فوتو: Akorda.kz
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «اقوردا» رەزيدەنتسيياسىندا وتاندىق بيزنەس ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
پرەزيدەنت ٶز سٶزٸندە قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلٸمٸزدٸ دامىتۋعا ارنالعان تىڭ تەسٸلدەر ۇسىنعانىنا نازار اۋداردى.
– بٸز ەكونوميكانىڭ ٶسٸمٸن كەمٸندە 6-7 پايىزعا جەتكٸزۋٸمٸز كەرەك. ول ٷشٸن بيزنەستٸڭ جەكە باستامالارىنا بارىنشا قولداۋ كٶرسەتۋ قاجەت. وسى باعىتتا بٸراز شارۋا اتقارىلدى. دەگەنمەن كەسٸپكەرلٸكتٸڭ دامۋ قارقىنى ەلٸ دە بولسا بەسەڭ, ٶز ەلەۋەتٸنە ساي ەمەس دەۋگە بولادى. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, بٸزگە شىن مەنٸندە ساپالى سەرپٸلٸس قاجەت. ەڭ الدىمەن, مەملەكەت پەن بيزنەستٸڭ قارىم-قاتىناسى مٷلدە جاڭا ٷلگٸگە كٶشۋگە تيٸس, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى مەملەكەت پەن بيزنەستٸ جاڭا «قوعامدىق شارت» جاساۋعا شاقىردى.
– بۇل شارتتىڭ مەنٸن بىلاي سيپاتتاۋعا بولادى: مەملەكەت بيزنەستٸڭ دامۋى ٷشٸن بارىنشا قولايلى جاعداي جاسايدى جەنە جەكە مەنشٸكتٸڭ تولىق قورعالۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. ٶز كەزەگٸندە, كەسٸپكەرلەر ٶزدەرٸنە جٷكتەلگەن مٸندەتتٸ, اتاپ ايتقاندا سالىق تٶلەۋ, ەكونوميكاعا ينۆەستيتسييا قۇيۋ, جۇمىس ورىندارىن اشۋ, قىزمەتكەرلەرٸنە قولايلى ەڭبەك ورتا قالىپتاستىرۋ سەكٸلدٸ مٸندەتتەردٸ ادال ورىندايدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت پەن بيزنەس اراسىنداعى قاتىناس ٶزارا سەنٸمگە نەگٸزدەلۋٸ قاجەت.
– مەملەكەتتٸك اپپارات ەربٸر بيزنەسمەنگە زاڭ بۇزۋشى رەتٸندە قاراماۋى كەرەك. مۇنداي ۇستانىم, تٷپتەپ كەلگەندە, باسقارۋدىڭ رەپرەسسيۆتٸ سيپاتىنا الىپ كەلەدٸ. مەملەكەت كەسٸپكەرلەرگە كٶمەكتەسۋگە مٸندەتتٸ. مۇنى ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ: كەسٸپكەرلەرگە كٶمەكتەسۋ كەرەك. ال كەسٸپكەرلەر شاعىمدانۋشى نەمەسە قولداۋعا مۇقتاج رٶلٸندە كٶرٸنبەي, مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ تەڭقۇقىلى سەرٸكتەسٸنە اينالۋعا تيٸس, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت جۋىق ارادا شەشۋدٸ قاجەت ەتەتٸن باسىم مٸندەتتەرگە توقتالىپ, ەڭ الدىمەن, زاڭ ٷستەمدٸگٸن جەنە جەكە مەنشٸكتٸڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– قىلمىسقا, ونىڭ ٸشٸندە ەكونوميكالىق سيپاتتاعى قىلمىسقا قارسى كٷرەس تەك قانا زاڭ اياسىندا جٷرگٸزٸلۋٸ كەرەك. مۇنداي اسىراسٸلتەۋشٸلٸك مەملەكەتتٸڭ مٷددەسٸنە عانا قايشى كەلمەيدٸ, سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ ابىروي-بەدەلٸنە نۇقسان كەلتٸرٸپ, مەنٸڭ باستامالارىما حالىقتىڭ سەنٸمٸن ازايتادى. بٸز قاداعالاۋدىڭ تەڭگەرٸمدٸ مەحانيزمٸن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى زاڭگەرلەر جەنە كەسٸپكەرلەر قوعامداستىعىمەن ٶز الدىنا بٶلەك كاسساتسييالىق ينستانتسييا قۇرۋ مەسەلەسٸ جٶنٸندە كەڭەس ٶتكٸزۋ قاجەتتٸگٸ پٸسٸپ جەتٸلگەنٸنە نازار اۋداردى.
– سۋديالار كورپۋسى بۇل قادام ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن ساپالى قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەپ سانايدى. پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ اتالعان مەسەلەنٸ قولعا الادى. كاسساتسييالىق سوتتى قۇرۋ جٶنٸندە ورتاق پٸكٸرگە كەلسەك, سوت جٷيەسٸنٸڭ بيۋدجەتٸن ارتتىرۋعا جول بەرمەيمٸز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, سوت شەشٸمدەرٸنٸڭ 60 پايىزدان استامى ازاماتتار مەن بيزنەستٸڭ پايداسىنا شەشٸلەدٸ. بۇعان قوسا مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ بيزنەستٸ سوتقا جٷگٸنۋگە مەجبٷر ەتەتٸن كەمشٸلٸكتەردٸ تٷزەتۋ جۇمىستارى تيٸستٸ دەڭگەيدە جٷرگٸزٸلمەيدٸ. وسىعان بايلانىستى ٷكٸمەتكە جوعارعى سوتپەن جەنە ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىمەن بٸرلەسٸپ, مەملەكەتتٸك ورگاندار قىزمەتٸندەگٸ تەرٸس ەرەكەتتەرگە مۇقييات تالداۋ جاساپ, ولاردى جويۋ ٷشٸن پەرمەندٸ شارالار قابىلداۋعا تيٸس.
قاسىم-جومارت توقاەۆ اكتيۆتەردٸ قايتارۋ كەزٸندە مەملەكەت پەن بيزنەستٸڭ مٷددەلەرٸ اراسىنداعى تەڭگەرٸمدٸ ساقتاۋدى كەلەسٸ باسىمدىق رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ.
– تاياۋدا اكتيۆتەردٸ قايتارۋ جٶنٸندە زاڭ قابىلداندى. بۇل زاڭ اكتيۆتەردٸ قايتارۋ شارالارىن بٸر ماقساتقا جۇمىلدىرۋعا باعىتتالعان. ياعني, بۇل – شىن مەنٸندە, قوعامدىق كەلٸسٸم اكتٸسٸ. تٷپتەپ كەلگەندە, بۇل شارا ەكونوميكامىزدى ساۋىقتىرىپ, ەلەۋمەتتٸك جٸككە بٶلٸنۋشٸلٸك پەن ادامدار اراسىنداعى الشاقتىقتىڭ الدىن الۋعا تيٸس. ادال بيزنەسكە, شەتەلدٸك جەنە وتاندىق ينۆەستورلارعا بۇدان قاۋٸپتەنۋدٸڭ ەش رەتٸ جوق, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋەتتٸ كەسٸپكەرلەرٸن مەتاللۋرگييا, حيمييا, ماشينا جاساۋ جەنە باسقا دا سالالاردا ٸرٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا اتسالىسۋعا شاقىردى.
– سٸزدەردە قارجى دا, تەجٸريبە دە جەتكٸلٸكتٸ, ەلەمدٸك نارىقتارعا شىعاتىن بايلانىستار دا بار. سوندىقتان وسىنداي جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ مەسەلەسٸن قاراستىرۋعا شامالارىڭىز جەتەدٸ. ەلدٸڭ دامۋىنا قارجى قۇيۋعا دايىن ەكەندەرٸڭٸزدٸ كٶرسەتٸڭٸزدەر. ادال ەرٸ ٶز ەلٸنە پايدامدى تيگٸزسەم دەگەن نيەتتەگٸ بيزنەس ەردايىم قۇرمەتكە لايىق جەنە ولار مەملەكەتتٸڭ قورعاۋىندا بولادى. اشىعىن ايتايىن, جوعارى دا ايتىلعان ٶندٸرٸستەرگە ينۆەستيتسييا سالۋ اكتيۆتەردٸڭ تٷپ تٶركٸنٸنٸڭ زاڭدىلىعىن دەلەلدەۋگە تالپىنىس رەتٸندە قاراستىرىلادى. ەگەر سٸز يە بولعان كاپيتال تەك مەنشٸك يەسٸنە عانا ەمەس, سونداي-اق ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ يگٸلٸگٸنە جەنە قازاقستاننىڭ ٶركەندەۋٸنە قىزمەت ەتسە, وندا بۇل – اقشانىڭ قايدان كەلگەنٸ جٶنٸندەگٸ سۇراقتى كٷن تەرتٸبٸنەن الىپ تاستاۋعا جاقسى سەبەپ. الايدا مۇنداي مەمٸلەگە كەلۋ مٷمكٸندٸگٸ بارعان سايىن ازايىپ كەلەدٸ. ونى دا تٷسٸنۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكانى ىنتالاندىراتىن ەدٸل سالىق ساياساتىن جٷرگٸزۋ قاجەت ەكەنٸن تاعى بٸر ماڭىزدى مٸندەت رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ.
– سالىق ورگاندارى كەسٸپكەرلەردٸ جاپپاي سوتقا تارتىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, كەلٸسٸمدەردٸ جارامسىز دەپ تانۋ جٶنٸندە تالاپ-ارىز كٶپ بەرٸلەدٸ. سوتتاردىڭ جٷكتەمەسٸ ەدەۋٸر ارتتى. ولارعا سالىقتىڭ دۇرىس تٶلەنۋٸن تەكسەرۋ مٸندەتٸ دە جٷكتەلدٸ. بۇعان جول بەرۋگە بولمايدى. جاعدايدى تٷزەۋ ٷشٸن شارالار قاجەت. جالپى, بٸزدە سالىق قىزمەتٸ مەيلٸنشە تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. ٷكٸمەت جاڭا سالىق كودەكسٸندە سالىقتان جالتارۋعا قارسى ٸس-قيمىلدىڭ تيٸمدٸ مەحانيزمٸن قاراستىرۋى كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت سالىق تٷسٸمدەرٸندە ەلەۋلٸ سەيكەسسٸزدٸك بار ەكەنٸنە توقتالىپ, سالىق ساياساتىن جەتٸلدٸرۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى.
– ەلٸمٸزدەگٸ سالىقتىڭ 80 پايىزىن 260-قا جۋىق كومپانييا تٶلەيدٸ. بۇل تەڭگەرٸمسٸزدٸكتٸ باسقا سالىق تٶلەۋشٸلەردٸڭ سالىقتىق تٷسٸمٸن ارتتىرۋ ارقىلى تٷزەۋ كەرەك. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنا سەيكەس ەلٸمٸزدە جۇمىسپەن قامتىلعان جالپى حالىقتىڭ تٶرت ميلليونى تابىسىنان سالىق تٶلەمەيدٸ. جەڭٸلدەتٸلگەن سالىق رەجيمٸ ەنگٸزٸلگەنٸنە قاراماستان, ميكرو جەنە شاعىن بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸ اقشا اينالىمىن جاسىرادى جەنە ازايتىپ كٶرسەتەدٸ. بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ 70 پايىزعا جۋىعى جەڭٸلدەتٸلگەن دەكلاراتسييادا بەس ميلليوننان از تابىس كٶرسەتٸپ, وسى رەجيم اياسىندا تٷسٸمدەردٸڭ 6 پايىزىن عانا تٶلەيدٸ. سوندىقتان سالىق پروتسەدۋرالارىن جەڭٸلدەتٸپ, حالىقپەن جەنە بيزنەسپەن تيٸمدٸ قارىم-قاتىناس جاساۋ ارقىلى بەلسەندٸ سالىق تٶلەۋشٸلەردٸ كٶبەيتۋ جاڭا سالىق ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ ماقساتتارىنىڭ بٸرٸ بولۋعا تيٸس. سالىق تٶلەۋدەن جالتارۋدان, تەكسەرۋشٸ ورگاندارمەن تٸل تابىسىپ, تەۋەكەلگە بارۋدان گٶرٸ سالىق تٶلەۋ تيٸمدٸ ەرٸ وڭاي بولۋى كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ناقتى يندۋسترييالاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدٸ كەلەسٸ ماڭىزدى مٸندەت رەتٸندە ايقىندادى.
– كٷردەلٸ جەنە ورنىقتى ەكونوميكاعا ٶنٸمدٸ ورتاشا جەنە جوعارى دەڭگەيدە ٶڭدەۋ سەگمەنتتەرٸن بەلسەندٸ يگەرەتٸن ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ نەگٸز بولاتىنى بەلگٸلٸ. سونىمەن قاتار بۇل باعىتتا كەدەرگٸلەردٸڭ كٶپتٸگٸ كەسٸپورىندار «عۇمىرىنىڭ» ۇزاققا سوزىلماۋىنان بايقالادى. ەلٸمٸزدە ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە اشىلعان كومپانييالاردىڭ تٶرتتەن بٸرٸ عانا نارىقتا قالادى. سالىستىرار بولساق, بۇل كٶرسەتكٸش باسقا ەلدەردە 70-80 پايىزعا تەڭ. كٶپ جاعدايدا بۇل قازاقستانداعى بيزنەس-احۋالدىڭ ەلٸ دە جەتٸلمەگەنٸن كٶرسەتەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, مۇناي سەرۆيسٸ سالاسى وتاندىق ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋدىڭ جەنە ٶسٸمدٸ قامتاماسىز ەتۋدٸڭ نەگٸزگٸ تەتٸگٸ بولۋى كەرەك.
– بٷگٸندە تەڭٸز, قاشاعان جەنە قاراشىعاناق كەن ورىندارىنداعى جوبالاردى جوبالاۋمەن باسقا مەملەكەتتەر اينالىسىپ جاتىر. بۇل تەڭٸز كەن ورنىن كەلەشەك كەڭەيتۋ جوباسىنا دا قاتىستى. جوبالىق شەشٸمدەردە يمپورتتىق ماتەريالدار مەن قۇرىلعىلار ەسەپكە الىناتىنى تٷسٸنٸكتٸ. بۇل وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ مۇناي-گاز سالاسىنداعى جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن شەكتەيدٸ. ٸرٸ جوبالارداعى (تەڭٸز, قاشاعان, قاراشىعاناق) تاۋارلاردىڭ جەرگٸلٸكتٸ ٷلەسٸ 5 پايىزعا دا جەتپەيدٸ. ٷكٸمەت جەرگٸلٸكتٸ ينجەنەرلەر مەن كومپانييالاردى مٸندەتتٸ تٷردە تارتا وتىرىپ, جوبالىق ديزاين-وفيستەردٸ قازاقستانعا كٶشٸرۋگە ىقپال ەتۋگە تيٸس, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸڭ دامۋىن جەدەلدەتۋ – كەلەسٸ ماڭىزدى مٸندەت. پرەزيەنتتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا شاعىن جەنە ٸرٸ بيزنەس ٷشٸن ٶتە جاقسى جاعداي جاسالعان. سونىمەن قاتار شاعىن بيزنەس كەسٸپكەرلٸكتٸڭ اسا ماڭىزدى سانالاتىن ورتا بۋىنىنا كٶشۋ ٷشٸن ىنتالاندىرۋ جۇمىستارى جەتٸسپەيدٸ.
– ورتا كەسٸپكەر, بٸزدٸڭ باقىلاۋىمىز بويىنشا, ەلدەقايدا شيراق, موبيلدٸ جەنە قۇبىلمالى نارىقتىق جاعدايلارعا تەز بەيٸمدەلەدٸ. يە, سوڭعى 7 جىلدا جٸٶ-دەگٸ شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك ٷلەسٸنٸڭ ٶسكەنٸ بايقالادى. بٸراق بۇل ديناميكانىڭ نەگٸزگٸ قوزعاۋشى كٷشٸ – شاعىن كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸ. ولاردىڭ سانى 46 پايىزعا كٶبەيدٸ. وسى ورايدا ورتا كەسٸپكەرلٸك تەك 0,5 پايىزعا ٶسٸپ, ەكونوميكاداعى ٷلەسٸن 5 پايىزدان 6,2 پايىزعا دەيٸن ارتتىردى. بۇل رەتتە ەىدۇ ەلدەرٸندە ونىڭ ٷلەسٸ ورتا ەسەپپەن 18 پايىزعا تەڭ, ال جەكەلەگەن مەملەكەتتەردە ودان دا جوعارى, ياعني 26 پايىزعا دەيٸن. دەل وسى ورتا بيزنەستٸ, ەسٸرەسە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدە ەلٸ كٷنگە دەيٸن ەشقانداي ەرەكشە جاعداي جاسالماعان, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان بٸرقاتار تاپسىرما بەرگەنٸن ەسكە سالدى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتٸك قارجىلىق قولداۋدىڭ ەرەكشە شارالارىن ۇسىنۋ, سونداي-اق ستاندارتتى سالىق رەجيمٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن بيزنەس ٷشٸن مەملەكەتتٸك تەندەرلەرگە جەڭٸلدٸكپەن قول جەتكٸزۋ مەسەلەلەرٸن پىسىقتاۋ كەرەك.
بۇدان بٶلەك, پرەزيدەنت ٷكٸمەتكە قولداۋ شارالارىنا قاتىستى تەتٸكتەردٸ ساپالى تٷردە جاڭعىرتۋدى تاپسىردى.
مەملەكەت باسشىسى «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قىزمەتٸنە قاتىستى مەسەلەلەرگە ارنايى توقتالىپ, پالاتا بيزنەس پەن مەملەكەت اراسىنداعى تيٸمدٸ ديالوگتىڭ نەگٸزگٸ ٶزەگٸ بولۋعا تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– پالاتانى ودان ەرٸ ترانسفورماتسييالاۋ, ونى كورپوراتيۆتٸك باسقارۋ ساپاسىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋ قاجەت. پالاتا كەسٸپكەرلەردٸڭ ورتاق پٸكٸرٸن تولىق جەتكٸزٸپ, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ٸلگەرٸلەتەتٸن ۇيىم بولۋعا تيٸس, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار جيىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ەلٸبەك قۋانتىروۆ, باس پروكۋرور بەرٸك اسىلوۆ, «اتامەكەن» ۇكپ پرەزيديۋمىنىڭ تٶراعاسى رايىمبەك باتالوۆ, كەسٸپكەرلەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل رۋستام جٷرسٸنوۆ, «ريددەر تاۋ-كەن شاحتا جابدىعى زاۋىتى» جشس قۇرىلتايشىسى اندرەي پەچەنين, «قايىپ-اتا» جشس باس ديرەكتورى سىرىم ەرتاەۆ, «Kazdream» IT حولدينگٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى ەرٸ باسشىسى دەۋرەن تٶلەباەۆ, «Orient Finance Groupe» جشس اكتسيونەرٸ رۋسلان شاەكين, «مايلى داقىلداردىڭ تەجٸريبەلٸك شارۋاشىلىعى» جشس ديرەكتورى فاريد ەبٸتاەۆ, «كونكۋرەنت-ب» جشس تەمٸر جولداردى جوبالاۋ جەنە سالۋ جٶنٸندەگٸ كومپانييانىڭ ديرەكتورى باقىتبەك قادىروۆ, اباي وبلىسىنىڭ كەسٸپكەرٸ ەلەنا اسىلبەكوۆا سٶز سٶيلەدٸ.
