Foto: Akorda.kz
Shaǵyn jáne keńeitilgen quramda ótken ekijaqty kelissózderdiń qorytyndysy boiynsha Qasym-Jomart Toqaev pen Emomali Rahmon buqaralyq aqparat quraldary ókilderi úshin brifing ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Memleket basshysy óz sózinde shaqyrýyn qabyl alyp, Astanaǵa memlekettik saparmen kelgeni úshin Tájikstan Prezidentine alǵys aitty.
– Sizdiń saparyńyz memleketterimiz arasyndaǵy diplomatiialyq qatynastardyń 30 jyldyǵynda ótip otyr. Munyń simvoldyq máni bar. Osy jyldar aralyǵynda qazaq-tájik yntymaqtastyǵy ǵasyrlar boiǵy dostyq pen strategiialyq seriktestik rýhynda turaqty dami otyryp, aitarlyqtai joǵary deńgeige jetti. Eki el úkimetteriniń senimdi saiasi dialogy men úilesimdi jumysynyń nátijesinde qarym-qatynastardyń mazmuny únemi jańaryp keledi. Búgin qol qoiylǵan Odaqtastyq ózara is-qimyl týraly deklaratsiia – munyń aiqyn dáleli. Bul qujat halyqtarymyzdyń túbegeili múddelerine tolyq sai keledi jáne yntymaqtastyǵymyzdy odan ári nyǵaitýǵa degen ózara umtylysynyń belgisi. Deklaratsiiada saiasi, saýda-ekonomikalyq jáne mádeni-gýmanitarlyq bailanystardy jandandyrýǵa baǵyttalǵan naqty sharalar qamtylǵan, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev tolyq formatta ótken kelissózderdiń nátijesin joǵary baǵalap, bul kezdesýler eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń erekshe sipaty men perspektivasy zor ekenin taǵy da rastaǵanyn atap ótti. Prezidentter saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa basa mán berdi.
– Birlesken kúsh-jigerdiń arqasynda byltyr ekijaqty taýar ainalymy 1,4 milliard dollarǵa jetti. Qurmetti Emomali Sharipovich, ekeýmiz ózara saýda-sattyqty kem degende eki milliard dollarǵa deiin arttyrý úshin qosymsha qajetti sharalar qabyldaýǵa ýaǵdalastyq. Qazaqstandyq óndirýshiler qazirdiń ózinde Tájikstanǵa jalpy kólemi 140 million dollardan asatyn 60 taýar túri boiynsha óz eksportyn ulǵaitýǵa daiyn. Mysaly, elimiz Tájikstanǵa jetkiziletin azyq-túlikten bastap temir jol jabdyqtary men jyljymaly quramdarǵa deiingi kóptegen taýarlardyń kólemin arttyra alady. Perspektivti kelisimsharttar KazakhExport kompaniiasy arqyly jasalýy múmkin. Bul otandyq kompaniianyń qyzmetteri TMD elderinde úlken suranysqa ie. Tájik biznesiniń de Qazaqstanǵa shyǵarylatyn eksportty ulǵaitý úshin mol rezervi bar ekenine senimdimin. Budan bólek, Taýar ainalymyn ulǵaitý jónindegi 2023-2024 jyldarǵa arnalǵan jol kartasyn iske asyrýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Eki el úkimetterine osy baǵyttardyń barlyǵyn muqiiat pysyqtaý tapsyryldy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń aitýynsha, kelissózder barysynda ónerkásip kooperatsiiasy, energetika jáne mashina jasaý salalaryndaǵy yntymaqtastyqty arttyrýǵa basa mán berildi.
– Keshe ótken qazaq-tájik biznes-forýmy men Iskerlik keńestiń otyrysy kásipkerlerdiń osy salalarda ózara tiimdi bailanys ornatýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn rastady. Atap aitqanda, biznes-forým barysynda jalpy somasy 1,8 milliard dollar bolatyn kelisimsharttarǵa qol qoiyldy, – dedi Prezident.
Sondai-aq Memleket basshysy agroónerkásip sektoryndaǵy ózara saýda-sattyq kólemin ulǵaitý perspektivalaryna toqtaldy. Ótken jyldyń qorytyndysy boiynsha elderimiz arasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń taýar ainalymy 40 paiyzǵa ósip, 500 million dollardan asty.
– Qazaqstan – Tájikstanǵa úlken kólemde bidai men un jetkizetin eldiń biri. Bul rette bizdiń ósimdik mailary, makaron, sút ónimderi jáne konditerlik ónim túrleri boiynsha eksportty ulǵaitý úshin rezervimiz jetkilikti. Óz kezeginde Qazaqstan Tájikstannan jemis, kókónis ónimderin júieli túrde importtaýǵa múddeli. Biz aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý, qaita óńdeý jáne saqtaý úshin birlesken kásiporyndar qurý perspektivalaryn qarastyrýǵa kelistik. Qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardy tiimdi jáne ýaqtyly iske asyrý úshin Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqty jandandyrý jónindegi 2025 jylǵa deiingi jol kartasyna qol qoiyldy. Jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaiynda atalǵan sharalar memleketterimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge eleýli úles qosady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar eki el basshylary iskerlik bailanystar men ekonomikalyq qatynastardy keńeitý úshin meilinshe qolaily jaǵdai jasaý qajet ekenin atap ótti.
– Osy rette óńiraralyq forýmdar formatynda ekijaqty yntymaqtastyqtyń bastalýynyń mańyzy arta tústi. Búgin qalalarymyz ben aýdandarymyz arasynda baýyrlastyq bailanysty damytý úshin qol qoiylǵan birqatar qujat osy mindetti atqarýǵa septigin tigizedi dep oilaimyn. IT cektory men qarjy salasyndaǵy yntymaqtastyq eki elge mol múmkindik beredi. Elimizdiń memlekettik qyzmetterdi tsifrlandyrý isinde jáne IT-tehnologiialardy damytýda tájiribesi mol. Osyǵan orai Qazaqstan dostyq jáne ózara qoldaý kórsetý rýhynda Tájikstanmen keibir pysyqtalǵan tsifrlyq bastamalardy jáne aqparattyq júielerdi bólisýge daiyn. Qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń bank sektory Tájikstannyń qarjy naryǵyna qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Naqty kelissóz júrgizilip jatyr. Tájikstandyq seriktesterdi aitylǵan baǵyttar boiynsha birlesken jobalardy júzege asyrýǵa shaqyramyz, – dedi Memleket basshysy.
Budan bólek, Prezident mádeni-gýmanitarlyq bailanystar baýyrlas halyqtardyń arasynda altyn kópirge ainalǵanyn aitty. Qazaqstanda Tájikstannyń mádeniet kúnderin jáne basqa da birlesken is-sharalardy ótkizý jóninde ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi.
Sonymen qatar prezidentter bilim salasyndaǵy yntymaqtastyqty tereńdetýge ózara múddeli ekenin rastady. Atap aitqanda, Qazaqstan men Tájikstannyń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń filialdaryn teń negizde ashý jospary bar.
Kelissózder barysynda aimaqtyq jáne jahandyq kún tártibindegi ózekti máselelerge de basa mán berildi.
– Óńirimizdiń ornyqty damýy – aimaqtaǵy barsha baýyrlas halyqtyń túpki múddesine sai keletin ortaq maqsat. Bul jóninde bizdiń pikirimiz birdei. Osy rette Ortalyq Aziia memleketteri basshylarynyń konsýltativtik kezdesýi aiasyndaǵy tyǵyz qarym-qatynasty jalǵastyrýǵa kelistik. Múmkindikti paidalana otyryp, aldaǵy ýaqytta Dýshanbede ótetin aimaq elderi basshylarynyń sammitine qatysatynymdy naqtylaǵym keledi. Búkil óńir úshin asa mańyzdy sý máselesi jaqsy qyrynan qarastyryldy. Ortalyq Aziiadaǵy transshekaralyq ózenderdi paidalaný týraly ustanymdarymyz ortaq ekenin, sondai-aq bul iste konstrýktivti yntymaqtastyq pen ózara tiimdi sheshimder izdeý qajettigin taǵy da rastadyq. Bul máselede Araldy qutqarýdyń halyqaralyq qory airyqsha ról atqarady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Óz kezeginde Tájikstan Prezidenti Emomali Rahmon qonaqjailyq kórsetkeni úshin Qasym-Jomart Toqaevqa alǵys aitty jáne saparynyń nátijesine kóńili tolatynyn jetkizdi.
– Óz tarapymnan kelissózder dástúrli túrde syndarly jáne ózara senimge negizdelgen sipatta ótkenin aitqym keledi. Qarym-qatynasymyzdy dáiekti túrde damytý úshin turaqty saiasi dialogty jalǵastyrý mańyzdy ekenin taǵy da naqtyladyq. Bul oraida búgin bizdiń strategiialyq seriktestigimizge odaqtastyq qatynas sipatyn berý týraly sheshim qabyldanǵanyn airyqsha atap ótkim keledi. Qarym-qatynasymyzdyń jańa sapasy barlyq baǵyt boiynsha memleketaralyq bailanystardyń odan ári qarqyndy damýyna yqpal etedi dep oilaimyn. Bul tarihi sheshim Tájikstan men Qazaqstan arasyndaǵy diplomatiialyq qatynastardyń otyz jyldyǵynda qabyldanyp otyr. Sońǵy otyz jylda aýqymdy quqyqtyq baza qalyptasty. Biz ony búgin jańa qujattarmen tolyqtyryp otyrmyz. Saýda-ekonomikalyq bailanystar bizdiń qarym-qatynasymyzdyń mańyzdy baǵyty bolyp qala beredi. Qazaqstan – ortaq syrtqy saýda qurylymymyzda ekinshi orynda jáne Tájikstannyń jetekshi seriktesi, – dedi Emomali Rahmon.
