قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ بەينەكونفەرەنتسييا فورماتىندا ٶتكەن جوعارى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەستٸڭ جۇمىس مەجٸلٸسٸنە قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
جيىننىڭ كٷن تەرتٸبٸندە كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنٸڭ تارالۋىن بولدىرماۋ جەنە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە ەلدەردٸڭ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ قاراستىرىلدى.
سونىمەن قاتار ونلاين-سامميتكە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ باسشىلارى: ارمەنييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ نيكول پاشينيان, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ سوورونباي جەەنبەكوۆ, رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين جەنە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كوميسسييا القاسىنىڭ تٶراعاسى ميحايل مياسنيكوۆيچ قاتىستى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ٶز سٶزٸندە كٶپتەگەن ەلدەردٸڭ قوعامدىق جەنە ەكونوميكالىق ٶمٸرٸنە كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزگەن COVID-19 پاندەميياسىنا بايلانىستى ەلەمدە كٷردەلٸ جاعداي قالىپتاسىپ وتىرعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار بٷكٸل دٷنيەجٷزٸندە ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ بٸردەن تٶمەندەگەنٸن, شيكٸزات ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ رەكوردتىق قۇلدىراۋى اتالعان ٶنٸمدٸ ەكسپورتتايتىن ەلدەرگە اۋىر زاردابىن تيگٸزٸپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وپەك+ اياسىندا مۇناي ٶندٸرۋدٸ ٷيلەسٸمدٸ قىسقارتۋ جەنە نارىقتاعى ەنەرگييا رەسۋرستارىنىڭ تەڭگەرٸمٸن قالپىنا كەلتٸرۋ تۋرالى كەلٸسٸمدٸ قولدايتىنىن مەلٸمدەدٸ.
– اتالعان كەلٸسٸم اياسىندا تابىسقا جەتۋ ٷشٸن رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ٷلكەن كٷش-جٸگەر جۇمساعانىن جوعارى باعالايمىن. قازاقستان كەلٸسسٶزدەرگە باقىلاۋشى رەتٸندە قاتىسىپ, ٶنٸمدٸ ايتارلىقتاي قىسقارتۋعا كەلٸسٸم بەرۋ ارقىلى ٶز ٷلەسٸن قوستى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ ودان ەرٸ دامۋى تۋرالى ايتا كەلە, «2020 جىلى ەلەمدەگٸ جالپى ٸشكٸ ٶنٸم 2% اسا تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن. سونىمەن بٸرگە اقش پەن ەۋروايماقتىڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ سەيكەسٸنشە 3,3% جەنە 4,2% تٶمەندەيدٸ. قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ٶسٸمٸ 2% تٶمەن بولادى دەپ بولجانۋدا, ياعني, قۇلدىراۋ شامامەن 4% قۇرايدى», – دەگەن ساراپشىلاردىڭ بولجامدارىن مىسالعا كەلتٸردٸ.
ٶز سٶزٸندە قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلٸمٸزدەگٸ پاندەمييامەن كٷرەسكە, ەل ەكونوميكاسىن قولداۋعا جەنە مەملەكەتتٸڭ حالىق الدىنداعى ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋعا باعىتتالعان داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋى تۋرالى ايتتى.
پرەزيدەنت قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا مەملەكەت ٸندەتتٸڭ تارالۋىنا بارىنشا توسقاۋىل قويعانىن, قوعامداعى تۇراقتىلىقتى جەنە ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸ ساقتاۋعا قول جەتكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى پاندەمييانىڭ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرٸنٸڭ ەكونوميكاسىنا تيگٸزگەن تەرٸس ەسەرٸمەن كٷرەسۋگە باعىتتالعان داعدارىسقا قارسى بٸرلەسكەن شارالاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋ بارىسىنا دا توقتالدى.
– ازىق-تٷلٸك جەنە مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸن شەتەلگە شىعارۋعا تىيىم سالىندى. ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلاردى, جەكە قورعانىس قۇرالدارى مەن دەزينفەكتسييالىق زاتتاردى, دياگنوستيكالىق رەاگەنتتەردٸ, مەديتسينالىق جابدىقتار مەن ماتەريالداردىڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸن ەكەلۋگە سالىق سالىنبايتىن بولدى. ٷكٸمەتارالىق كەڭەس ٷكٸمەت باسشىلارى دەڭگەيٸندە «ٷكٸمەتتەر مەن ۇلتتىق بانكتەردٸڭ بٸرلەسكەن شارالارىنىڭ تٸزٸمٸ» تٷرٸندە ناقتى ۇسىنىستاردى قابىلدادى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن بٸرگە قازاقستان پرەزيدەنتٸ ەاەو بويىنشا ەرٸپتەستەرٸن قازٸرگٸ داعدارىستان ساباق الا وتىرىپ, ورتا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆاعا باعىتتالعان شارالاردى ورىنداۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋداردى. وسى ورايدا ساۋدا-ەكونوميكالىق, قارجىلىق, تسيفرلىق ٶزارا ٸس-قيمىلداردى ودان ەرٸ نىعايتۋعا, سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە مەديتسينا عىلىمى سالاسىندا ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا باعىتتالعان بٸرقاتار ۇسىنىسىن ورتاعا سالدى.
بٸرٸنشٸدەن, قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىق جەنە ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋدٸڭ زور مٷمكٸندٸكتەرٸ جايىندا ايتا كەلە, ٶزٸمٸزدٸ ٶزٸمٸز ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ دەڭگەيٸ ٶسٸپ, دايىن ٶنٸم ٶندٸرٸسٸن مەيٸلٸنشە ۇلعايتۋ, سىرتقى نارىققا شىعۋ جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىندا تەجٸريبە الماسۋ ٷشٸن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ تەتٸكتەرٸن ويلاستىرۋدى ۇسىندى.
ەكٸنشٸدەن, پرەزيدەنت ٶڭٸرلٸك ٶندٸرٸستٸك-تەحنولوگييالىق كووپەراتسييالاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ داعدارىس عالامدىق قۇندىلىقتار تٸزبەگٸنٸڭ كٶرٸنٸسٸن ايتارلىقتاي ٶزگەرتٸپ, جاھاندىق ٶندٸرٸس, ساۋدا جەنە لوگيستيكا قۇرىلىمدارىن ۇلتتاندىرۋ مەن ايماقتاندىرۋ دەڭگەيٸن انىقتايدى.
– اتالعان ٶزگەرٸستەردٸ ەسكەرٸپ, ەكونوميكامىزدىڭ بەسەكەلەستٸك باسىمدىعىنا نەگٸزدەي وتىرىپ, قوسىمشا قۇننىڭ ايماقتىق تٸزبەگٸن جاساۋعا بولادى. ەلدەرٸمٸزدٸڭ ٷكٸمەتتەرٸ بٸرلەسكەن جۇمىستار بويىنشا اتالعان باعىتتى پىسىقتاپ, ناقتىلاي الار ەدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ٷشٸنشٸدەن, قاسىم-جومارت توقاەۆ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ساۋدا پروتسەستەرٸنٸڭ ورنىقتىلىعى ماڭىزدى ەكەنٸن ايتتى.
– وداق اياسىندا ٶندٸرٸلەتٸن تاۋارلاردىڭ ەشقانداي كەدەرگٸسٸز تاسىمالىن ەسكەرە وتىرىپ, ٶزارا ساۋدا-ساتتىقتىڭ جولدارىن قايتا قاراۋ كەرەك. بٸز بۇعان دەيٸن ٸشكٸ نارىقتاعى كەدەرگٸلەردٸ رەتتەۋ مەسەلەسٸن بٸرنەشە رەت تالقىلادىق. ٶكٸنٸشكە قاراي, داعدارىس كەزٸندە جاڭا كەدەرگٸلەر بوي كٶرسەتۋدە. مۇنىڭ تۇراقتى سيپات الۋىنا جول بەرمەي, ونىڭ نورماتيۆتٸك جەنە قۇقىقتىق تەجٸريبەسٸن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى پاندەمييادان زارداپ شەككەن بيزنەسكە قارجىلاي كٶمەك كٶرسەتۋ ارقىلى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق كەڭٸستٸگٸندەگٸ ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸ قولداۋعا شاقىردى.
– ەۋرازييالىق دامۋ بانكٸ داعدارىستان كەيٸنگٸ كەزەڭدە بٸرلەسكەن جوبالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ تيٸمدٸ قۇرالى بولۋعا تيٸس. ەلدەرٸمٸزدٸڭ ٷكٸمەتتەرٸ وسى باعىتتا كەلٸسٸلگەن ماڭىزدى جوبالاردى ەزٸرلەي الار ەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ٶز سٶزٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە مەديتسينا عىلىمى سالاسىندا ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا ەرەكشە مەن بەردٸ. مەملەكەت باسشىسى اقپارات الماسۋ, COVID-19 ٸندەتٸن انىقتاۋدىڭ جەنە ونىمەن اۋىرعانداردى ەمدەۋدٸڭ يننوۆاتسييالىق ەدٸستەرٸن ەزٸرلەۋ, سونداي-اق, ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە ەلدەر اراسىندا عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى كٷشەيتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزارا ىقپالداستىقتى نىعايتۋدى ۇسىندى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پاندەمييا كەزٸندە قوعامنىڭ دامۋى ٷشٸن ٶزٸنٸڭ ماڭىزدىلىعىن دەلەلدەگەن تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ ساپاسى مەن سەنٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ قاجەتتٸگٸن ايتتى. پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, وزىق تەحنولوگييالاردىڭ ەنگٸزٸلۋٸ ينتەگراتسييالىق جۇمىستاردىڭ: كەدەن قىزمەتٸن تسيفرلاندىرۋدان Fintech بٸرلەسكەن ەزٸرلەمەلەرٸنە دەيٸنگٸ بارلىق باعىتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ايتارلىقتاي دەڭگەيدە ايقىندايدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸنٸڭ سوڭىندا ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە ەلدەر مەن وداقتىڭ ٶزٸ بۇرىن-سوڭدى بولماعان وسى داعدارىستى ەڭسەرەتٸنٸنە, ودان ساباق الاتىنىنا, اتالعان كەزەڭدە پىسىقتالعان تەجٸريبەگە تالداۋ جاسايتىنىنا جەنە جاڭا سىن-قاتەرلەرگە دايىن بولاتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
