸ بويىنشا ٶز ەكسپورتىن ۇلعايتۋعا دايىن. مىسالى, ەلٸمٸز تەجٸكستانعا جەتكٸزٸلەتٸن ازىق-تٷلٸكتەن باستاپ تەمٸر جول جابدىقتارى مەن جىلجىمالى قۇرامدارعا دەيٸنگٸ كٶپتەگەن تاۋارلاردىڭ كٶلەمٸن ارتتىرا الادى. پەرسپەكتيۆتٸ كەلٸسٸمشارتتار KazakhExport كومپانيياسى ارقىلى جاسالۋى مٷمكٸن. بۇل وتاندىق كومپانييانىڭ قىزمەتتەرٸ تمد ەلدەرٸندە ٷلكەن سۇرانىسقا يە. تەجٸك بيزنەسٸنٸڭ دە قازاقستانعا شىعارىلاتىن ەكسپورتتى ۇلعايتۋ ٷشٸن مول رەزەرۆٸ بار ەكەنٸنە سەنٸمدٸمٸن. بۇدان بٶلەك, تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋ جٶنٸندەگٸ 2023-2024 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىن ٸسكە اسىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ەكٸ ەل ٷكٸمەتتەرٸنە وسى باعىتتاردىڭ بارلىعىن مۇقييات پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا ٶنەركەسٸپ كووپەراتسيياسى, ەنەرگەتيكا جەنە ماشينا جاساۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا باسا مەن بەرٸلدٸ.
– كەشە ٶتكەن قازاق-تەجٸك بيزنەس-فورۋمى مەن ٸسكەرلٸك كەڭەستٸڭ وتىرىسى كەسٸپكەرلەردٸڭ وسى سالالاردا ٶزارا تيٸمدٸ بايلانىس ورناتۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن راستادى. اتاپ ايتقاندا, بيزنەس-فورۋم بارىسىندا جالپى سوماسى 1,8 ميلليارد دوللار بولاتىن كەلٸسٸمشارتتارعا قول قويىلدى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى اگروٶنەركەسٸپ سەكتورىنداعى ٶزارا ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸن ۇلعايتۋ پەرسپەكتيۆالارىنا توقتالدى. ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ تاۋار اينالىمى 40 پايىزعا ٶسٸپ, 500 ميلليون دوللاردان استى.
– قازاقستان – تەجٸكستانعا ٷلكەن كٶلەمدە بيداي مەن ۇن جەتكٸزەتٸن ەلدٸڭ بٸرٸ. بۇل رەتتە بٸزدٸڭ ٶسٸمدٸك مايلارى, ماكارون, سٷت ٶنٸمدەرٸ جەنە كونديتەرلٸك ٶنٸم تٷرلەرٸ بويىنشا ەكسپورتتى ۇلعايتۋ ٷشٸن رەزەرۆٸمٸز جەتكٸلٸكتٸ. ٶز كەزەگٸندە قازاقستان تەجٸكستاننان جەمٸس, كٶكٶنٸس ٶنٸمدەرٸن جٷيەلٸ تٷردە يمپورتتاۋعا مٷددەلٸ. بٸز اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ, قايتا ٶڭدەۋ جەنە ساقتاۋ ٷشٸن بٸرلەسكەن كەسٸپورىندار قۇرۋ پەرسپەكتيۆالارىن قاراستىرۋعا كەلٸستٸك. قول جەتكٸزٸلگەن ۋاعدالاستىقتاردى تيٸمدٸ جەنە ۋاقتىلى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ جٶنٸندەگٸ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ جول كارتاسىنا قول قويىلدى. جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا اتالعان شارالار مەملەكەتتەرٸمٸزدٸڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە ەلەۋلٸ ٷلەس قوسادى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار ەكٸ ەل باسشىلارى ٸسكەرلٸك بايلانىستار مەن ەكونوميكالىق قاتىناستاردى كەڭەيتۋ ٷشٸن مەيلٸنشە قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– وسى رەتتە ٶڭٸرارالىق فورۋمدار فورماتىندا ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ باستالۋىنىڭ ماڭىزى ارتا تٷستٸ. بٷگٸن قالالارىمىز بەن اۋداندارىمىز اراسىندا باۋىرلاستىق بايلانىستى دامىتۋ ٷشٸن قول قويىلعان بٸرقاتار قۇجات وسى مٸندەتتٸ اتقارۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ دەپ ويلايمىن. Iت cەكتورى مەن قارجى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ەكٸ ەلگە مول مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋ ٸسٸندە جەنە IT-تەحنولوگييالاردى دامىتۋدا تەجٸريبەسٸ مول. وسىعان وراي قازاقستان دوستىق جەنە ٶزارا قولداۋ كٶرسەتۋ رۋحىندا تەجٸكستانمەن كەيبٸر پىسىقتالعان تسيفرلىق باستامالاردى جەنە اقپاراتتىق جٷيەلەردٸ بٶلٸسۋگە دايىن. قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ بانك سەكتورى تەجٸكستاننىڭ قارجى نارىعىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ناقتى كەلٸسسٶز جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. تەجٸكستاندىق سەرٸكتەستەردٸ ايتىلعان باعىتتار بويىنشا بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا شاقىرامىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان بٶلەك, پرەزيدەنت مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستار باۋىرلاس حالىقتاردىڭ اراسىندا التىن كٶپٸرگە اينالعانىن ايتتى. قازاقستاندا تەجٸكستاننىڭ مەدەنيەت كٷندەرٸن جەنە باسقا دا بٸرلەسكەن ٸس-شارالاردى ٶتكٸزۋ جٶنٸندە ۋاعدالاستىققا قول جەتكٸزٸلدٸ.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنتتەر بٸلٸم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە ٶزارا مٷددەلٸ ەكەنٸن راستادى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان مەن تەجٸكستاننىڭ جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن تەڭ نەگٸزدە اشۋ جوسپارى بار.
كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا ايماقتىق جەنە جاھاندىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە دە باسا مەن بەرٸلدٸ.
– ٶڭٸرٸمٸزدٸڭ ورنىقتى دامۋى – ايماقتاعى بارشا باۋىرلاس حالىقتىڭ تٷپكٸ مٷددەسٸنە ساي كەلەتٸن ورتاق ماقسات. بۇل جٶنٸندە بٸزدٸڭ پٸكٸرٸمٸز بٸردەي. وسى رەتتە ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋٸ اياسىنداعى تىعىز قارىم-قاتىناستى جالعاستىرۋعا كەلٸستٸك. مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانا وتىرىپ, الداعى ۋاقىتتا دۋشانبەدە ٶتەتٸن ايماق ەلدەرٸ باسشىلارىنىڭ سامميتٸنە قاتىساتىنىمدى ناقتىلاعىم كەلەدٸ. بٷكٸل ٶڭٸر ٷشٸن اسا ماڭىزدى سۋ مەسەلەسٸ جاقسى قىرىنان قاراستىرىلدى. ورتالىق ازيياداعى ترانسشەكارالىق ٶزەندەردٸ پايدالانۋ تۋرالى ۇستانىمدارىمىز ورتاق ەكەنٸن, سونداي-اق بۇل ٸستە كونسترۋكتيۆتٸ ىنتىماقتاستىق پەن ٶزارا تيٸمدٸ شەشٸمدەر ٸزدەۋ قاجەتتٸگٸن تاعى دا راستادىق. بۇل مەسەلەدە ارالدى قۇتقارۋدىڭ حالىقارالىق قورى ايرىقشا رٶل اتقارادى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ٶز كەزەگٸندە تەجٸكستان پرەزيدەنتٸ ەمومالي راحمون قوناقجايلىق كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتتى جەنە ساپارىنىڭ نەتيجەسٸنە كٶڭٸلٸ تولاتىنىن جەتكٸزدٸ.
– ٶز تاراپىمنان كەلٸسسٶزدەر دەستٷرلٸ تٷردە سىندارلى جەنە ٶزارا سەنٸمگە نەگٸزدەلگەن سيپاتتا ٶتكەنٸن ايتقىم كەلەدٸ. قارىم-قاتىناسىمىزدى دەيەكتٸ تٷردە دامىتۋ ٷشٸن تۇراقتى ساياسي ديالوگتى جالعاستىرۋ ماڭىزدى ەكەنٸن تاعى دا ناقتىلادىق. بۇل ورايدا بٷگٸن بٸزدٸڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸگٸمٸزگە وداقتاستىق قاتىناس سيپاتىن بەرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدانعانىن ايرىقشا اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ جاڭا ساپاسى بارلىق باعىت بويىنشا مەملەكەتارالىق بايلانىستاردىڭ ودان ەرٸ قارقىندى دامۋىنا ىقپال ەتەدٸ دەپ ويلايمىن. بۇل تاريحي شەشٸم تەجٸكستان مەن قازاقستان اراسىنداعى ديپلوماتييالىق قاتىناستاردىڭ وتىز جىلدىعىندا قابىلدانىپ وتىر. سوڭعى وتىز جىلدا اۋقىمدى قۇقىقتىق بازا قالىپتاستى. بٸز ونى بٷگٸن جاڭا قۇجاتتارمەن تولىقتىرىپ وتىرمىز. ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار بٸزدٸڭ قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ ماڭىزدى باعىتى بولىپ قالا بەرەدٸ. قازاقستان – ورتاق سىرتقى ساۋدا قۇرىلىمىمىزدا ەكٸنشٸ ورىندا جەنە تەجٸكستاننىڭ جەتەكشٸ سەرٸكتەسٸ, – دەدٸ ەمومالي راحمون.
