توقاەۆ: قازاقستاندا العاشقى فرانتسۋز بانكٸنٸڭ اشىلۋىن قۋانا قۇپتار ەدٸك

فوتو: Akorda.kz

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن فرانتسييا پرەزيدەنتٸ ەممانيۋەل ماكرون قازاق-فرانتسۋز بيزنەس-فورۋمىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.

مەملەكەت باسشىسى بيىل قازاقستاندا ەكونوميكالىق ٶسٸم كٶرسەتكٸشٸ 4,7 پايىز دەڭگەيٸنە جەتكەنٸن, ەسٸرەسە, مۇنايدان تىس سالالاردا ەلەۋلٸ پروگرەسس بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان 2029 جىلعا قاراي ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ كٶلەمٸن ەكٸ ەسە ارتتىرۋدى ستراتەگييالىق ماقسات ەتٸپ وتىر.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل ەكونوميكاسىنا شەتەلدەن ينۆەستيتسييا تارتۋ ٸسٸنە ايرىقشا مەن بەرٸلەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. قازاقستانعا شەتەلدەن كەلگەن تٸكەلەي ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ ورتالىق ازيياداعى باسقا ەلدەرگە سالىنعان ينۆەستيتسييالاردىڭ جالپى كٶلەمٸنەن اسىپ تٷسەدٸ.

پرەزيدەنت قازاقستان مەن فرانتسييا اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق نەتيجەلٸ دامىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى.

– قازٸرگٸ كٷردەلٸ گەوساياسي احۋالعا قاراماستان, بىلتىر ەكٸجاقتى تاۋار اينالىمى 30 پايىزعا ارتىپ, 4 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. وسى وڭ ٷردٸس بيىل دا ساقتالىپ وتىر. فرانتسييا – بٸزدٸڭ ەكونوميكامىزعا 19 ميلليارد دوللارعا جۋىق قارجى قۇيعان ەڭ ٸرٸ حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ بٸرٸ. بيىل العاشقى التى ايدا فرانتسۋز سەرٸكتەستەرٸمٸزدٸڭ قازاقستانعا سالعان تٸكەلەي ينۆەستيتسيياسى 50 پايىزعا ارتتى. بۇل – تاڭعالارلىق ٶسٸم ەرٸ ەلٸمٸزگە دەگەن جوعارى سەنٸمنٸڭ بەلگٸسٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى بٷگٸندە ەلٸمٸزدە ەكٸ جٷزگە جۋىق فرانتسۋز كومپانيياسى جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ايتتى. ولاردىڭ ٸشٸندە ەنەرگەتيكا سەكتورىندا – Total Energies, Orano, Air Liquide, ٶنەركەسٸپ سالاسىندا – Airbus, Saint-Gobain, تەمٸرجول سالاسىندا – Alstom, اگرارلىق ازىق-تٷلٸك ٶندٸرٸسٸ سەكتورىندا – Lactalis جەنە Danone كومپانييالارى بار.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ٶزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارىنا توقتالدى. ىقپالداستىقتى دامىتۋدا ەنەرگەتيكا سەكتورىنىڭ ەلەۋەتٸ زور. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان – فرانتسييا نارىعىنا شيكٸ مۇناي جەتكٸزەتٸن نەگٸزگٸ مەملەكەتتٸڭ بٸرٸ. ەلٸمٸز ەكسپورت كٶلەمٸن ارتتىرۋعا دايىن. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇناي جەنە گاز قورىن گەولوگييالىق بارلاۋ, ۋران ەكسپورتى, جەل, كٷن جەنە گيدروەنەرگەتيكا سالالارىندا ٸرٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك مول.

– قازاقستان ۋران ٶندٸرٸسٸ بويىنشا ەلەمدە بٸرٸنشٸ ورىندا جەنە ەۋروپا تۇتىناتىن يادرولىق وتىننىڭ تٶرتتەن بٸر بٶلٸگٸنەن استامىن قامتاماسىز ەتٸپ وتىر. اتوم ەنەرگەتيكاسى فرانتسييانىڭ ەنەرگەتيكا سەكتورىندا 63 پايىزدى قۇرايدى. وسىعان وراي ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ كەڭەيتۋگە وراسان زور ەلەۋەتٸمٸز بار. اۋاعا تارالاتىن كٶمٸرتەگٸ شىعارىندىلارىن كەلەشەكتە نٶل دەڭگەيٸنە جەتكٸزۋ ماقساتىنداعى مٷددەمٸز سەيكەس كەلەدٸ. فرانتسييا سيياقتى, قازاقستان دا ٶز ايماعىندا بۇل سالا بويىنشا كٶشباسشى سانالادى. جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸنە كەلەر بولساق, جەل, كٷن جەنە گيدروەنەرگەتيكا باعىتتارىنداعى ٸرٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن حالىقارالىق كٶپتەگەن ٸرٸ كومپانييا قازاقستانعا كەلٸپ جاتىر. جالپى قۋاتى 1گۆت بولاتىن جەل ستانتسيياسى پاركٸن سالۋ ماقساتىندا فرانتسۋزدىق Total Energies كومپانيياسىنىڭ 1,3 ميلليارد دوللار كٶلەمٸندە ينۆەستيتسييا قۇيۋعا نيەت بٸلدٸرۋٸ – سونىڭ ايقىن دەلەلٸ. «جاسىل» سۋتەگٸ سالاسى دا زور ەلەۋەتكە يە. جوبا تابىستى جٷزەگە اسىرىلسا, قازاقستان ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ وندىعىنا كٸرە الادى. بٸز ٶمٸرلٸك ماڭىزى بار ٶندٸرٸس, تەحنولوگييا جەنە ساراپتامالىق بٸلٸم الماسۋ باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ نىعايتۋعا نيەتتٸمٸز, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.

كووپەراتسييانىڭ تاعى بٸر باعىتى – اسا ماڭىزدى شيكٸزات ماتەريالدارىن ٶندٸرۋ جەنە ٶڭدەۋ.

– جاھاندىق تەحنولوگييالىق رەۆوليۋتسييا دامىعان سايىن, سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدارعا سۇرانىس گەومەترييالىق پروگرەسسييامەن ٶسەدٸ. جالپى, 2040 جىلعا قاراي ونداي مەتالدارعا سۇرانىس تٶرت ەسە, سونىڭ ٸشٸندە ليتيي ەلەمەنتٸنە قاجەتتٸلٸك 10 ەسە ارتادى دەگەن بولجام جاسالىپ وتىر. قازاقستاندا جالپى قۇنى 46 تريلليون دوللارعا باعالاناتىن 5 مىڭداي بارلانباعان كەن ورنى بار. وسى رەتتە اتالعان سالانى بٸرلەسە يگەرۋ ٸسٸندە ەلٸمٸز سەنٸمدٸ سەرٸكتەس بولا الادى. بٷگٸندە بٸز ەۋروپا وداعىنىڭ ەكونوميكاسىنا قاجەتتٸ 30 سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدىڭ 16-سىن ٶندٸرەمٸز جەنە ەۋروپا نارىعىنىڭ فوسفورعا دەگەن قاجەتتٸلٸگٸنٸڭ 70 پايىزىن قامتاماسىز ەتەمٸز. ەلٸمٸزدٸڭ اۋماعىندا كەن ورىندارىنىڭ 9 تٷرٸ بار. تيٸستٸ ينۆەستيتسييا تابىلسا, ولاردى يگەرۋگە بولادى. وسىعان وراي فرانتسۋز كومپانييالارىن ٶزارا تيٸمدٸ سەرٸكتەستٸك ورناتۋعا شاقىرامىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ اگرارلىق ازىق-تٷلٸك سەكتورىن ىنتىماقتاستىقتىڭ تاعى بٸر باسىم باعىتى دەپ سانايدى.

پرەزيدەنت جاھاندىق ازىق-تٷلٸك تاپشىلىعى جاعدايىندا ەلٸمٸز اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸنٸڭ ەكسپورتىن 2 ەسە ارتتىرۋدى كٶزدەپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ. مەملەكەت باسشىسى مال شارۋاشىلىعى جەنە ەگٸن شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى بٸرلەسكەن جوبالارعا جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتۋگە دايىن ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.

كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسى ىقپالداستىقتىڭ تاعى بٸر ٶزەكتٸ باعىتى رەتٸندە اتالدى.

پرەزيدەنت ەلٸمٸزدٸڭ ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىن نەمەسە «ورتا دەلٸزدٸ» دامىتۋعا بارىنشا كٷش سالىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى.

– بۇل – ەۋروپا مەن ازييا اراسىنداعى سەنٸمدٸ جەتكٸزۋ تٸزبەگٸن قامتاماسىز ەتەتٸن ەڭ قىسقا ەرٸ اناعۇرلىم ٶمٸرشەڭ باعدار. تاسىمال كٶلەمٸ ٶسٸپ كەلەدٸ. سوندىقتان بٸز جىل سايىنعى جٷك تاسىمالىن 10 ميلليون تونناعا دەيٸن جەتكٸزۋ ٷشٸن سەرٸكتەستەرٸمٸزبەن بٸرگە ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا بەلسەندٸ كٸرٸستٸك. ەندٸ بۇل باعىتتاعى ٸس-ەرەكەتٸمٸزدٸ ترانسەۋروپالىق كٶلٸك جەلٸسٸمەن جەنە ەۋروپا وداعىنىڭ «جاھاندىق قاقپا» باستاماسىمەن ۇشتاستىرۋ ماڭىزدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, بيوتەحنولوگييا جەنە مەديتسينا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويۋ ٷشٸن مٷمكٸندٸك مول. بيوتەحنولوگييا كلاستەرٸن دامىتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق «QazBioPharm» بيوفارماتسەۆتيكالىق حولدينگٸ قۇرىلدى. پرەزيدەنت كٶپتەگەن جەتەكشٸ كومپانييالار قازاقستاندا دەرٸ-دەرمەك پەن مەديتسينالىق قۇرىلعى ٶندٸرٸسٸن دامىتۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن اتاپ ٶتٸپ, فرانتسۋز كومپانييالارىن دا وسى باعىتتاعى ىقپالداستىققا شاقىردى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ينۆەستيتسييا تارتۋ ٸسٸندەگٸ ارتىقشىلىقتارىنا توقتالدى.

– بٷگٸندە ەلەمنٸڭ 78 ەلٸندە بازاسى بار 2100-دەن استام كومپانييا احقو-دا جۇمىس ٸستەيدٸ. ولار تەك قازاقستانعا عانا ەمەس, بٷكٸل ٶڭٸرگە ينۆەستيتسييالىق كاپيتال تارتۋعا ىقپال ەتٸپ وتىر. بٸز احقو-داعى فرانتسۋز كومپانييالارىنىڭ سانى ارتۋىن جەنە قازاقستاندا العاشقى فرانتسۋز بانكٸنٸڭ اشىلۋىن قۋانا قۇپتار ەدٸك. بۇل قادام بٸزدٸڭ ينۆەستيتسييا جەنە قارجى سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىعىمىزعا تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.

سونىمەن قاتار جيىندا فرانتسييا پرەزيدەنتٸ ەممانيۋەل ماكرون سٶز سٶيلەدٸ. ول ٶز سٶزٸندە قازاقستاننىڭ 2060 جىلعا قاراي كٶمٸرتەگٸ بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ جٶنٸندەگٸ ماقساتىن جوعارى باعالادى. سونداي-اق قازاقستاننىڭ بۇل باعىتتاعى باستامالارىن قولداۋعا دايىن ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. ەممانيۋەل ماكروننىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان – ەۋروپا مەن ازييا اراسىن بايلانىستىراتىن التىن كٶپٸر. فرانتسييا پرەزيدەنتٸ سەرٸكتەستٸكتٸ كٶلٸك باعىتتارى, ەڭ الدىمەن «ورتا دەلٸز» ارقىلى دامىتۋ ماڭىزدى دەپ سانايدى. ەممانيۋەل ماكرون فرانتسييانىڭ اتالعان كٶلٸك ماگيسترالٸن ٶركەندەتۋگە ٶز ٷلەسٸن قوسۋعا دايىن ەكەنٸن ايتتى. فرانتسييا باسشىسى ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆاسى زور ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ەممانيۋەل ماكرون سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, ٶزارا مٷددەنٸ كٶزدەيتٸن كٶپتەگەن سالاداعى ىقپالداستىقتى ودان ەرٸ نىعايتۋعا دايىن ەكەنٸن راستاعانى ٷشٸن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتتى.