فوتو:Akorda.kz
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ كەڭەيتٸلگەن كەڭەستە سٶيلەگەن سٶزٸ جارييالاندى, - دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردا سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
***
قۇرمەتتٸ جيىنعا قاتىسۋشىلار!
جۋىردا مەجٸلٸس جەنە مەسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى ٶتتٸ. ٷكٸمەت قايتا جاساقتالدى. وسىلايشا, اۋقىمدى ساياسي ٶزگەرٸستٸڭ العاشقى كەزەڭٸ اياقتالدى دەۋگە بولادى. بٸز بيلٸك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدٸگٸن ورنىقتىردىق. ەندٸ ەلٸمٸزدەگٸ قوعامدىق-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى قايتا قۇرۋىمىز كەرەك. جۇرتشىلىق بۇل رەفورمالارعا زور ٷمٸت ارتىپ وتىر. سوندىقتان بٸز ناقتى ٸس-شارالارعا باسا مەن بەرۋگە تيٸسپٸز. مەن پارلامەنت سەسسيياسىنىڭ اشىلۋىندا زاڭنامالىق تۇرعىدان شەشٸلۋگە تيٸس بٸرقاتار مەسەلەنٸ اتاپ ٶتتٸم.
ال بٷگٸن ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق سالاداعى ماقسات-مٸندەتتەردٸ ايقىنداپ الۋىمىز كەرەك. ٷكٸمەت جەنە بارلىق دەڭگەيدەگٸ ەكٸمدەر سوعان سٷيەنٸپ جۇمىس ٸستەيتٸن بولادى. وسى باسقوسۋعا مەسليحاتتاردىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىسىپ وتىر. بۇل دا – ناقتى ساياسي ٶزگەرٸستەردٸڭ نىشانى. اتقارۋشى جەنە ٶكٸلدٸ بيلٸك اراسىندا تيٸمدٸ قارىم-قاتىناس ورناتۋ ٶتە ماڭىزدى. قاجەت بولسا, ولار بٸرٸن-بٸرٸ تولىقتىرىپ, قولداپ وتىرۋى كەرەك. مۇنىڭ بەرٸ مەملەكەتتٸك ساياساتتى تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونداي-اق ەل مٷددەسٸن ەسكەرە وتىرىپ شەشٸم قابىلداۋعا جول اشادى.
قۇرمەتتٸ كەڭەسكە قاتىسۋشىلار!
رەفورمالاردىڭ نەتيجەسٸندە ەلٸمٸزدە كٶپ نەرسە ٶزگەردٸ. مىسالى, العاش رەت پرەمەر-مينيستردٸڭ كانديداتۋراسىن سايلاۋدا جەڭٸسكە جەتكەن پارتييا ۇسىندى. مۇنى ساياسي جاڭعىرۋدىڭ تاعى بٸر ماڭىزدى قادامى دەۋگە بولادى.
«كٷشتٸ پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت» كونتسەپتسيياسى ناقتى جۇمىس ٸستەي باستادى. ساياسي رەفورمالار دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە جول اشىپ بەردٸ. سونىمەن بٸرگە ەكونوميكانى تٷبەگەيلٸ جاڭعىرتۋدىڭ بەرٸك نەگٸزٸن قالادى.
ەركٸم مىنا مەسەلەنٸ ايقىن تٷسٸنۋٸ كەرەك. قازاقستان – وسى گەوساياسي ايماقتا اۋقىمدى, دەموكراتييانى ارقاۋ ەتكەن رەفورمالار جولىنا تٷسكەن بٸردەن-بٸر مەملەكەت. سوندىقتان بٸزگە وڭاي بولمايدى. بٸراق بۇل جولدى قالايدا جٷرٸپ ٶتۋگە تيٸسپٸز. ەندٸ جۇمىسقا جۇمىلا كٸرٸسەمٸز.
وسىندا وتىرعان ەربٸر مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸ ٶزٸنە وراسان زور مٸندەت جٷكتەلٸپ وتىرعانىن سەزٸنۋگە تيٸس. بۇل – ەڭ الدىمەن, بارشا قازاقستان حالقىنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸك. سٸزدەردٸڭ شەشٸمدەرٸڭٸز بەن ٸس-ەرەكەتتەرٸڭٸز ەلدٸڭ بٷگٸنٸ مەن بولاشاعىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. سوندىقتان كٷندەلٸكتٸ مەسەلەلەردٸ شۇعىل شەشۋمەن عانا شەكتەلمەۋ كەرەك. سٸزدەر مەملەكەتشٸل-رەفورماتور بولۋلارىڭىز قاجەت.
رەفورمالارىمىزدىڭ تٷپكٸ ماقساتى – حالىقتىڭ ٶمٸرٸن جاقسارتۋ. ول ٷشٸن تۇرعىنداردىڭ تابىسىن كٶبەيتۋ كەرەك. جايلى ٶمٸر سٷرۋٸنە جاعداي جاساپ, قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ازاماتتاردىڭ ٶزٸن-ٶزٸ دامىتۋىنا بارلىق مٷمكٸندٸك جاسالۋعا تيٸس. مۇنىڭ بەرٸن مىقتى نارىقتىق ەكونوميكا بولسا عانا, تابىستى جٷزەگە اسىرا الامىز.
نام نەوبحوديمو پەرەيتي ك رەالنوي رىنوچنوي ەكونوميكە, ناتسەلەننوي نا وبەسپەچەنيە نۋجد گراجدان. پوەتومۋ ۆپەرەدي سلوجنىي پەريود.
مى جيۆەم ۆ وچەن ترۋدنوە ۆرەميا. رازرىۆ تراديتسيوننىح ەكونوميچەسكيح ي لوگيستيچەسكيح سۆيازەي سوپروۆوجداەتسيا رەكوردنوي ينفلياتسيەي, زامەدلەنيەم ميروۆوي ەكونوميكي, ناراستانيەم دولگوۆوگو برەمەني گوسۋدارستۆ. منوجاتسيا تورگوۆىە بارەرى, ي راستەت ۆزايمنوە نەدوۆەريە مەجدۋ گوسۋدارستۆامي. ۆسە ەتو – نوۆايا نورمالنوست, ا سكورەە – نەنورمالنوست, ميروۆوي ەكونوميكي. پريرودنايا رەنتا بولشە نە ياۆلياەتسيا ۋستويچيۆىم يستوچنيكوم بلاگوسوستويانييا سترانى.
قازاقستان مۇناي جەنە گاز ٶندٸرۋشٸ ەل رەتٸندە جاڭا گەوەكونوميكالىق جاعدايعا بەيٸمدەلۋٸ كەرەك. ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ – ۋاقىت تالابى ەرٸ ستراتەگييالىق مٸندەت. بٸز بۇل تۋرالى ٷنەمٸ ايتىپ جٷرمٸز. بٸراق ٸسٸمٸزدەن سٶزٸمٸز كٶپ بولىپ تۇر. دەرەۋ ٸسكە كٶشپەسەك, ەلەمدٸك بەسەكەدە وزىق بولا المايمىز, ياعني ەلەم ەكونوميكاسىندا كٶش سوڭىندا قالۋىمىزعا تۋرا كەلەدٸ. جاڭا عانا ەلٸمٸزدٸڭ دامۋ بارىسى تۋرالى ٷكٸمەتتٸڭ ەسەبٸن تىڭدادىق.
ۆ پروشلوم گودۋ ناشا ەكونوميكا ۆىروسلا ۆسەگو نا 3,2%, حوتيا ەتو نەپلوحوي پوكازاتەل, ا زا 3 مەسياتسا تەكۋششەگو گودا – نا 4,9%. تسيفرى نەپلوحيە, نو ۋدوۆلەتۆورەنييا ي وپتيميزما ۆنۋشات وني نە دولجنى. نۋجنو يسكات دوپولنيتەلنىە يستوچنيكي روستا. پراۆيتەلستۆو دولجنو بىت پو-حوروشەمۋ بولەە امبيتسيوزنىم ۆ توم, چتو كاساەتسيا وبەسپەچەنييا ەكونوميچەسكوگو روستا. ەتو ۆەلەنيە ۆرەمەني, ۆەلەنيە تەكۋششەي سيتۋاتسيي.
ينەرتسيوننىە تەمپى روستا ەكونوميكي زا پوسلەدنيە 10 لەت پريۆەلي ك تومۋ, چتو ناشا سترانا زاستريالا ۆ «لوۆۋشكە سرەدنەگو دوحودا». ەسلي سەيچاس نە سوزدات پروچنىي فۋندامەنت دليا كاچەستۆەننوگو ەكونوميچەسكوگو روستا, تو ستاگناتسييا دوحودوۆ ناسەلەنييا نە زا گورامي.
پو راسچەتام ەكسپەرتوۆ, دليا پەرەحودا كازاحستانا ۆ كاتەگورييۋ ستران س ۆىسوكيم ۋروۆنەم دوحودا نەوبحوديمو وبەسپەچيت ەجەگودنىي روست نا ۋروۆنە 6%, تو ەست ۆ پولتورا رازا ۆىشە تەكۋششيح تەمپوۆ.
سوندىقتان نارىققا قاتىسۋشىلاردىڭ بەرٸ باتىل ەرٸ شۇعىل شارالار قابىلداۋعا تيٸس. مەملەكەتتٸڭ قولداۋىنا يە بولىپ وتىرعان ٸرٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸ ايرىقشا رٶل اتقارادى. «تابىستى وسى جەردەن تاۋىپ, شەتەلدە شاشۋ» ەدەتٸنەن ارىلۋ كەرەك. ەسەسٸنە ەلدەگٸ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋگە كٶبٸرەك ٷلەس قوسۋعا ۇمتىلعان جٶن. ٸرٸ كەسٸپكەرلەر قازاقستاندا تاپقان تابىسىن باسقا جاقتا ەمەس, ٶز ەلٸمٸزدەگٸ بيزنەسٸن دامىتۋعا جۇمساعانى ابزال. جۇمىسىن وسى تالاپقا بەيٸمدەي العان ٸرٸ كەسٸپكەرلەر ناعىز ۇلتتىق بيزنەس-ەليتاعا اينالادى. حالىقتىڭ قۇرمەتٸنە بٶلەنٸپ, مەملەكەتتٸڭ قورعاۋى مەن قولداۋىنا يە بولادى. سونىمەن قاتار بٸزگە «كەسٸپكەرلەردٸڭ جاڭا تولقىنى» كەرەك. مەملەكەتتٸڭ رەسۋرسىنا ارقا سٷيەمەي, بويىنداعى دارىنى مەن ٸسكەرلٸگٸ ارقىلى تۇراقتى ەرٸ مىقتى كەسٸپ قۇرا بٸلگەن «تىڭ كٷشتەر» قاجەت.
ۆسەم يزۆەستنو تاكوە پونياتيە, كاك «سوتسيالنىي ليفت». ەتو سيستەما, پري كوتوروي ليۋبوي ينيتسياتيۆنىي ي ترۋدوليۋبيۆىي چەلوۆەك موجەت ۋۆەرەننو پرودۆيگاتسيا پو كارەرنوي لەستنيتسە ي ۆ وبششەستۆەننوي يەرارحيي.
انالوگيچنو, نام نۋجنو پوسترويت ەففەكتيۆنو دەيستۆۋيۋششيي «ەكونوميچەسكيي ليفت» دليا پرەدپرينيماتەلەي.
پوەتومۋ ۆ دوپولنەنيە ك وبششەسيستەمنىم مەرام ۆاجنو پرودۆيگات نايبولەە ۋسپەشنىح ي چەستنىح پرەدپرينيماتەلەي رەگيونالنوگو ماسشتابا. وني دولجنى ستات لوكوموتيۆامي رازۆيتييا نوۆوي, يا بى سكازال, سپراۆەدليۆوي ەكونوميكي.
نەگٸزٸ, ەر ايماقتا سونداي كەسٸپكەرلەر بار. مٸنە, وسى ازاماتتار ناعىز قولداۋعا لايىق. ولاردىڭ ٸسٸن ەلگە تانىتىپ, كەسٸبٸن مەملەكەتتٸك دەڭگەيگە شىعارعان ابزال. سونىمەن قاتار ولاردى بيۋروكراتتار مەن كٷشتٸك قۇرىلىمداردىڭ زاڭسىز ەرەكەتتەرٸنەن قورعاۋ قاجەت. مەن ٶزٸم دە وسىنداي كەسٸپكەرلەردٸ ارا-تۇرا قابىلداپ, قولداۋ كٶرسەتٸپ جٷرمٸن. ٸرٸ جەنە ورتا بيزنەس سالاسىندا جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزۋ كەرەك. وسى ەكٸ باعىت ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ اسا ماڭىزدى جاڭا باعدارىنا اينالۋعا تيٸس. ەندٸ الداعى جۇمىستىڭ ناقتى باعىتتارىنا توقتالايىن.
پەرۆوە. مى نابليۋداەم نەبىۆالىي زا پوسلەدنيە 15 لەت روست تسەن نا پرودوۆولستۆەننىە توۆارى. ۆ فەۆرالە تەكۋششەگو گودا ينفلياتسييا سوستاۆيلا 21,3%, دوستيگنۋۆ سۆوەگو پيكا.
جۇرتتىڭ اي سايىن جۇمسايتىن قارجىسىنىڭ تەڭ جارتىسىنان كٶبٸ ازىق-تٷلٸك الۋعا كەتەدٸ. ٷكٸمەتتٸڭ ەرەكەتٸ جەتكٸلٸكسٸز بولىپ وتىر. تىيىم سالۋ جەنە شەكتەۋ شارالارى ۋاقىتشا عانا ەسەر ەتەدٸ. مۇنداي قادامدار قيىندىقتىڭ بەتٸن قايتارسا دا, ودان بٸرجولا قۇتىلۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ, تٸپتٸ, مەسەلەنٸ ۋشىقتىرادى دەۋگە بولادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە ٶندٸرٸس سالاسىنىڭ دامۋىندا ناقتى نەتيجە جوق. ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسىنىڭ باستى سەبەبٸ دە – وسىندا. ەلٸمٸزدە ٶندٸرٸلەتٸن تاۋاردىڭ كٶلەمٸ ٸشكٸ سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋگە جەتپەيدٸ. يمپورتقا تەۋەلدٸمٸز.
ك ۆوپروسۋ ناسىششەنييا رىنكا وتەچەستۆەننوي پرودۋكتسيەي, ۋدەشەۆلەنييۋ فاكتوروۆ پرويزۆودستۆا نەوبحوديمو پودحوديت بولەە كومپلەكسنو, ۆدۋمچيۆو, بەز لوزۋنگوۆ ي وبەششانيي. نۋجنو پرويتيس پو ۆسەي تسەپوچكە وت پرويزۆودستۆا دو رەاليزاتسيي ي پونيات, چتو پريۆوديت ك ۋدوروجانييۋ.
دەيستۆۋيۋششايا مودەل ۋپراۆلەنييا اگروپرومىشلەننىم كومپلەكسوم نە راسكرىۆاەت پوتەنتسيال وتراسلي. پەرەد پراۆيتەلستۆوم ستويت زاداچا وبەسپەچەنييا ۋستويچيۆوگو روستا اگروپرومىشلەننوگو كومپلەكسا.
پوميمو ۋۆەليچەنييا وبەما ۆىپۋسكاەموي وتەچەستۆەننوي پرودۋكتسيي دليا بوربى س رەزكيمي سكاچكامي تسەن ۆاجنو پراۆيلنو يسپولزوۆات ستابيليزاتسيوننىە فوندى. سەگودنيا وني دەيستۆۋيۋت رازروزنەننو ي, موجنو سكازات, نەپروزراچنو. رەگۋليارنو ۆىياۆليايۋتسيا كوررۋپتسيوننىە سحەمى.
پوەتومۋ پرەدستويت, ۆ توم چيسلە, بولەە اكتيۆنو يسپولزوۆات پوتەنتسيال پرودكورپوراتسيي دليا زاكۋپا ي ينتەرۆەنتسيي پو وسنوۆنىم توۆارنىم پوزيتسييام, ۋسيليت كوورديناتسييۋ رابوتى پرودكورپوراتسيي سو ستابفوندامي سپك. ەدينووبرازيە پودحودوۆ, وريەنتاتسييا گوسكومپانيي نا سنيجەنيە كولەبانيي تسەن پوزۆوليات پولۋچيت رىنوچنىي انتيينفلياتسيوننىي ينسترۋمەنت.
اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋعا بٶلٸنەتٸن بيۋدجەت قاراجاتى تيٸمدٸ جۇمسالۋعا تيٸس. مۇنى مۇقييات قاداعالاۋ قاجەت. 2019-2021 جىلدارى ٶنٸم ٶڭدەۋگە بەرٸلگەن سۋبسيدييانى الايىق. بۇل قاراجاتتىڭ تەڭ جارتىسى سۋبسيدييا الام دەۋشٸلەردٸڭ 10 پايىزىنىڭ عانا قولىنا تيگەن. سۋبسيدييا العان كەيبٸر پىسىقايلار ٶندٸرٸستٸ ٶركەندەتۋدٸڭ ورنىنا بيۋدجەت قارجىسىن قالتاسىنا باسىپ, شالقىپ ٶمٸر سٷرگەن. ال قاراپايىم شارۋالار ٷشٸن سۋبسيدييا الۋ – قييامەتتٸڭ قيىنى. ونىڭ ٷستٸنە, سۋبسيدييا بەرۋ جٷيەسٸ ٶتە كٷردەلٸ جەنە قاجەتتٸ مەلٸمەت كٶپشٸلٸككە قولجەتٸمدٸ ەمەس. سۋبسيدييا بٶلۋدٸ رەتتەيتٸن جاڭا تسيفرلىق جٷيە بۇل تٷيتكٸلدٸ شەشە الماي تۇر. ەرينە, بٸرشاما جۇمىس اتقارىلدى. مۇنى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بٸراق بۇل باعىتتاعى جۇمىستى اياعىنا دەيٸن جەتكٸزۋ كەرەك.
دالەە. نەوبحوديمو ۋسكوريت رابوتۋ پو سوزدانييۋ سوۆرەمەننوي ينفراسترۋكتۋرى حرانەنييا ي سبىتا سەلحوزپرودۋكتسيي. ۆو منوگوم يمەننو ەيو وتسۋتستۆيە پريۆوديت ك يزبىتوچنىم پوسرەدنيچەسكيم سترۋكتۋرام ي ناكرۋتكە تسەن. پري ەجەگودنوم سبورە بولەە 8 ميلليونا تونن وۆوششەي ي كارتوفەليا وبششايا ۆمەستيموست وۆوششەحرانيليشش سوستاۆلياەت ۆسەگو 1,7 ميلليونا تونن.
دا ي تو, ەتو, پوحوجە, زاۆىشەننايا تسيفرا. پري ەتوم 60% وۆوششەحرانيليشش نە وبورۋدوۆانى حولوديلنىمي ۋستانوۆكامي, سروك ەكسپلۋاتاتسيي 30% سكلادسكيح پومەششەنيي پرەۆىشاەت 20 لەت. ۆ رەزۋلتاتە پوتەري پري حرانەنيي دوستيگايۋت استرونوميچەسكيح 35, ا ينوگدا 40% وت وبەموۆ زاگوتوۆلەننوي پرودۋكتسيي. پراۆيتەلستۆو دولجنو سيستەمنو زانياتسيا رەشەنيەم ەتوي پروبلەمى.
نەوبحوديمو پوموچ بيزنەسۋ ۆ سوزدانيي ينفراسترۋكتۋرى وۆوششەحرانيليشش, وپتوۆو-راسپرەدەليتەلنىح تسەنتروۆ ي سەلسكيح سەرۆيسنو-سبىتوۆىح كووپەراتيۆوۆ.
بۇل – مەملەكەت پەن جەكەمەنشٸكتٸڭ سەرٸكتەستٸگٸ ٷشٸن زور مٷمكٸندٸك. جاقىندا پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى سەرٸك جۇمانعارينگە بۇل مەسەلە بويىنشا تيٸستٸ تاپسىرمامدى بەردٸم. اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنە قاتىستى مەسەلەنٸڭ بەرٸ باسقا سالالارعا دا قاتىستى ەكەنٸن ۇمىتپاعان جٶن. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن. جوعارى ٶنٸم الۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. اشىق بەسەكەلەستٸك بولۋعا تيٸس. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, وسى سالاداعى باستى تٷيتكٸلدەردٸ دەرەۋ شەشۋ كەرەك. سوندا عانا باعانىڭ كٷرت ٶسٸمٸن تەجەۋگە مٷمكٸندٸك تۋادى.
وسوبو حوچۋ وتمەتيت, چتو ينفلياتسييا ۆ كازاحستانە يمەەت تاكجە مونەتارنىي حاراكتەر. پوەتومۋ ك رەشەنييۋ ۆوپروسوۆ ينفلياتسيي دولجەن پولنوتسەننو پودكليۋچيتسيا ناتسيونالنىي بانك. زاداچا كونتروليا ينفلياتسيي – پەرۆووچەرەدنايا دليا ناتسيونالنوگو بانكا ي پراۆيتەلستۆا. وجيدايۋ سلاجەننوي ي پروفەسسيونالنوي رابوتى.
كاك يا ۋجە وتمەتيل, ۆاجنەيشيم پريوريتەتوم ياۆلياەتسيا ناراششيۆانيە سوبستۆەننوگو پرويزۆودستۆا. بولشە گودا نازاد پو موەمۋ پورۋچەنييۋ بىل پرينيات زاكون «و پرومىشلەننوي پوليتيكە». ون سوزدال ۋسلوۆييا دليا رازۆيتييا وبراباتىۆايۋششەگو سەكتورا. ودنوي يز ەگو گلاۆنىح نوۆەلل بىلو ترەبوۆانيە پو وبەسپەچەنييۋ وتەچەستۆەننىح پرەدپريياتيي دوستۋپنىم سىرەم. ودناكو وسنوۆنوي وبەم پرويزۆوديموگو مەتاللا پو-پرەجنەمۋ ۋحوديت نا ەكسپورت, ا ەتو نەدوپولۋچەننايا دوباۆلەننايا ستويموست ۆنۋتري سترانى. پراۆيتەلستۆو پروراباتىۆاەت دوپولنيتەلنىە نورماتيۆنو-پراۆوۆىە مەحانيزمى, كوتورىە نەوبحوديمو ۆۆەستي ۆ پەرۆوي پولوۆينە ەتوگو گودا. مودەل پروستوگو ەكسپورتا سىريا ۋجە نە رابوتاەت. ترەبۋەتسيا سوزدانيە نوۆىح زاۆودوۆ ي پەرەدەلوۆ ۆنۋتري سترانى. ەتو زاداچا نوۆوگو پوريادكا.
اكتۋالنىم وستاەتسيا ۆوپروس لوكاليزاتسيي وتەچەستۆەننىح پرەدپريياتيي. ۋروۆەن لوكاليزاتسيي سلەدۋەت نەۋكلوننو پوۆىشات, يدتي وت پروستوگو ك سلوجنومۋ. تاكيە پريمەرى ۋجە يمەيۋتسيا, نو ەست تاكجە فاكتى پودمەنى پونياتيي زا سچەت لوجنوي لوكاليزاتسيي. ەتو ۆەدەت ك سۋبسيديروۆانييۋ يمپورتا, چتو نەجەلاتەلنو. نام نۋجنا پودليننايا يندۋسترياليزاتسييا.
ەكٸنشٸ. ينفلياتسييا ٶسكەن سايىن حالىقتىڭ ناقتى تابىسى قۇنسىزدانىپ جاتىر. جۇرتتىڭ تابىسىن ەلەۋمەتتٸك سالانىڭ شىعىسى ەسەبٸنەن ارتتىرۋدىڭ دا شەگٸ بار. بٸز وسى شەككە جەتكەن سيياقتىمىز. بۇعان قوسا تۇتىنۋ نەسيەلەرٸنٸڭ كٶلەمٸ ارتىپ بارادى. بۇل ەرەكەت – ينفلياتسييا كەزٸندە جان باعۋدىڭ امالى. بٸراق مۇنداي احۋالدىڭ ەلەۋمەتتٸك جەنە ساياسي سالدارى ٶتە اۋىر بولۋى مٷمكٸن. تٸپتٸ بانكتەردٸڭ ٶزٸنە قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ ىقتيمال.
نەسيەنٸ, ەڭ الدىمەن, پايدا ەكەلەتٸن بيزنەسكە, ياعني تيٸمدٸ جوبالارعا بەرۋ كەرەك. سوندا جالاقىسى جوعارى جۇمىس ورىندارى پايدا بولادى. جۇرتتىڭ كەسٸپكەرلٸكپەن اينالىسۋعا ىنتاسى ارتادى. بٸر سٶزبەن ايتساق, ازاماتتاردىڭ تابىسىن كٶبەيتۋگە مٷمكٸندٸك تۋادى.
پوەتومۋ كريتيچەسكي ۆاجنو ۆوۆلەچ وتەچەستۆەننىە بانكي ۆ رابوتۋ پو سوزدانييۋ بلاگوپريياتنىح ۋسلوۆيي دليا بيزنەسا ي ينۆەستيتسيي. نەوبحوديمو راسشيريت ۆوزموجنوستي بانكوۆسكوگو سەكتورا پو كرەديتوۆانييۋ كرۋپنىح ينۆەستيتسيوننىح ي ينفراسترۋكتۋرنىح پروەكتوۆ. سووتۆەتستۆۋيۋششەە پورۋچەنيە منويۋ دانو ۆ رامكاح ۋكازا و مەراح پو راسشيرەنييۋ كرەديتوۆانييا ەكونوميكي.
ۆمەستە س تەم زا بورتوم دوستۋپنوگو بانكوۆسكوگو كرەديتوۆانييا وستاەتسيا مالىي ي سرەدنيي بيزنەس. پري ەتوم مى زناەم, چتو ۋ بانكوۆ دەنگي ەست, ي وني گوتوۆى فينانسيروۆات پروزراچنو رابوتايۋششيح پرەدپرينيماتەلەي.
پوەتومۋ, پوميمو پەرەناسترويكي رابوتى ساميح بانكوۆ, نۋجنو ۋسيليت تسيفروۆيزاتسييۋ دەنەجنىح پوتوكوۆ ي ينتەگراتسييۋ ينفورماتسيوننىح سيستەم بانكوۆ ي ورگانوۆ گوسدوحودوۆ. ەتو پوزۆوليت ۋكرەپيت دوۆەريە بانكوۆ ك بيزنەسۋ, وسوبەننو مالومۋ ي سرەدنەمۋ.
ٷشٸنشٸ. ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى ٶتە بايىپتى جٷرگٸزۋ كەرەك. بيۋدجەت تاپشىلىعىن, مەملەكەت قارىزىن, ۇلتتىق قوردان اۋدارىلاتىن ترانسفەرتتٸ جەنە باسقا دا ماكروكٶرسەتكٸشتەردٸ رەتتەۋ قاجەت. يە, ەكونوميكامىز ٶسٸپ جاتىر. بٸراق سالىق تٷسٸمدەرٸنٸڭ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمگە قاتىستى ٶسۋ قارقىنى – تۇراقسىز. كەيبٸر ماماندار «سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸ ٶتە كٶپ بولعان سوڭ, تٷسٸم ازايىپ جاتىر» دەيدٸ. بۇدان باسقا دا سەبەپتەر ايتىلادى. جالپى, سوڭعى بەس جىلدا بيۋدجەتكە 30 تريلليون تەڭگە كەم تٷسكەن. ەرينە, بۇل تسيفردىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىن تەكسەرۋ قاجەت. تالاي جىلدان بەرٸ جالعاسىپ كەلە جاتقان وسى مەسەلەنٸ تٷپكٸلٸكتٸ شەشەتٸن ۋاقىت جەتتٸ.
نالوگوۆىە لگوتى سلەدۋەت پەرەوريەنتيروۆات ۆ وسنوۆنوم نا پريۆلەچەنيە ينۆەستيتسيي ۆ پرويزۆودستۆو پرودۋكتسيي س ۆىسوكوي دوباۆلەننوي ستويموستيۋ ي ستيمۋليروۆانيە تەحنولوگيچنوگو ەكسپورتا. ەتو كاك بى زاداچا يدەالنوگو پوريادكا.
نو حوتەل بى, چتوبى ۆسە پونيالي مويۋ پوزيتسييۋ: ۆسيۋ ەكونوميچەسكۋيۋ پوليتيكۋ مى دولجنى پودچينيت زاداچە ديۆەرسيفيكاتسيي ەكونوميكي, ەە يندۋسترياليزاتسيي ي, ۆ كونەچنوم سچەتە, پريۆلەچەنييۋ ينۆەستيتسيي. اكيمى ۆسەح ۋروۆنەي دولجنى پوۆسەدنەۆنو دۋمات و پريۆلەچەنيي ينۆەستيتسيي ي سوزدانيي رابوچيح مەست, ا پراۆيتەلستۆو وبيازانو يم پوموگات ۆ ەتوم.
س درۋگوي ستورونى, كاك يا ۆسەگدا گوۆوريل, نالوگوۆايا پوليتيكا دولجنا بىت ستيمۋليرۋيۋششەي ي گيبكوي. ناپريمەر, سەگودنيا ۆ كازاحستانە يمەەتسيا منوجەستۆو مەستوروجدەنيي تۆەردىح پولەزنىح يسكوپاەمىح, كوتورىە پري تەكۋششەم نالوگووبلوجەنيي رازراباتىۆات ەكونوميچەسكي نەتسەلەسووبرازنو ي نەۆىگودنو.
سىرە پروستو لەجيت ۆ زەملە, زاچاستۋيۋ ريادوم س مونوگورودامي, حوتيا موگلو بى يسپولزوۆاتسيا نا بلاگو گراجدان. پوچەمۋ بى, پو پريمەرۋ سلوجنىح نەفتەگازوۆىح مەستوروجدەنيي, نە وبلەگچيت دليا تاكيح مالورەنتابەلنىح نوۆىح پروەكتوۆ نالوگوۆوە برەميا ۆ وبمەن نا سوزدانيە رابوچيح مەست, سترويتەلستۆو پەرەراباتىۆايۋششيح موششنوستەي, ۆىپولنەنيە سوتسوبيازاتەلستۆ?
پراۆيتەلستۆو دولجنو پودۋمات نا ەتوت سچەت. نۋجنو زانياتسيا ەتوي رابوتوي, ۋچەست ەە پري رازرابوتكە نوۆوي نالوگوۆوي پوليتيكي.
ۆ تسەلوم, نالوگوۆايا پوليتيكا دولجنا بىت گيبكوي. ۆ كونتسە كونتسوۆ, ەتو نە سۆياششەننوە پيسانيە. پرەجدە ۆسەگو, ۆى دولجنى پريۆلەكات ينۆەستيتسيي. سەيچاس زا ينۆەستيتسيي يدەت وگرومنايا, ناپرياجەننايا بوربا نا ۆنەشنيح رىنكاح, ي زدەس نام ۋپيراتسيا ۆ ستەنۋ ني ۆ كوەم سلۋچاە نەلزيا.
قازٸر جاڭا بيۋدجەت كودەكسٸ دايىندالىپ جاتىر. وسى رەتتە بيۋدجەت ەرەجەلەرٸنە جەنە ونى مٷلتٸكسٸز ساقتاۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋدارعىم كەلەدٸ. مۇنداعى ەڭ باستى قاعيدا – كٶرپەگە قاراي كٶسٸلۋ. ۇلتتىق قورعا جارماسا بەرۋدٸ دوعارۋ قاجەت. مەن بۇل تۋرالى وسىعان دەيٸن دە تالاي رەت ايتتىم.
ناتسفوند – ەتو سرەدستۆا بۋدۋششيح پوكولەنيي. مى دولجنى يسپولزوۆات ەگو رەسۋرسى تولكو ۆ نەوبحوديمىح سلۋچاياح, ۆ كريزيسنىە پەريودى.
سلەدۋەت ۆ پولنوي مەرە يسپولزوۆات ينستيتۋت گوسۋدارستۆەننوگو-چاستنوگو پارتنەرستۆا ي پودۋشەۆوگو فينانسيروۆانييا, وسوبەننو دليا پريۆلەچەنييا ينۆەستيتسيي ۆ سوتسيالنۋيۋ ينفراسترۋكتۋرۋ.
ۆ دەكابرە پروشلوگو گودا منويۋ پودپيسانى زاكونوداتەلنىە پوپراۆكي, ناپراۆلەننىە نا ۆنەدرەنيە نوۆوي مودەلي گچپ. پرينياتى مەرى دليا وبەسپەچەنييا پروزراچنوستي پروتسەدۋر وتبورا چاستنىح پارتنەروۆ, وگرانيچەنو ۋچاستيە كۆازيگوسۋدارستۆەننىح پرەدپريياتيي. تەم سامىم سوزدانى ۋسلوۆييا دليا ۆوۆلەچەنييا بيزنەسا ۆ رەاليزاتسييۋ گوسۋدارستۆەننىح پروەكتوۆ. داننىي ينسترۋمەنت دولجەن ماكسيمالنو يسپولزوۆاتسيا پري رەاليزاتسيي نوۆىح ناتسيونالنىح پروەكتوۆ.
پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ پودگوتوۆيت كومپلەكسنۋيۋ پروگراممۋ گچپ ۆ سوتسيالنوي سفەرە.
تٶرتٸنشٸ. ەكونوميكانى مونوپولييادان ارىلتۋ – ماڭىزدى مٸندەت. بۇل باعىتتا ناقتى جۇمىس باستالدى. نەتيجەسٸ قازٸردٸڭ ٶزٸندە جامان ەمەس. بٸراق مۇنىمەن شەكتەلۋگە بولمايدى. ەلٸمٸزدە مەكەمەارالىق كوميسسييالار قۇرىلدى. ولاردىڭ الدىنا ناقتى مٸندەتتەر قويىلدى. وسىعان وراي زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردٸ قايتارۋ, ەدٸلەتتٸلٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋ, ادال بەسەكەلەستٸككە جاعداي جاساۋ كەرەك. مۇنىڭ بەرٸ – ۋاقىتشا مٸندەت ەمەس. كەرٸسٸنشە, بۇلار – جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ باستى قاعيداتتارى.
تاۋار نارىعىنىڭ مونوپولييالىق قۇرىلىمى ەلٸ دە ٶزگەرە قويعان جوق. ونىڭ ٷستٸنە بيزنەس, ەسٸرەسە, ورتا بيزنەس قارقىندى دامىماي وتىر. سوندىقتان تىڭ شارالاردى قولعا الۋ قاجەت. ٷكٸمەت وسىعان قاتىستى ناقتى ۇسىنىستار بەرٸپ, بٸر شەشٸم قابىلداۋعا تيٸس.
كەلەسٸ. «ستراتەگييالىق نىساندار» ۇعىمىن ايقىنداۋ تەسٸلٸن قايتا قاراۋ قاجەت.
بەلكٸم, ايماقتىق ماڭىزى بار ستراتەگييالىق نىسان ۇعىمىن ەنگٸزۋ كەرەك شىعار. بۇل – ەلەمدٸك تەجٸريبە. بەرٸن ويلانباي ٶزگەرتە بەرۋ ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸككە نۇقسان كەلتٸرۋٸ مٷمكٸن. قازٸرگٸ گەوساياسي جاعدايدا بۇل مەسەلەنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸ تٸپتٸ ارتا تٷستٸ.
قازاقستان سالماقتى جەنە دەربەس ەكونوميكالىق ساياسات جٷرگٸزۋٸ كەرەك. قوعامدىق رەسۋرستار قولجەتٸمدٸ بولۋى ٷشٸن اشىق اۋكتسيون قاعيداتتارىن باسشىلىققا الۋ قاجەت. بيزنەس ٶكٸلدەرٸ بارلىق مٸندەتتەمەلەرٸن ادال ورىنداۋ ٷشٸن تيٸمدٸ باقىلاۋ جٷيەسٸن ورناتۋ كەرەك. مونوپوليستەرگە قارسى قوزعالعان ٸستەر بويىنشا ساپالى جۇمىس اتقارىلۋعا تيٸس. ول ٷشٸن قازىلاردىڭ بٸلٸكتٸ بولۋى اسا ماڭىزدى.
قازٸر زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردٸ مەملەكەتكە قايتارۋ جۇمىسى جاندانا تٷستٸ. قايتارىلعان اكتيۆتەر مەن مٷلٸكتەر قولدى بولىپ كەتپەۋٸ كەرەك. بارلىق قاراجات تولىعىمەن ەكونوميكانى دامىتۋعا جۇمسالۋى قاجەت. وسى ورايدا قارجىنى قايتارىپ, ەلٸمٸزدٸ ٶركەندەتۋگە اتسالىسقىسى كەلەتٸن ازاماتتارعا مىنانى ايتقىم كەلەدٸ. جاڭا يندۋسترييالىق جوبالارعا قارجى سالىڭىزدار. قازاقستاندا جاڭا ٶندٸرٸستەر اشىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرىڭىزدار. سوندا مۇنداي اكتيۆتەرگە جەنە ونىڭ يەلەرٸنە قاتىستى ەشقانداي مەسەلە تۋىندامايدى. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن. بٸز ادال ەرٸ اشىق جۇمىس ٸستەيتٸن بيزنەس ٶكٸلدەرٸنە بارلىق جاعدايدى جاسايمىز.
ۆ تسەلوم, پراۆيتەلستۆۋ ي اكيمام سلەدۋەت زناچيتەلنو اكتيۆيزيروۆات رابوتۋ پو پريۆلەچەنييۋ ينۆەستيتسيي. يا وب ەتوم ۋجە سكازال, نو, س ۋچەتوم يسكليۋچيتەلنوي ۆاجنوستي, پوۆتوريۋ. دا, ۆ پروشلوم گودۋ بىل پريۆلەچەن رەكوردنىي زا پوسلەدنيە 10 لەت وبەم پريامىح ينوستراننىح ينۆەستيتسيي – 28 ميللياردوۆ دوللاروۆ. ودناكو نايبولشيي وبەم ۆلوجەنيي, بولەە 43% وت وبششەي سۋممى, تراديتسيوننو شەل ۆ گورنودوبىۆايۋششيي سەكتور, توگدا كاك ينۆەستيتسيي ۆ وبراباتىۆايۋششۋيۋ پرومىشلەننوست سوستاۆيلي ۆسەگو پياتۋيۋ چاست. پوەتومۋ نام نۋجنا گيبكايا, اداپتيروۆاننايا ك ناشيم پوترەبنوستيام ي رەالييام نالوگوۆايا پوليتيكا, ۆىسوكايا موبيلنوست ي فينانسوۆايا چيستوپلوتنوست ۆسەح گوسۋدارستۆەننىح سلۋجاششيح.
نەوبحوديمو ۆىسترويت ەففەكتيۆنۋيۋ سيستەمۋ پريۆلەچەنييا ي, ساموە گلاۆنوە, «پريزەملەنييا» ينۆەستيتسيي. زارۋبەجنىم ينۆەستورام سلەدۋەت پرەدلاگات ۆكلادىۆات ۆ كونكرەتنىە پروەكتى, فورميروۆات گوتوۆىە پاكەتنىە رەشەنييا.
پراۆيتەلستۆو پرودۋكتيۆنو رابوتاەت س كرۋپنىمي زارۋبەجنىمي پارتنەرامي ۆ كونكرەتنىح وتراسلياح, نو نادو ناراششيۆات ۋسيلييا.
نەوبحوديمو سوزدات ينتەراكتيۆنۋيۋ ينۆەستيتسيوننۋيۋ كارتۋ, زاپۋستيت تسيفروۆۋيۋ بازۋ داننىح ينۆەستوروۆ ي ينۆەستيتسيوننىح پروەكتوۆ كاجدوگو رەگيونا.
نەداۆنو يا نازناچيل زامەستيتەلەم پرەمەر-مينيسترا – مينيستروم ينوستراننىح دەل مۋراتا نۋرتلەۋ. ۋ نەگو زناچيتەلنىي وپىت رابوتى ۆ مەجدۋنارودنوي سفەرە. پو راسپرەدەلەنييۋ وبيازاننوستەي ون بۋدەت تاكجە زانيماتسيا پريۆلەچەنيەم ينۆەستيتسيي. نادەيۋس, رەزۋلتاتى ۆ ەتوي وتراسلي بۋدۋت پولۋچەنى.
ك ەتوي رابوتە سلەدۋەت پريۆلەچ ي ناتسيونالنۋيۋ پالاتۋ «اتامەكەن».
سچيتايۋ نەوبحوديمىم زا كاجدىم زناچيمىم ينۆەستيتسيوننىم پروەكتوم زاكرەپيت سوپروۆوجدەنيە سو ستورونى سوترۋدنيكوۆ پروكۋراتۋرى. ەتو پوزۆوليت نالاديت سيستەمۋ كوللەكتيۆنوي وتۆەتستۆەننوستي ي وسۆوبوديت گوسسلۋجاششيح وت وپاسەنيي پرينيات نەپراۆيلنوە رەشەنيە.
تاكايا مەرا دولجنا پوۆىسيت ەففەكتيۆنوست رابوتى پو پريۆلەچەنييۋ ينۆەستيتسيي ي پوسلۋجيت گارانتيەي بەزوپاسنوستي ينۆەستيتسيي ينوستراننىح پرەدپرينيماتەلەي. پراكتيكا پروكۋرورسكوگو سوپروۆوجدەنييا ينۆەستيتسيوننىح پروەكتوۆ سۋششەستۆۋەت ۆ ميرە. ەتو نە نوۆايا پراكتيكا. مى ەە دولجنى يسپولزوۆات ۋ ناس ۆ كازاحستانە س ۋچەتوم ۆسەح پولوجيتەلنىح اسپەكتوۆ. پروكۋرورسكوە سوپروۆوجدەنيە نەوبحوديمو نە دليا توگو, چتوبى پرەپياتستۆوۆات رەاليزاتسيي تەح يلي ينىح پروەكتوۆ, ا ناوبوروت, چتوبى پودسكازىۆات, كاك لۋچشە سدەلات, چتوبى توت يلي ينوي ينۆەستيتسيوننىي پروەكت پولۋچيل سۆوە رازۆيتيە.
سچيتايۋ, چتو ۆسە ەتو بۋدەت سپوسوبستۆوۆات ۋلۋچشەنييۋ ينۆەستيتسيوننوگو كليماتا ۆ ناشەي سترانە. ا ۋلۋچشەنيە ينۆەستيتسيوننوگو كليماتا ۆ كازاحستانە – زاداچا ستراتەگيچەسكوگو پوريادكا.
پياتوە. پرەدستويت كاردينالنو پەرەسترويت رابوتۋ پو دالنەيشەمۋ رازۆيتييۋ ينفراسترۋكتۋرى, ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد كوممۋنالنوي.
نەدوۆولستۆو گراجدان ەتوي زيموي ۆىزۆالا نەۋدوۆلەتۆوريتەلنايا, پو سۋتي, پروۆالنايا رابوتا پو وبەسپەچەنييۋ تەپلوم.
بولەە پولوۆينى تەتس ناحودياتسيا ۆ زونە ريسكا, ۋروۆەن يزنوسا ۆ نەكوتورىح گوروداح پرەۆىسيل 80%. سرەدنيي يزنوس تەپلوۆىح سەتەي پو سترانە سوستاۆيل وكولو 54%. ا ۆ 80 گوروداح س تسەنتراليزوۆاننىم تەپلوسنابجەنيەم ەتوت پوكازاتەل – وت 75 دو 92%.
ۆ تسەلياح مودەرنيزاتسيي كوممۋنالنوي سفەرى يا پورۋچال وبەسپەچيت پەرەحود نا نوۆۋيۋ تاريفنۋيۋ پوليتيكۋ «تاريف ۆ وبمەن نا ينۆەستيتسيي». ۆ تەكۋششەي سيتۋاتسيي پراۆيتەلستۆۋ پريدەتسيا رەشيت «زاكونسەرۆيروۆاننىە» گودامي پروبلەمى, نو درۋگوگو پۋتي نەت.
مى نە ودني ۆ داننوم رەگيونە, ۋ ۆسەح تسەنى نا توپليۆو ۆىشە, چەم ۋ ناس. ۆ نەكوتورىح ستراناح, ۆ ناشەم بليجايشەم وكرۋجەنيي, تسەنا نا توپليۆو پوچتي ۆ دۆا رازا ۆىشە, چەم ۋ ناس. سلەدوۆاتەلنو, ۆسە سۋبسيديي گوسۋدارستۆا ۋحوديات ۆ ەكونوميكۋ درۋگيح ستران.
مى ليبو پوستەپەننو پوۆىسيم تاريفى ي پريبليزيم يح ك رىنكۋ, ليبو وستانەمسيا ۆوۆسە بەز ينفراسترۋكتۋرى ۆو ۆسەح گوروداح ي سەلاح.
ناپريمەر, ۆ پروشلوم گودۋ پەرەكرەستنوە سۋبسيديروۆانيە تسەن ي تاريفوۆ تولكو زا سچەت فوندا «سامرۋك-كازىنا» پرەۆىسيلو 1 تريلليون تەنگە. ەتو وچەۆيدنوە يسكاجەنيە پرينتسيپوۆ رىنوچنوي ەكونوميكي.
ۆمەستە س تەم پەرەحود وت پەرەكرەستنوگو سۋبسيديروۆانييا تسەن ي تاريفوۆ دولجەن بىت وسۋششەستۆلەن پلاۆنو. نۋجنو, پرەجدە ۆسەگو, ۋچيتىۆات ۋروۆەن دوحودوۆ كونكرەتنىح گرۋپپ پوترەبيتەلەي.
زدەس زابەگات ۆپەرەد ني ۆ كوەم سلۋچاە نەلزيا. شاپكوزاكيداتەلستۆو توجە دولجنو پولنوستيۋ وتسۋتستۆوۆات. نۋجنو پروۆوديت پوليتيكۋ پلاۆنو, گيبكو, سپوكوينو, نو يدتي ۆپەرەد. درۋگوگو پۋتي نەت. سيدەت نا مەستە س سۋششەستۆۋيۋششيمي تاريفامي ۋجە نەۆوزموجنو.
تاعى بٸر مەسەلەنٸ ارنايى ەسكەرتكٸم كەلەدٸ. تاريفتٸ ٶسٸرۋدەن تٷسكەن قوسىمشا قارجى تەك قانا كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا جۇمسالۋى كەرەك. سونداي-اق جاڭا قۋات كٶزدەرٸن ٸسكە قوسۋعا جەنە جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن كٶتەرۋگە باعىتتالۋى قاجەت. مونوپوليستەردٸڭ مٸندەتتەرٸ مۇقييات ناقتىلانىپ, تولىعىمەن ورىندالۋعا تيٸس. سوندىقتان ٷكٸمەتكە قارجىنىڭ جۇمسالۋىن باقىلايتىن قاتاڭ امال-تەسٸلدەر ەنگٸزۋدٸ تاپسىرامىن. وعان تسيفرلىق باقىلاۋ جٷيەسٸن دە ەنگٸزۋ كەرەك. جۇرت كوممۋنالدىق قىزمەت ٷشٸن تٶلەگەن اقشاسى قايدا كەتٸپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرۋعا تيٸس. قازٸرگٸ زامانعى اقپاراتتىق تەحنولوگييا بۇعان تولىق مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
جانار-جاعارمايدىڭ باعاسىن كٶتەرۋ مەسەلەسٸنە دە دەل وسىلاي قاراعان جٶن. تٷسكەن قارجىنى دەلدالدار, ياعني الىپساتارلار يەمدەنٸپ كەتپەۋٸ قاجەت. ونى جاڭا مۇناي-گاز جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋعا جەنە مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىن جاڭعىرتۋعا جۇمساۋ كەرەك.
پوەتومۋ پراۆيتەلستۆو دولجنو پرينيات دوپولنيتەلنىە مەرى پو پوۆىشەنييۋ نالوگوۆوي وتداچي دليا گوسۋدارستۆا پري پەرەسموترە تسەن نا نەفتەپرودۋكتى.
ۆ تسەلوم, پو تاريفنوي پوليتيكە پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ پرورابوتات ۆوپروس ۆۆەدەنييا «سوتسيالنىح نورم پوترەبلەنييا» رەگۋليرۋەمىح توۆاروۆ ي ۋسلۋگ. ۆ كونتسە كونتسوۆ, ەتو مەجدۋنارودنايا پراكتيكا.
«سۋدىڭ دا سۇراۋى بار». ونى نەعۇرلىم كٶپ تۇتىنساڭ, سوعۇرلىم كٶپ اقشا تٶلەيسٸڭ. بۇل – جۇرتتى ٷنەمشٸل بولۋعا ٷيرەتەتٸن ەدٸلەتتٸ جەنە قاراپايىم ۇستانىم. دامىعان ەلدەردٸڭ تۇرعىندارى ەر نەرسەنٸڭ قادٸرٸن بٸلەدٸ. ٷنەمشٸلدٸك ولاردىڭ ٶمٸر سالتىنا اينالعان. تٸپتٸ سۋ مەن جىلۋدى ىسىراپ ەتپەۋدٸ بالالارعا جاستايىنان ٷيرەتەدٸ. بٸزدٸڭ ازاماتتارىمىز دا وسىنداي ٷنەمشٸل بولۋى كەرەك. ەسٸرەسە, سۋدى ٷنەمدەپ تۇتىنۋىمىز كەرەك. مەن سۋ تاپشىلىعىنىڭ ارتىپ جاتقانىن ۇدايى ايتىپ جٷرمٸن. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, 2040 جىلعا قاراي سۋعا دەگەن سۇرانىس 50 پايىزعا ارتادى. قازاقستان 2050 جىلعا قاراي «سۋعا ٶتە مۇقتاج» ەلدەردٸڭ ساناتىنا كٸرۋٸ مٷمكٸن.
مى مەدلەننو, نو ۆەرنو پريبليجاەمسيا ك كاتەگوريي ۆودودەفيتسيتنىح ستران.
قازٸر ەلٸمٸزدە 600 مىڭنان استام ادام تازا اۋىزسۋعا زەرۋ. بۇل – اۋىلداعى اعايىن عانا ەمەس, قالا حالقى ٷشٸن دە ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە. ٸرٸ شاھارلاردىڭ ينفراقۇرىلىمى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقان سۇرانىسقا جاۋاپ بەرە الماي وتىر. تٸپتٸ استانانىڭ ٶزٸندە سۋ تاپشىلىعى قاتتى سەزٸلە باستادى. باستى سەبەپتٸڭ بٸرٸ – قۇرىلىستىڭ كٶبەيۋٸ. ٷنەمشٸل بولماساق, تازا سۋ بەرەتٸن جاڭا نىسانداردى ٸسكە قوسقانمەن, تاپشىلىقتى جويا المايمىز.
دليا ناس ەتو وچەن اكتۋالنو. تاك, كازاحستانۋ ترەبۋەتسيا ۆ 3 رازا بولشە ۆودى نا دوللار پرويزۆوديموگو ۆۆپ, چەم روسسيي يلي سشا, ي ۆ 6 راز بولشە, چەم زاسۋشليۆوي اۆستراليي.
اناليز رابوتى پرەدپريياتيي, وتۆەتستۆەننىح زا تسەنتراليزوۆاننوە ۋپراۆلەنيە ۆودوحوزيايستۆەننىمي وبەكتامي, پوكازال يح نيزكۋيۋ ەففەكتيۆنوست. درۋگيمي سلوۆامي, ۆودۋ مى نە ەكونوميم.
زايمى وت مەجدۋنارودنىح فينانسوۆىح ورگانيزاتسيي نا رەكونسترۋكتسييۋ ۆودوحوزيايستۆەننىح ي گيدرومەليوراتيۆنىح سيستەم, دولجنىم وبرازوم نە وسۆايۆايۋتسيا. وسترو ستويت كادروۆىي ۆوپروس. پراۆيتەلستۆو وپرەدەليلو بازوۆىي ۆۋز دليا پودگوتوۆكي سپەتسياليستوۆ ۆودنوي وتراسلي.
تەپەر نەوبحوديمو پەرەزاگرۋزيت سامۋ سيستەمۋ ۋپراۆلەنييا. «كازۆودحوز» سلەدۋەت پەرەفورماتيروۆات ۆ فينانسوۆو ستابيلنۋيۋ ورگانيزاتسييۋ. ونا ۆوزمەت نا سەبيا ليديرۋيۋششۋيۋ رول ۆ ترانسفورماتسيي ۆودنوي وتراسلي. تاك دولجنو بىت.
قازٸر 500-دەن استام گيدروتەحنيكالىق نىسان ەبدەن توزىپ تۇر. تٸپتٸ ونىڭ 200-ٸندە تٶتەنشە جاعداي تۋىنداۋ قاۋپٸ بار. كەزٸندە كەيبٸر سۋ قويمالارى بۇزىلىپ, قايعىلى وقيعا بولعانىن بٸلەسٸزدەر. وسىنداي جەيتتٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن گيدروقۇرىلىمدار جان-جاقتى تەكسەرٸلۋگە تيٸس. اپاتتىق جاعدايدا تۇرعان جەنە قاراۋسىز قالعان نىسانداردى باقىلاۋعا الۋ كەرەك. قاۋٸپ-قاتەرلەر كارتاسىن جاساۋ قاجەت. تٶتەنشە جاعدايعا ەكەپ سوقتىرۋى مٷمكٸن قاتەرلەردٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن ناقتى شارالاردى قولعا العان جٶن. سونداي-اق سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ بٸرىڭعاي اقپاراتتىق-ساراپتامالىق جٷيەسٸن جاساۋ كەرەك.
ەششە ودنا پروبلەما – ەتو بلاگوۋسترويستۆو گورودوۆ. داننىم ۆوپروسوم دولجنى زانيماتسيا اكيمى ۆسەح ۋروۆنەي.
يزۆەستنو, چتو ناريادۋ س سوتسيالنو-ەكونوميچەسكيمي فاكتورامي ۋروۆەن رازۆيتييا رەگيونوۆ وپرەدەلياەتسيا ۆنەشنيي وبليكوم زدانيي, يح سووتۆەتستۆيەم سانيتارنىم نورمام, وزەلەنەنيەم تەرريتوريي, سوستويانيەم وبششەستۆەننوگو پروسترانستۆا, ناليچيەم دەتسكيح سپورتيۆنىح پلوششادوك ي پروچەە. ەست لي ۋ ناس ۆسە ەتو? دۋمايۋ, چتو نەت.
ۆ وبششەستۆە تاكجە اكتيۆنو وبسۋجداەتسيا ۆوپروس ەففەكتيۆنوگو ۋپراۆلەنييا جيلىم فوندوم. رەفورما, ناپراۆلەننايا نا ۆنەدرەنيە ينستيتۋتا وسي, نە دوۆەدەنا دو كونتسا. ناريادۋ س وسي پو-پرەجنەمۋ فۋنكتسيونيرۋيۋت كسك.
ۆووبششە, مى س ەتوي رەفورموي وسي سيلنو وشيبليس. نو سەيچاس اكيمى ۆمەستە س پراۆيتەلستۆوم دولجنى نايتي ۆىحود يز ەتوي سيتۋاتسيي, پوتومۋ چتو پولوجەنيە دوستاتوچنو سەرەزنوە.
ۆ تاكيح ۋسلوۆيياح گلاۆنايا زاداچا – وبەسپەچيت ليۋدەي كاچەستۆەننىمي ي پروزراچنىمي ۋسلۋگامي – نە ۆىپولنياەتسيا. ۆ تو جە ۆرەميا داننايا رەفورما پرەدپولاگالا سوزدانيە پەرۆوي ستۋپەني ۆ سيستەمە مەستنوگو ساموۋپراۆلەنييا. پوەتومۋ وستاۆليات بەز دولجنوگو ۆنيمانييا ەتۋ زاداچۋ نەلزيا.
يا نادەيۋس نا پوددەرجكۋ ي اكتيۆنوە ۋچاستيە دەپۋتاتوۆ ۆسەح ۋروۆنەي, بۋد تو ماسليحاتى, ماجيليس, سەنات. زدەس پريسۋتستۆۋەت البەرت راۋ. ۆى زانيماليس ەتيم ۆوپروسوم. منە كاجەتسيا, نۋجنو بولەە سەرەزنو پودويتي ك رەشەنييۋ ەتوي زاداچي.
ۆ تسەلوم, ترەبۋەتسيا ۆىۆەرەننايا ينفراسترۋكتۋرنايا پوليتيكا.
كاك يا ۋجە سكازال ۆ نەداۆنەم ۆىستۋپلەنيي ۆ پارلامەنتە, نام نۋجەن ناتسيونالنىي ينفراسترۋكتۋرنىي پلان دو 2029 گودا, وريەنتيروۆاننىي نا كونكرەتنىە رەزۋلتاتى, پودكرەپلەننىي فينانسيروۆانيەم س دوستيجيمىمي سروكامي يسپولنەنييا.
ەششە ودين ۆوپروس. كونەچنو, موجەت ەتوت ۆوپروس نە پرەزيدەنتسكوگو ۋروۆنيا, نو يا دولجەن و نەم سكازات. كو منە پوستوياننو وبراششايۋتسيا يز ۆسەح وبلاستەي س جالوبامي و برودياچيح سوباكاح, كوتورىمي نيكتو يز پرەدستاۆيتەلەي ۆلاستي نا مەستاح نە زانيماەتسيا, سسىلاياس نا سووتۆەتستۆۋيۋششيي زاكون. نو, يديا پو تاكومۋ پۋتي, مى موجەم پوتەريات كونترول ناد سيتۋاتسيەي. تو ي دەلو پوياۆليايۋتسيا سووبششەنييا, چتو سۆورا برودياچيح سوباك ناپالا نا ليۋدەي ي دەتەي.
دا, مى دولجنى بەرەجنو وتنوسيتسيا ك جيۆوتنىم, نو نە پوزۆوليات يح اگرەسسييۋ ك ليۋديام, وسوبەننو ۆ وتنوشەنيي دەتەي. مەجدۋ تەم كوليچەستۆو جەرتۆ ناپادەنييا برودياچيح سوباك ۋۆەليچيۆاەتسيا. ەتو نەدوپۋستيمو. يا پروشۋ ۆاس ۆسەح پرينيمات مەرى.
التىنشى. ۇلتتىڭ دەنٸ ساۋ جەنە ساۋاتتى بولۋى – ٶتە ماڭىزدى مەسەلە. وسىنى ەسكەرمەسەك, ەكونوميكانى رەفورمالاۋ بوس ەۋرەشٸلٸك بولادى. بۇل – مەملەكەتتٸڭ مٸندەتٸ. ەڭ الدىمەن, ادامدارعا ساپالى مەديتسينا قولجەتٸمدٸ بولۋى قاجەت. دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸندە شەشٸمٸن تاپپاعان مەسەلە ٶتە كٶپ. مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸ وسى سالانى دامىتۋعا تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸز. الايدا بۇل جٷيەدەگٸ قارجى اينالىمىنا باقىلاۋ جاسالمايدى.
نيزكيي ۋروۆەن ينفورماتيزاتسيي پريۆەل ك سۋششەستۆەننومۋ پوۆىشەنييۋ ناگرۋزكي نا مەدپەرسونال. دەياتەلنوست رەگيونالنىح كوميسسيي فوندا مەدستراحوۆانييا نە پروزراچنا, چتو پريۆوديت ك روستۋ راسحودوۆ نا زدراۆووحرانەنيە.
نا فونە بەسكونترولنوگو پوترەبلەنييا مەدپوموششي چيسلو دوروگوستوياششيح دياگنوستيچەسكيح ۋسلۋگ ۋۆەليچيلوس ۆ 11 راز. ستاتسيونارى سترانى ۆ كونتسە پروشلوگو گودا يسپىتىۆالي وسترىي دەفيتسيت سرەدستۆ. ەتو وزناچاەت, چتو وتۆلەكايۋتسيا سرەدستۆا وت دەيستۆيتەلنو ۆاجنىح ناپراۆلەنيي. پراۆيتەلستۆۋ سوۆمەستنو س اكيمامي رەگيونوۆ سلەدۋەت پروۆەستي رەۆيزييۋ دەياتەلنوستي رەگيونالنىح فيليالوۆ فوندا مەديتسينسكوگو ستراحوۆانييا.
كوررۋپتسيوننىە ريسكي سوحرانيايۋتسيا ي ۆ ۆوپروساح لەكارستۆەننوگو وبەسپەچەنييا. ەتومۋ سپوسوبستۆۋەت نەەففەكتيۆنايا سيستەما پلانيروۆانييا. دو سيح پور مەديتسينسكيە ورگانيزاتسيي «ۆرۋچنۋيۋ» فورميرۋيۋت پوترەبنوست ۆ لەكارستۆەننىح سرەدستۆاح. نەرەدكي سلۋچاي زناچيتەلنوگو زاۆىشەنييا تسەن نا مەديتسينسكۋيۋ تەحنيكۋ. ۆسە ەششە نە رەشەن ۆوپروس زاپۋسكا ينتەگراتسيوننوي پلاتفورمى زدراۆووحرانەنييا. رابوتا ۆەدەتسيا ي پلانى ۋ پراۆيتەلستۆا بولشيە, نو ۆاجنا ەففەكتيۆنايا ي وپەراتيۆنايا رەاليزاتسييا.
قازٸرگٸ زاماندا دامۋدىڭ باستى كٸلتٸ – بٸلٸم. بٸز زامان تالابىنا بارىنشا بەيٸم, سونداي-اق جارقىن بولاشاقتى ٶز قولىمەن قالايتىن جاسامپاز ۇرپاق تەربيەلەۋٸمٸز كەرەك. PISA حالىقارالىق زەرتتەۋٸنە قاراساق, ەلٸمٸز سوڭعى 10 جىلدا ورتا بٸلٸم ساپاسى بويىنشا 80 ەلدٸڭ ٸشٸندە ەلۋٸنشٸ-الپىسىنشى ورىننان كٶتەرٸلگەن جوق. دەمەك, جاعدايىمىز مەز ەمەس.
باستى تٷيتكٸلدٸڭ بٸرٸ – بالالاردىڭ بٸلٸمٸن بٸرجاقتى باعالاۋ. ەلٸمٸزدە بٸلٸمنٸڭ ساپاسىنا ەمەس, كٶرسەتكٸشتٸڭ جوعارى بولۋىنا باسا مەن بەرٸلەدٸ. وقۋشىلاردىڭ بٸرىڭعاي ۇلتتىق تەستٸلەۋدەن العان باعاسى مەن مەكتەپتەگٸ باعاسى ەكٸ تٷرلٸ. ايىرماشىلىق 30 پايىز نەمەسە ودان دا كٶپ بولۋى مٷمكٸن. سونداي-اق وسىنداي الشاقتىق حالىقارالىق جەنە ۇلتتىق باعالاۋ كەزٸندە بايقالادى. اشىعىن ايتساق, مۇنىڭ بەرٸ جاپپاي بەلەڭ العان كٶزبوياۋشىلىقتىڭ كەسٸرٸنەن بولىپ وتىر. ٶزٸڭدٸ ٶزٸڭ الداۋ جارعا جىعادى.
نادو پرودۋمات كاك وبەكتيۆنو وتسەنيۆات پولۋچەننىە زنانييا ۆ شكولە. ۆ تو جە ۆرەميا نەت سمىسلا سوزداۆات نوۆىە ۆەدومستۆا يلي تسەنترى تەستيروۆانييا, سەرتيفيكاتسيي ي پروچەە. چەرەز ەتو مى پروحوديلي. ەتو توجە يستوچنيك كوررۋپتسيوننىح ريسكوۆ. پوەتومۋ پراۆيتەلستۆو دولجنو دات سۆوي رەكومەنداتسيي نا ەتوت سچەت.
جالپى, جاس ۇرپاق بٸلٸمدٸ بولماسا, ەلدٸڭ ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸ جايلى سٶز قوزعاۋدىڭ ٶزٸ ارتىق. بٷگٸنگٸ بٸلٸمدٸ جاستار ەرتەڭ قازاقستاندى العا جەتەلەيتٸن ماماندارعا, كەسٸپكەرلەرگە, باسشىلارعا اينالادى. سوندىقتان مەن بٸلٸم مەسەلەسٸنە ەرەكشە مەن بەرەمٸن.
تاعى بٸر نازار اۋداراتىن مەسەلە – جاس ۇرپاقتىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ. بالالارعا قاتىستى جانتٷرشٸگەرلٸك قىلمىستار جيٸلەپ كەتتٸ. مۇنداي وقيعالار مەكتەپتە, كٶشەدە, تٸپتٸ, ٷيدە بولىپ جاتىر. سوراقى جاعدايلار وقۋشىلاردىڭ ٶزٸنە قول جۇمساۋىنا سەبەپكەر بولىپ وتىر. تٸپتٸ اتا-انالاردىڭ ٶزدەرٸ بالاسىنا قورلىق كٶرسەتٸپ, ونىڭ ارتى قايعىلى جاعدايعا ۇلاسىپ جاتادى.
وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جۇمىسى ەلسٸز. جاۋاپتى مەكەمەلەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتٸ ويداعىداي نەتيجە بەرگەن جوق. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ ساياساتىن قايتا قاراۋىمىز كەرەك. ەيەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ شارالارىن زاڭمەن كٷشەيتۋ كەرەك. وتباسى قۇندىلىقتارىن دەرٸپتەۋ ٸسٸنە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلگەن جٶن. تاعى دا ەسكەرتەمٸن, بٸز قوعامداعى, كٶشەدەگٸ, تٸپتٸ ەر ٷيدەگٸ قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتپەسەك, دامىعان ەلدەردٸڭ قاتارىنا قوسىلۋىمىز قيىن بولادى. ازاماتتارىمىز ەركٸن جٷرٸپ-تۇراتىن قاۋٸپسٸز قوعام قۇرۋىمىز قاجەت.
دالەە. ۆ رامكاح ەففەكتيۆنوگو رازۆيتييا چەلوۆەچەسكوگو كاپيتالا گوسۋدارستۆەننايا سوتسيالنايا پوددەرجكا دولجنا ستات توچەچنوي ي ادرەسنوي.
تەكۋششيي وبەم سوتسيالنىح گارانتيي دولجەن نە سوكراششاتسيا, ا پەرەراسپرەدەلياتسيا ۆ پولزۋ دەيستۆيتەلنو نۋجدايۋششيحسيا ۆ نيح گراجدان. گوسۋدارستۆو بۋدەت پوموگات تەم, كتو بەز ەتوگو نە موجەت وبويتيس.
وسنوۆوي ۆسەگو دولجنا ستات ۋپرەجدايۋششايا سوتسيالنايا پوليتيكا, ناپراۆلەننايا ۆ بولشەي مەرە نە نا ۆىپلاتۋ پوددەرجيۆايۋششيح پوسوبيي, ا نا سوزدانيە پرودۋكتيۆنىح رابوچيح مەست.
ەتو پوزۆوليت وبەسپەچيت رەاليزاتسييۋ پرينتسيپا «ۆسەوبششەي زانياتوستي».
قازٸر ەڭبەك نارىعىندا جاستاردىڭ ٷلەسٸ ارتىپ كەلەدٸ. ٷكٸمەتكە جەنە ەكٸمدەرگە 2030 جىلعا قاراي 3 ميلليون 300 مىڭ ادامدى جۇمىسقا تۇرعىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرٸلدٸ. ونىڭ 2,2 ميلليونى جاستار بولۋعا تيٸس. جاڭا جۇمىس ورىندارى ۋاقىتشا ەمەس, تۇراقتى بولعانى جٶن.
ەلٸمٸزدە ايماقتاردىڭ جۇمىسپەن قامتۋ كارتالارى بەكٸتٸلگەن. سوعان سەيكەس جىل سايىن شامامەن 950 مىڭ ادامعا جۇمىس تاۋىپ بەرۋ كٶزدەلگەن. ول ٷشٸن بيۋدجەتتەن 130 ميلليارد تەڭگە بٶلٸندٸ. وسى قارجىنىڭ ارقاسىندا, ياعني سۋبسيدييا ارقىلى 150 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاسادى. ونىڭ بەرٸ – جاستار جەنە ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان وسال ساناتتاعى ازاماتتار.
جاستاردىڭ كەسٸپكەرلٸك باستاماسىنا قولداۋ كٶرسەتۋ ٷشٸن 40 ميلليارد تەڭگە بٶلٸندٸ. قاراجات ايماقتارعا بەرٸلدٸ. قازٸر بيزنەس سالاسىنداعى ٷزدٸك يدەيالاردى تاڭداپ الۋ ٷشٸن كونكۋرستار باستالدى. حالىقتى, جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ – ٷكٸمەت ٷشٸن اسا ماڭىزدى مٸندەت. ەكٸمدەر بۇل جۇمىستىڭ نەتيجەلەرٸن تۇراقتى تٷردە بايانداپ تۇرۋى كەرەك.
سەدموە. نا وسوبوم كونترولە نۋجنو دەرجات ۆوپروسى پوۆىشەنييا دوحودوۆ ي كاچەستۆا جيزني ۆ سەلسكيح رەگيوناح.
پراۆيتەلستۆوم رازرابوتانا كونتسەپتسييا رازۆيتييا سەلسكيح تەرريتوريي نا 2023-2027 گودى.
اكيمى دولجنى پرينيات مەرى دليا ەە ەففەكتيۆنوي رەاليزاتسيي.
چتوبى سوزدات بلاگوپريياتنىي ينۆەستيتسيوننىي كليمات ي «توچكي روستا» نا ۋروۆنە كاجدوگو رايونا, مونوگورودا ي گورودا, نۋجنو وپرەدەليت يح كونكۋرەنتنىە پرەيمۋششەستۆا ي ۆىبرات وتراسلەۆىە پريوريتەتى.
دليا پوۆىشەنييا دوحودوۆ سەلچان دولجنى بىت سوزدانى ۋسلوۆييا دليا سەلحوزكووپەراتسيي س ۋچەتوم ۋسپەشنوگو وپىتا وتدەلنىح رەگيونوۆ.
ۆاجنو دوۆوديت دو سامىح وتدالەننىح سەلسكيح وكرۋگوۆ ينفورماتسييۋ وب ينسترۋمەنتاح گوسپوددەرجكي, تاكيح كاك ميكروكرەديتوۆانيە ي گارانتيروۆانيە ليچنىح پودسوبنىح حوزيايستۆ, ستيمۋليروۆانيە سەرۆيسنو-سبىتوۆىح كووپەراتيۆوۆ.
ەلەۋمەتتٸك, ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جەنە جولداردى جٶندەۋ ارقىلى اۋىلدىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ – ەكٸمدەردٸڭ باستى مٸندەتٸ. اۋىل تۇرعىندارى تازا سۋمەن جەنە تۇراقتى ەلەكتر قۋاتىمەن تولىق قامتاماسىز ەتٸلۋگە تيٸس. سونداي-اق موبيلدٸ بايلانىس جەنە ينتەرنەت قولجەتٸمدٸ بولۋى كەرەك. ەلگە قاپتاعان ستاتيستيكا ەمەس, ناقتى نەتيجە, جىلدام ينتەرنەت, ساپالى بايلانىس كەرەك.
ۆوسموە. ەففەكتيۆنوە رەشەنيە ۆسەح ۆىشەۋكازاننىح ۆوپروسوۆ نەۆوزموجنو بەز كاردينالنوگو سوۆەرشەنستۆوۆانييا گوسۋدارستۆەننوگو ۋپراۆلەنييا.
ۆ ناستوياششەە ۆرەميا ناچاتا پوەتاپنايا دەتسەنتراليزاتسييا پولنوموچيي گوسۋدارستۆەننىح ورگانوۆ. وكولو 500 فۋنكتسيي پراۆيتەلستۆا پەرەدانو مينيستەرستۆام.
مى پريستۋپيلي كو ۆتورومۋ ەتاپۋ ادمينيستراتيۆنوي رەفورمى, كوتورىي پرەدۋسماتريۆاەت پەرەداچۋ فۋنكتسيي وت مينيستەرستۆ ۆ اكيماتى. نەوبحوديمو, چتوبى رەشەنييا پرينيماليس نا مەستاح, بليجە ك ليۋديام ي يح زاپروسام.
نو دەتسەنتراليزاتسييا نە دولجنا ستات پروستو پەرەكلادىۆانيەم وتۆەتستۆەننوستي نا اكيماتى. پەرەداۆات فۋنكتسيي تسەلەسووبرازنو س ودنوۆرەمەننىم نادەلەنيەم مەستنىح ۆلاستەي نەوبحوديمىمي كادروۆىمي ي فينانسوۆىمي رەسۋرسامي. س راسشيرەنيەم پولنوموچيي نەوبحوديمو سورازمەرنو پوۆىسيت پەرسونالنۋيۋ وتۆەتستۆەننوست پوليتيچەسكيح سلۋجاششيح زا رازۆيتيە كۋريرۋەمىح وتراسلەي ي پرينيماەمىە يمي رەشەنييا.
ۆ كونتسە پروشلوگو گودا يا پورۋچال پروۆەستي اناليز كاچەستۆەننوگو سوستاۆا ۆيتسە-مينيستروۆ. وپرەدەلەننايا رابوتا پروۆەدەنا, كاجدومۋ دولجنوستنومۋ ليتسۋ دانا وتسەنكا ۆ سووتۆەتستۆيي س ەگو ليچنىمي ي پروفەسسيونالنىمي كومپەتەنتسييامي. ۆ ناستوياششەە ۆرەميا انالوگيچنىي اناليز وسۋششەستۆلياەتسيا ۆ وتنوشەنيي زامەستيتەلەي اكيموۆ وبلاستەي.
پراۆيتەلستۆو ي ادمينيستراتسييا دولجنى ۋچيتىۆات رەزۋلتاتى وتسەنكي پري پرينياتيي كادروۆىح رەشەنيي: كاك پري پرودۆيجەنيي, تاك ي پري وسۆوبوجدەنيي وت زانيماەمىح دولجنوستەي.
نەوبحوديمو ۋسيليت پوتەنتسيال مەستنوگو ساموۋپراۆلەنييا. ۆ داننوم كونتەكستە وچەن منوگوە بۋدەت زاۆيسەت وت كاچەستۆا رابوتى ۆنوۆ يزبراننىح ماسليحاتوۆ.
ۆ تسەلوم, مەستنوە ساموۋپراۆلەنيە يگراەت وگرومنۋيۋ رول ۆ ۋپراۆلەنيي ناشيم گوسۋدارستۆوم. پوەتومۋ پروشۋ وبراتيت ساموە سەرەزنوە ۆنيمانيە.
سوگلاسنو پوسلەدنيم سوتسيولوگيچەسكيم وپروسام, نا سەگودنيا دوۆەريە گراجدان ك ماسليحاتام نەۆەليكو – ۆسەگو 53%.
وبراششايۋس ك پريسۋتستۆۋيۋششيم زدەس پرەدسەداتەليام ماسليحاتوۆ. ۆاشا پەرۆووچەرەدنايا زاداچا – وتستايۆات ينتەرەسى مەستنىح جيتەلەي, پري ەتوم نە سكاتىۆاتسيا نا رەلسى لەگكوۆەسنوگو پوپۋليزما. دەپۋتاتى دولجنى پەرەيتي ك ەجەدنەۆنوي كروپوتليۆوي رابوتە ناد اكتۋالنىمي پروبلەمامي ەلەكتوراتا, پروياۆليات پري ەتوم پروفەسسيوناليزم ي وتۆەتستۆەننوست. ۆزايمودەيستۆيە س اكيماتامي سلەدۋەت ۆەستي ۆ كونسترۋكتيۆنوم رۋسلە, وبەسپەچيۆايا پروزراچنوست پرينيماەمىح يسپولنيتەلنىمي ورگانامي رەشەنيي.
بۇل – پارلامەنت پەن ٷكٸمەتتٸڭ ٶزارا بٸرلەسكەن جۇمىسىنا دا قاتىستى مەسەلە. پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ وي-پٸكٸرٸ اتقارۋشى بيلٸكتٸ بەتالدى سىننىڭ استىنا الۋدى عانا كٶزدەمەۋگە تيٸس. ٷكٸمەتتٸڭ دە, پارلامەنتتٸڭ دە ماقساتى – بٸر. بۇل – حالىقتىڭ قامى جەنە ەلدٸڭ مٷددەسٸ.
قازٸرگٸ كٷردەلٸ گەوساياسي جاعدايدا بٸزگە, ەڭ الدىمەن, مىزعىماس بٸرلٸك قاجەت. سوندىقتان ازاماتتارىمىز پارلامەنتتٸڭ جاڭا قۇرامىنا ەرەكشە ٷمٸت ارتىپ وتىر. ال ٷكٸمەت پارلامەنتكە ٶز جۇمىسى جٶنٸندە ەسەپ بەرەدٸ. جەرگٸلٸكتٸ دەپۋتاتتار ايماقتاعى تەكسەرۋ كوميسسييالارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋى كەرەك. بۇل كوميسسييالاردىڭ رٶلٸ ەدەۋٸر ارتىپ, جاۋاپكەرشٸلٸگٸ كٷشەيتٸلەدٸ. الداعى ەكٸ جىلدا پيلوتتىق جوبا رەتٸندە اۋدان جەنە وبلىستىق ماڭىزى بار قالا ەكٸمدەرٸن تٸكەلەي سايلاۋ ٶتەدٸ. وسى ورايدا قاجەتتٸ نورماتيۆتٸك بازانى جەنە جول كارتاسىن ەزٸرلەۋ قاجەت. ٷكٸمەت بۇل جۇمىستى ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىمەن جەنە وبلىس ەكٸمدەرٸمەن بٸرلەسٸپ جٷرگٸزەدٸ.
بٸز قوعامدى دەموكراتييالاندىرۋ جەنە بيلٸك قۇزىرەتتەرٸن تٶمەنگە بەرۋ ٷدەرٸسٸن جالعاستىرامىز. «جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى بۇل باعىتتاعى تاعى بٸر ماڭىزدى قادام بولماق. قازٸر تيٸستٸ زاڭ جوباسى مەجٸلٸستەتالقىلانىپ جاتقانىن بٸلەسٸزدەر.
اۋىل ەكٸمدەرٸ كٷن سايىن تۇرعىنداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭداپ, مەسەلەلەرٸن شەشەدٸ. سوندىقتان ولار ەلٸمٸزدە ايرىقشا رٶل اتقارادى. اۋىل ەكٸمدەرٸنٸڭ 64 پايىزى جەرگٸلٸكتٸ جۇرتتىڭ تٸكەلەي سايلاۋىمەن قىزمەتكە كەلدٸ. مۇنى, شىن مەنٸندە, زور جەتٸستٸك دەۋگە بولادى. تۇرعىنداردىڭ مەسەلەسٸن جەدەل ەرٸ تيٸمدٸ شەشۋ ٷشٸن ولارعا كٶبٸرەك مٷمكٸندٸك بەرٸلٸپ جاتىر. بۇل جۇمىس تا جالعاسىن تابادى. سونىمەن قاتار بارلىق دەڭگەيدەگٸ ەكٸمدەردٸڭ جۇمىسىن جىل سايىن باعالاۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ كەرەك.
«حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» بولۋ ٷشٸن ازاماتتارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋ ايرىقشا ماڭىزدى. ەربٸر ايماقتىڭ ٶز ەرەكشەلٸگٸ جەنە «ەلسٸز تۇستارى» بار. ٶكٸنٸشكە قاراي, ەكٸمدەر سونى بٸلە تۇرا, الداعى قيىندىقتاردى ۋاقتىلى باعامداي المايدى. جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ٶزٸنە الىپ, دەر كەزٸندە شەشٸم قابىلداۋدان قاشادى.
جاڭا جىلدان بەرٸ پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ قوعامدىق قابىلداۋىندا
811 ادام بولدى. سونىڭ 730-ىن كەستەدەن تىس, ياعني تابان استىندا جەدەل تٷردە قابىلداۋعا تۋرا كەلدٸ. ولاردىڭ اراسىندا بارلىق ايماقتىڭ تۇرعىندارى بار. پرەزيدەنتتٸڭ اتىنا جازىلعان ارىز-شاعىمداردىڭ سانى ٷش جىلدا ەكٸ ەسە ٶستٸ.
سەگودنيا ادمينيستراتسيەي سوۆمەستنو س پراۆيتەلستۆوم گوتوۆيتسيا ك زاپۋسكۋ ەدينىي تسەنتر پريەما گراجدان, كوتورىي پوزۆوليت زادات ستاندارت پرياموي كوممۋنيكاتسيي پەرۆىح رۋكوۆوديتەلەي تسەنترالنىح گوسورگانوۆ س گراجدانامي.
اكيمى دولجنى ۆىسترويت انالوگيچنۋيۋ رابوتۋ نا مەستاح.
كاچەستۆو ۆسەي ۆەرتيكالي كوممۋنيكاتسيي س ناسەلەنيەم دولجنو وبەسپەچيت پراۆيتەلستۆو. مەتودولوگييۋ ي كونترول ۆوزلاگايۋ نا ادمينيستراتسييۋ پرەزيدەنتا.
ەلٸمٸزدە زاڭ مەن تەرتٸپ قاتاڭ ساقتالۋى قاجەت. مەن بۇل تۋرالى ٷنەمٸ ايتىپ جٷرمٸن. زاڭ ٷستەمدٸگٸ بولماسا, تۇراقتىلىق تا بولمايدى. ال تۇراقتىلىق جوق جەردە ەشقانداي دامۋ دا بولمايدى. سوندىقتان ازاماتتارىمىز زاڭعا باعىنۋى كەرەك, ال قۇزىرلى ورگاندار زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا تيٸس. قوعامنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن جەنە تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ – مەملەكەتتٸڭ باستى مٸندەتٸ. ٶركەنيەتتٸ ەلدەردٸڭ بەرٸندە سولاي. ەكٸمدەر – مەملەكەتتٸڭ جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ ٶكٸلٸ. سوندىقتان بۇل جۇمىسقا باسا مەن بەرۋ قاجەت.
قۇرمەتتٸ جيىنعا قاتىسۋشىلار!
مەن بٷگٸن رەفورمالارىمىزدى جٷزەگە اسىرۋداعى بٸرقاتار ولقىلىقتارعا, تٷيتكٸلدەرگە توقتالدىم. نەگٸزگٸ مەسەلە – جۇمىستىڭ ساپالى ورىندالماۋىندا. سول سەبەپتٸ ناقتى نەتيجەگە قول جەتكٸزە الماي وتىرمىز. ونىڭ تٷرلٸ سەبەبٸ بار. كەيبٸر مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر, باسشىلار ٶز جۇمىسىنا سەلقوس قارايدى, بەلسەندٸ ەمەس. ٶزٸنە جاۋاپكەرشٸلٸك الۋدان تارتىنادى. بۇل, ەسٸرەسە, بيۋدجەت قارجىسىن يگەرۋ ٸسٸندە قاتتى بايقالادى. ولار جۇمىستى ساپالى ورىنداۋعا ەمەس, تاپسىرمانى دەر كەزٸندە باقىلاۋدان الۋعا باسا مەن بەرەدٸ. سونىڭ زاردابىن بەرٸمٸز تارتىپ وتىرمىز.
جارييا ەتٸلگەن كٶپتەگەن رەفورما ەلٸ دە باياۋ جٷرٸپ جاتىر. ونى مويىنداۋىمىز كەرەك. سوندىقتان ٷكٸمەت ەسكٸ جۇمىس تەسٸلٸن تٷبٸرٸمەن جويۋ ٷشٸن ەرٸك-جٸگەر تانىتۋعا تيٸس.
قازٸر مەملەكەتتٸك جوسپارلاۋ جٷيەسٸندە 163 قۇجات بار. ونىڭ ەرقايسىسى ورتاشا العاندا 40 ٸس-شارانى قامتيدى. 2010 جىلدان بەرٸ سوزىلىپ كەلە جاتقان تاپسىرمالار بار. تاپسىرمالاردىڭ ٶزەكتٸلٸگٸن قايتادان مۇقييات قاراۋ قاجەت. قاعازباستىلىق كەرەك ەمەس.
مەن سوڭعى كەزدەگٸ جاھاندىق ٷردٸستەردٸ ەسكەرٸپ, 2050 – ستراتەگيياسىن جاڭارتۋدى تاپسىردىم. بۇل ۇزاق مەرزٸمگە ارنالعان قۇجات بولۋعا تيٸس. وندا ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە قوعامدىق-ساياسي دامۋ جولىنداعى نەگٸزگٸ باسىمدىقتار ايقىندالۋى كەرەك. 2025 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق دامۋ جوسپارى ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتتى دەپ ويلايمىن. سول سەبەپتٸ جاڭا قۇجات ەزٸرلەۋ قاجەت. وندا ەلٸمٸزدٸڭ ورتا مەرزٸمگە ارنالعان ماقسات-مٸندەتتەرٸ ناقتى بەلگٸلەنۋگە تيٸس. بۇل قۇجات مەملەكەتٸمٸزدٸ دامىتۋعا قاتىستى بارلىق مەسەلەنٸ قامتۋى قاجەت. سايلاۋ الدىنداعى باعدارلامام دا ەسكەرٸلۋٸ كەرەك. وعان مەجٸلٸس سايلاۋىندا جەڭٸسكە جەتكەن «امانات» پارتيياسى باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزگٸ تۇستارىن قوسقان جٶن. باسقا پارتييالاردىڭ ورىندى ۇسىنىستارىنا دا باسا مەن بەرگەن ابزال.
بٸزگە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدٸڭ تىڭ تەسٸلدەرٸ قاجەت. سول ٷشٸن تيٸستٸ ستراتەگييانى زامان تالابىنا ساي قايتا قاراۋ كەرەك. سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسى دا جاڭارتىلۋعا تيٸس. بۇل قۇجات مٷلدە باسقا گەوساياسي جاعدايدا قابىلدانعان. قازٸر كٶپ نەرسە ٶزگەردٸ. ياعني, ٸشكٸ قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ, قورعانىس قابٸلەتٸن كٷشەيتۋ, قازاقستاننىڭ جەنە بٷكٸل ورتالىق ازييا ايماعىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ بەدەلٸن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸ باستى نازاردا بولۋى كەرەك.
قۇرمەتتٸ جيىنعا قاتىسۋشىلار!
قازٸر – ەرەكشە تاريحي كەزەڭ. عىلىم مەن تەحنولوگييا عانا ەمەس, قوعامدىق قاتىناستار دا تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸپ جاتىر. مەملەكەتتەردٸڭ دامۋ باعدارى جەنە باسىمدىقتارى باسقاشا سيپات الدى. مۇنداي كەزدە باتىل ەرٸ جىلدام ەرەكەت جاساۋ قاجەت. ارقانى كەڭگە سالىپ وتىرۋعا ۋاقىت جوق. جٷكتەلگەن مٸندەتتەردٸ ورىنداۋ ٷشٸن دەرەۋ ٸسكە كٸرٸسۋ كەرەك. تاپسىرمالار مٷلتٸكسٸز جەنە ۋاقتىلى ورىندالۋعا تيٸس. ەيتپەسە, سالدارى اۋىر بولادى. رەفورمالاردىڭ نەتيجەسٸن ەربٸر ازامات ناقتى سەزٸنۋٸ قاجەت. الداعى جۇمىستىڭ باستى ٶلشەمٸ – وسى!
بارشاڭىزعا تابىس تٸلەيمٸن!