توقاەۆ: ەل مٷددەسٸنەن جوعارى ەشتەڭە جوق

فوتو:Akorda.kz

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ VIII سايلانعان پارلامەنتتٸڭ بٸرٸنشٸ سەسسيياسىنىڭ اشىلۋىندا سٶيلەگەن سٶزٸ جارييالاندى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.

قۇرمەتتٸ جيىنعا قاتىسۋشىلار!

قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 59-بابىنا سەيكەس VIII شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتٸڭ بٸرٸنشٸ سەسسيياسىن اشىق دەپ جارييالايمىن. 

قۇرمەتتٸ پارلامەنت دەپۋتاتتارى!

قادٸرلٸ قاۋىم!

بارشاڭىزدى جاڭادان سايلانعان پارلامەنتتٸڭ العاشقى سەسسيياسىنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتايمىن! سايلاۋدا جەڭٸسكە جەتٸپ, دەپۋتات اتانعان ازاماتتاردىڭ قىزمەتٸنە تابىس تٸلەيمٸن! سٸزدەر مەملەكەتٸمٸزدٸ دامىتۋ جەنە ەل مٷددەسٸن قورعاۋ ٸسٸنە ٷلەس قوساسىزدار دەپ سەنەمٸن.

مەن بٸر جىل بۇرىن, وسى عيماراتتا حالىققا جولداۋىمدى جارييالادىم. ەلٸمٸز ٷشٸن اسا ماڭىزدى سەتتە ساياسي جاڭعىرۋ باعدارلاماسىن ۇسىندىم. باستامالارىمىز جۇرتتىڭ شىنايى قولداۋىنا يە بولدى. وعان بىلتىرعى رەفەرەندۋمدا ايقىن كٶز جەتكٸزدٸك. بٸز تەۋەكەلگە بەل بۋىپ, بٸردەن ٸسكە كٸرٸستٸك. بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. كونستيتۋتسييالىق رەفورما ارقىلى بٷكٸل جٷيەنٸ ٶزگەرتەتٸن قادامدار جاسالدى. پرەزيدەنت جەتٸ جىلعا بٸر رەت قانا سايلاناتىن بولدى. سونداي-اق پارلامەنتتٸڭ قۇزىرەتٸ مەن قىزمەتٸ قايتا قارالدى. دەپۋتاتتاردىڭ رٶلٸ ەدەۋٸر كٷشەيدٸ. كونستيتۋتسييالىق سوت قۇرىلدى. بٷكٸل سوت جٷيەسٸنە تٷبەگەيلٸ رەفورما جاساۋ باستالدى. ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋعا قاتىستى جۇمىس جاڭاشا سيپات الدى. ازاماتتاردىڭ ساياسي ٶمٸرگە ەمٸن-ەركٸن ارالاسۋىنا جول اشىلدى. رەفورمالارىمىز «كٷشتٸ پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت» قاعيداسىنا نەگٸزدەلدٸ. بۇل قاعيدا – مەملەكەتٸمٸزدٸڭ باستى تٸرەگٸ.

رەفەرەندۋمنان كەيٸن كونستيتۋتسييانىڭ جاڭا تالاپتارىنا ساي بيلٸك تارماقتارىن تٷگەل جاڭعىرتۋعا كٸرٸستٸك. حالىقتىڭ دا كٶپتەن كٷتكەنٸ وسى ەدٸ. كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەرگە سەيكەس پرەزيدەنت سايلاۋى, سەنات, مەجٸلٸس جەنە مەسليحاتتار سايلاۋى ٶتتٸ. رەفەرەندۋمدى قوسقاندا بٸر جىلعا جۋىق ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە ٶتە ماڭىزدى 5 ساياسي ناۋقان ٶتكٸزٸلدٸ. ونىڭ بەرٸ اسا كٷردەلٸ كەزەڭگە تۇسپا-تۇس كەلدٸ. قانشالىقتى كٷردەلٸ بولسا دا, بٸز ەلٸمٸز ٷشٸن ٶتە قاجەت جولدى قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە جٷرٸپ ٶتتٸك. قازاقستاننىڭ جاڭارىپ, جاڭعىرا باستاعانىنا جۇرتتىڭ كٶزٸ جەتتٸ.

كەشەگٸ سايلاۋدا پارتييالارمەن قاتار كٶپتەگەن ازاماتىمىز بٸر مانداتتى وكرۋگتەن ٶزٸن-ٶزٸ ۇسىندى. وسىلايشا, حالقىمىز ماڭىزدى ٶزگەرٸسكە ٶز ٷلەسٸن قوسۋعا دايىن ەكەنٸن دەلەلدەدٸ. ەلٸمٸزدە جاڭا ازاماتتىق, ساياسي مەدەنيەت قالىپتاسىپ جاتىر. مەن سايلاۋعا بەلسەنە قاتىسقان بارشا ازاماتقا العىس ايتامىن. بۇل ناۋقان, شىن مەنٸندە, بۇرىنعىدان ەرەكشە, ٶزگەشە بولدى. سايلاۋ ناۋقانى شىنايى بەسەكە جاعدايىندا, اشىق ٶتتٸ. ٷگٸت-ناسيحات كەزەڭٸن جەنە داۋىس بەرۋ بارىسىن اقپارات قۇرالدارى جان-جاقتى كٶرسەتتٸ. پارتييالارعا, ٷمٸتكەرلەرگە بٸردەي مٷمكٸندٸك بەرٸلدٸ. مۇنى وتاندىق جەنە شەتەلدٸك بايقاۋشىلار دا ايتىپ وتىر. قانداي دا بٸر ساياسي ۇيىمعا ارتىقشىلىق بەرٸلگەن جوق. پرەزيدەنت ەشبٸر پارتييانىڭ مٷشەسٸ ەمەس. وبلىس ەكٸمدەرٸ پارتييا بٶلٸمشەلەرٸنە جەتەكشٸلٸك ەتپەيدٸ. جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەر پارتييا تٸزٸمٸندە بولعان جوق. ياعني, بارلىق پارتييالار سايلاۋعا بٸردەي جاعدايدا قاتىستى. سايلاۋشىلار دا, ٷمٸتكەرلەر دە ايرىقشا بەلسەندٸ بولدى. ساياسي پارتييالار ەر ايماقتا ەل نازارىن ٶزٸنە اۋدارۋ ٷشٸن تارتىسقا تٷستٸ. بٸرنەشە رەت تٸكەلەي ەفيردە پارتييالار اراسىندا قىزۋ جەنە تيٸمدٸ پٸكٸرتالاس بولدى. بۇل – دەموكراتييالىق قوعام ٷشٸن قالىپتى ٷردٸس. مۇنىڭ بەرٸ قازاقستاندا اشىق ازاماتتىق قوعامنىڭ نىعايىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتتٸ. سايلاۋ ناۋقانى كەزٸندە كٶپتەگەن ورىندى سىن, بايىپتى ۇسىنىس ايتىلدى. بٸز ايتىلعان سالماقتى ۇسىنىستاردى مٸندەتتٸ تٷردە زەردەلەيمٸز.

بەسەكە جوعارى بولعاندىقتان, سايلاۋ نەتيجەسٸن الدىن-الا بولجاۋ مٷمكٸن ەمەس بولدى. ونىڭ قورىتىندىسى ەلٸمٸزدٸڭ ناعىز كٶپپارتييالى مەملەكەتكە اينالۋ جولىندا ماڭىزدى قادام جاساعانىن كٶرسەتتٸ. مەملەكەت باسشىسى رەتٸندە ايتارىم, مەجٸلٸسكە كٶزقاراسى ەرتٷرلٸ ساياسي ۇستانىمداعى كٷشتەر كەلدٸ دەپ ەسەپتەيمٸن. العاش رەت ۇزاق جىل بويى وپپوزيتسييادا بولعان پارتييا پارلامەنتكە ٶتتٸ. بٸز وسىنىڭ بەرٸنە اۋقىمدى ساياسي رەفورمانىڭ ارقاسىندا قول جەتكٸزدٸك. پارتييالاردى تٸركەۋ مەسەلەسٸن رەتتەيتٸن زاڭنامانىڭ ٶزگەرۋٸ دە بۇعان سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ. ەندٸ پارتييالار ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنا زور ىقپال ەتەتٸن ساياسي ٷدەرٸستٸڭ باسى-قاسىندا جٷرەتٸن بولادى. مەجٸلٸسكە بٸر مانداتتى وكرۋگتەن دە دەپۋتاتتار سايلاندى. ياعني, پارلامەنتكە تٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك توپتان شىققان ٶكٸلدەردٸڭ كەلۋٸنە جول اشىلدى. سونداي-اق ۇزاق جىلدان بەرٸ العاش رەت ٶزٸن-ٶزٸ ۇسىنعان ٷمٸتكەرلەر دەپۋتات اتاندى. بٸرقاتار ازامات پارتييا اتىنان شىققان ٷمٸتكەرلەردٸ تارتىستى بەسەكەدە جەڭٸپ شىقتى. وسىلايشا, ەلٸمٸزدە دەموكراتييا دەستٷرٸ جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرٸلٸپ, نىعايا تٷستٸ. ساياسي كٷشتەردٸڭ بەرٸنە بٸردەي مٷمكٸندٸك بەرٸلەتٸنٸنە ازاماتتاردىڭ سەنٸمٸ ارتتى.

ەلٸمٸزدٸڭ جاستارى ەردايىم مەنٸڭ ايرىقشا نازارىمدا ەكەنٸ بارشاعا مەلٸم. مەن بيلٸككە ويى وزىق, بٸلٸمدٸ جاستار كەلۋٸ كەرەك دەپ ٷنەمٸ ايتامىن. ٶسكەلەڭ ۇرپاقتى ەل ٸسٸنە باۋلۋ – ٶتە ماڭىزدى مەسەلە. ولار قوعامعا جاڭا قۇندىلىقتار ەكەلۋگە تيٸس. سايلاۋ كەزٸندە جاس كانديداتتار بٸرٸگٸپ, ٶز توبىن قۇرعانى بەلگٸلٸ. وسى وداقتىڭ بەلسەندٸ مٷشەلەرٸ پارلامەنتكە جەنە مەسليحاتتارعا ٶتتٸ. وسىلايشا, ٶكٸلدٸ بيلٸك تارماعىنا ساياساتكەرلەردٸڭ جاڭا بۋىنى كەلٸپ جاتىر. جاستار مۇنى ەلٸمٸزدٸ دامىتۋعا بەرٸلگەن بٸرەگەي مٷمكٸندٸك دەپ باعالاۋى قاجەت.

سونداي-اق ەيەلدەردٸڭ جەنە ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار جانداردىڭ مەجٸلٸسكە ٶتۋٸنە جاعداي جاسالدى. ساياسي ناۋقان قوعامداعى ەربٸر ازامات پارلامەنتكە مٷشە بولا الاتىنىن جەنە «ەلەۋمەتتٸك ليفت» جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ايقىن اڭعارتتى. ەدٸلەتتٸ قوعامنىڭ قالىپتاسۋى دەگەنٸمٸز – وسى!

بۇل سايلاۋ ٷمٸتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپ ٶزگەرگەنٸن كٶرسەتتٸ. قازٸر تۇرعىندارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋ ٶتە ماڭىزدى. مۇنى دۇرىس تٷسٸنٸپ, ەلمەن ەتەنە ارالاسا بٸلگەن ٷمٸتكەرلەر حالىق سايلاعان ٶكٸل اتاندى. سايلاۋشىلار ٶزٸنٸڭ مۇڭ-مۇقتاجىن بٸلەتٸن جەنە مٷددەسٸن قورعاي الاتىن ازاماتتارعا داۋىس بەردٸ. اقپاراتتىق تەحنولوگييا دامىعان قازٸرگٸ زاماندا حالىق بەرٸن جٸتٸ باقىلاپ وتىر. وسى رەتتە دەپۋتاتتاردىڭ ەل الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ارتقانىن اتاپ ٶتكەن جٶن. سوندىقتان وسى عيماراتتا وتىرعان دەپۋتاتتار 5 جىل بويى سانالى, پاراساتتى تٷردە بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەيدٸ دەپ سەنەمٸن. سەبەبٸ ەل مٷددەسٸ ٷشٸن قىزمەت ەتۋ قاجەت. بۇل – «مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ بٸردەن-بٸر باستاۋى – حالىق» دەگەن قاعيدانىڭ تاعى بٸر كٶرٸنٸسٸ.

وسى ناۋقانعا ٶتە كٶپ ادام قاتىستى. بۇل – قالىپتى ٷردٸس. ولاردىڭ اراسىندا ماقساتى, ۇستانىمى ەرتٷرلٸ جاندار بار. قازٸر ەلدٸڭ كٶزٸ اشىق, كٶكٸرەگٸ وياۋ, ساياسي ساۋاتى جوعارى. كەز-كەلگەن سايلاۋدا جەڭٸسكە جەتۋ ٷشٸن جىلدار بويى قاجىرلى ەڭبەك ەتۋ قاجەت. حالىقتىڭ جەنە تاريحتىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ سەزٸنۋ كەرەك. بٸر سٶزبەن ايتساق, ۇزاق مەرزٸمدٸ, جٷيەلٸ ستراتەگييانىڭ ارقاسىندا عانا جەڭٸسكە جەتۋگە بولادى. قاجەتتٸ داۋىس جيناي الماعان ٷمٸتكەرلەر ٷشٸن دە بۇل – ٷلكەن تەجٸريبە جەنە جاڭا مٷمكٸندٸك. بارشاڭىزدى قازاقستان مٷددەسٸ ٷشٸن جۇمىلىپ جۇمىس ٸستەۋگە شاقىرامىن.

نەبەرٸ بٸر جىلدا مۇنداي اۋقىمدى جۇمىستى ٸسكە اسىرۋ – ناعىز جاسامپاز جۇرتتىڭ عانا قولىنان كەلەتٸن شارۋا. بٸز وتانىمىزدى ٶركەندەتۋ جولىندا زور بەتبۇرىس جاساپ, جاڭا دەۋٸرگە قادام باستىق. بٸراق ٶزگەرٸستەر مۇنىمەن بٸتپەيدٸ. بۇل – ۇزاق جولدىڭ باسى عانا. رەفورمالار جالعاسا بەرەدٸ, ساياسي قۇرىلىمدى جەتٸلدٸرۋ قاجەت. بۇل – اسا ماڭىزدى جۇمىس.

بيىل العاش رەت 45 اۋدان جەنە وبلىستىق ماڭىزى بار قالا ەكٸمدەرٸن تٸكەلەي سايلاۋ ٶتەدٸ. سودان كەيٸن ەلٸمٸزدەگٸ بارلىق اۋدان ەكٸمدەرٸن سايلايتىن بولامىز. وسىلايشا, بيلٸكتٸڭ بارلىق ينستيتۋتتارى جاڭارىپ, تىڭ قارقىنمەن جۇمىس ٸستەي باستايدى. بٸز ساياسي ٷدەرٸستٸ دەموكراتييالاندىرىپ, ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتٸ باسقارۋ ٸسٸنە قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتە بەرەمٸز. بەرٸمٸز مىنا بٸر ٶتە ماڭىزدى نەرسەنٸ تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك. قازاقستان – وسى گەوساياسي ايماقتا تٷبەگەيلٸ رەفورما جٷرگٸزٸپ جاتقان بٸردەن-بٸر ەل. كەيبٸر ادامدار, سولاردىڭ ٸشٸندە ساياساتكەرلەر دە بار, وسىنداي رەفورمالار قازاقستانعا قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن دەپ ايتادى. بٸراق مەن وسى ٶزگەرٸستەردٸڭ بارلىعى, ەڭ الدىمەن, ەل بولاشاعى ٷشٸن اۋاداي قاجەت دەپ ويلايمىن.

س يزبراننوگو پۋتي ني ۆ كوەم سلۋچاە نەلزيا سۆوراچيۆات. ناپروتيۆ, سلەدۋەت تۆەردوي پوستۋپيۋ يدتي پو پۋتي رەفورم, دەرجا ۆ فوكۋسە ۆنيمانييا تاكيە فۋندامەنتالنىە تسەننوستي, كاك ۆەرحوۆەنستۆو زاكونا, ەدينستۆو نارودا, سوتسيالنايا سپراۆەدليۆوست ي ۆنۋتريپوليتيچەسكايا ستابيلنوست.

قۇرمەتتٸ دەپۋتاتتار!

الدىمىزدا ايرىقشا ماڭىزدى مٸندەتتەر تۇر. بٸز جان-جاقتى جاڭعىرتۋ جۇمىسىن كٷشەيتۋٸمٸز قاجەت. سونداي-اق ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ بارىسىنا تىڭ سەرپٸن بەرۋٸمٸز كەرەك. ەلٸمٸز ۇزاق ۋاقىت بويى قولايلى سىرتقى احۋالعا ارقا سٷيەپ كەلدٸ. نەشە تٷرلٸ تۇجىرىمدامالارعا, باعدارلامالارعا سەندٸ. اتقارىلعان جۇمىس تۋرالى جالعان ەسەپكە سەنۋگە مەجبٷر بولدى. الايدا اسا ماڭىزدى, ٶزەكتٸ مەسەلەلەر نازاردان تىس قالدى. حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسى ەلٸ كٷنگە دەيٸن جاقسى ەمەس. قۇقىقتىق ەدٸلەتسٸزدٸك بەلەڭ الدى. باي مەن كەدەيدٸڭ اراسى الشاقتاي تٷستٸ. الداعى بەس جىلدا ٷكٸمەت جەنە پارلامەنت وسى نەگٸزگٸ مەسەلەلەردٸڭ شەشٸمٸن تابۋى قاجەت. بٸز ەلٸمٸزدٸڭ بەلدەۋٸن بەكەمدەپ تارتۋىمىز كەرەك. ەكونوميكادا جەنە ەلەۋمەتتٸك سالادا جىلدار بويى جينالىپ قالعان تٷيتكٸلدەر بار. ونىڭ بارلىعىن رەتكە كەلتٸرۋٸمٸز قاجەت. سول ٷشٸن جۇرتتىڭ بەرٸنە بٸردەي جاعا بەرمەيتٸن, بٸراق تيٸمدٸ ەرٸ قاجەتتٸ شەشٸمدەر قابىلداۋ كەرەك بولادى.

نام پرەدستويت رابوتات ۆ فورماتە چەتكيح پريوريتەتوۆ. وسوبو ۆاجنىە ۆوپروسى رەشات نەزامەدليتەلنو. نو كاكيە-تو ۆوپروسى پريدەتسيا وتلوجيت, پو كاكيم-تو – تولكو نامەتيت كونتۋرى بۋدۋششيح رەشەنيي. پو-درۋگومۋ نەلزيا, يناچە مى راسپىليم سۆوي ۋسيلييا ي راستراتيم يمەيۋششيەسيا رەسۋرسى.

پرەدستوياششيە پيات لەت ستانۋت وپرەدەليايۋششيمي دليا ناشەي سترانى.

نام پرەدستويت سفورميروۆات كاچەستۆەننۋيۋ زاكونوداتەلنۋيۋ بازۋ دليا وبەسپەچەنييا ديناميچنوگو پروگرەسسا سترانى.

دليا ەتوگو پوترەبۋەتسيا يزمەنيت پراۆيلا ي پرينتسيپى فۋنكتسيونيروۆانييا ناشەي ەكونوميكي.

پەرۆىە شاگي ۆ ەتوم ناپراۆلەنيي ۋجە سدەلانى – پروۆوديتسيا رابوتا پو دەمونوپوليزاتسيي ي ۆوزۆراتۋ نەزاكوننو ۆىۆەدەننىح يز سترانى كاپيتالوۆ.

ي ەتو نە وزناچاەت, چتو سترانە نە نۋجەن ۋستويچيۆىي, كونكۋرەنتوسپوسوبنىي كرۋپنىي بيزنەس. بەزۋسلوۆنو نۋجەن, ي مى بۋدەم ەگو پوددەرجيۆات.

ۆ ناشەي نوۆوي ەكونوميچەسكوي پاراديگمە ون ناچنەت رابوتات پو-نوۆومۋ ي وبيازاتەلنو پولۋچيت سۆوە رازۆيتيە.

ۆ تسەلوم, سوزدانيە وتكرىتوي ي سامودوستاتوچنوي رىنوچنوي ەكونوميكي وستاەتسيا گلاۆنىم پريوريتەتوم.

پري ەتوم دۆيجۋششەي سيلوي ەكونوميكي ي رىنكا ترۋدا دولجنو ستات مالوە ي سرەدنەە پرەدپرينيماتەلستۆو.

وب ەتوم منوگو گوۆوريلوس, ودناكو, زناچيمىح سدۆيگوۆ ۆ داننوم ناپراۆلەنيي تاك ي نە سدەلانو.

پوەتومۋ پونادوبيتسيا پومەنيات اكتسەنتى ۆ ناشەي ەكونوميچەسكوي پوليتيكە.

نۋجنو زاپۋستيت كومپلەكس پولنوتسەننىح مەر پوددەرجكي مالوگو ي سرەدنەگو بيزنەسا, كوتورىي دولجەن ۆ پولنوي مەرە وششۋتيت سۆويۋ زناچيمۋيۋ رول ۆ رازۆيتيي سترانى.

نام نەوبحوديما نوۆايا ۆولنا پرەدپرينيماتەلەي, سپوسوبنىح ۆزيات نا سەبيا وتۆەتستۆەننوست زا ەكونوميچەسكيي پروگرەسس كازاحستانا.

ەە يادروم دولجنى ستات بيزنەسمەنى, كوتورىە بەز دوستۋپا ك ادمينيستراتيۆنىم رەسۋرسام, زا سچەت پرەدپرينيماتەلسكيح تالانتوۆ ي ترۋدوليۋبييا سموگلي پوسترويت ۋسپەشنوە دەلو. تاكيە ليۋدي ەست ۆ كاجدوم رەگيونە. ۆاجنو دات يم ۆوزموجنوست رازۆيۆات سۆوي بيزنەس ۆنۋتري سترانى ي رەالنو پوموچ يم.

سۋششەستۆۋيۋششايا ەكونوميچەسكايا مودەل ۆ كازاحستانە وسنوۆىۆاەتسيا نا پريۆلەچەنيي ينۆەستيتسيي, ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد, ۆ سىرەۆىە سەكتورى. پوەتومۋ سرەدنيي بيزنەس, سوستاۆليايۋششيي كوستياك ناتسيونالنوي بۋرجۋازيي, رازۆيۆاەتسيا بەسسيستەمنو, تولكو ۆ وتدەلنىح رەگيوناح.

ۆ تسەلوم, پەرەد پراۆيتەلستۆوم ستويت زاداچا پريۆلەچەنييا ۆ كليۋچەۆىە وتراسلي ەكونوميكي زناچيتەلنىح ينۆەستيتسيي, ۆكليۋچايا زارۋبەجنىە. وني دولجنى دات وششۋتيمىي تولچوك رازۆيتييۋ سرەدنەگو بيزنەسا. ۆ ەتوم ۆوپروسە ۆولوكيتى بىت نە موجەت.

ەلدٸ جايلاعان ٸندەت جەنە ونىڭ سالدارى كەسٸپكەرلەرگە وڭاي تيمەگەنٸ انىق. بىلتىردان بەرٸ ساياسي جٷيەنٸ جاڭعىرتۋعا باسا مەن بەردٸك. ەندٸ ەكونوميكاداعى ناقتى مەسەلەلەرمەن اينالىساتىن كەز كەلدٸ. بۇل جۇمىستى مىقتاپ قولعا الۋ كەرەك.

بٸزدٸڭ باستى مٸندەتٸمٸزدٸڭ بٸرٸ – جەكە مەنشٸكتٸ قورعاۋ جەنە نارىقتىڭ بەسەكەلٸ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ. سول ٷشٸن سوت جەنە قۇقىق قورعاۋ جٷيەسٸندەگٸ رەفورمالاردى جالعاستىرۋ قاجەت. مەن ەلٸمٸزدٸڭ كەسٸپكەرلەرٸنە ٷندەۋ جاساعىم كەلەدٸ. قازاقستان – بەرٸمٸزدٸڭ ورتاق مەكەنٸمٸز. ەندەشە, قاستەرلٸ وتانىمىزدى بٸرگە ٶركەندەتەيٸك, بولاشاعىمىزدى بٸرگە قۇرايىق. مەن پرەزيدەنت رەتٸندە سٸزدەرگە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كٶرسەتٸلەتٸنٸنە كەپٸلدٸك بەرەمٸن.

بٸز شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸنە باسا مەن بەرەمٸز. وسى ورايدا شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ بٸرىڭعاي كەشەندٸ باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋ قاجەت. ەڭ باستىسى, مەملەكەتتٸك قولداۋعا يە بولاتىن جوبالاردى ٸرٸكتەۋ اشىق ٶتۋگە تيٸس. جوبانىڭ ناقتى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸگٸن ەسكەرۋ قاجەت. وسى ورايدا ٷكٸمەتكە دەپۋتاتتارمەن بٸرلەسٸپ, ورتا بيزنەستٸ دامىتۋدىڭ تىڭ تەسٸلدەرٸن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن. ٶيتكەنٸ ورتا بيزنەس ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ ٸسٸندە باستى رٶل اتقارادى. بۇل مەسەلە مەنٸڭ جەكە باقىلاۋىمدا بولادى. «اتامەكەن» ۇلتتىق پالاتاسى شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كٶرسەتٸپ, سىرتقى نارىقتا ۇلتتىق بيزنەستٸڭ مٷددەسٸن قورعاۋى كەرەك. سونداي-اق ٷكٸمەتپەن ىنتىماقتاستىقتى بارىنشا نىعايتۋ قاجەت.

نام سلەدۋەت زانياتسيا رەالنوي يندۋسترياليزاتسيەي, لوكاليزاتسيەي پرويزۆودستۆا, مودەرنيزاتسيەي ينفراسترۋكتۋرى. پروەكتى, فينانسيرۋەمىە يز بيۋدجەتا, دولجنى پرەتۆورياتسيا ۆ جيزن ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد وتەچەستۆەننىمي پرەدپرينيماتەليامي.

جالپى, الداعى بەسجىلدىق شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋعا ارنالۋى كەرەك. ۇلتتىق جوبالار ۋاقتىلى جەنە ساپالى جٷزەگە اسىرىلۋعا تيٸس. بيۋدجەتتٸڭ ەربٸر تيىنى تيٸمدٸ جۇمسالۋى كەرەك. وسىنىڭ بەرٸنە پارلامەنتتٸك باقىلاۋ جاساۋ ايرىقشا ماڭىزدى. ٶزدەرٸڭٸزگە داۋىس بەرگەن ازاماتتار ٷلكەن ٷمٸت كٷتٸپ, سەنٸم ارتىپ وتىر.

دەپۋتاتتار بيلٸك پەن قوعامنىڭ ەرٸپتەستٸگٸن نىعايتۋعا ٷلەس قوسۋى قاجەت. بۇل جۇمىس «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ورنىقتىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. ەسٸرەسە, سايلاۋدا جەڭٸسكە جەتكەن Amanat پارتيياسى وسى جۇمىسقا بەلسەنە اتسالىسادى دەپ سەنەمٸن. پارتييانىڭ تەجٸريبەسٸ مول, قوعام تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋ بار. سوندىقتان Amanat پارتيياسى الداعى ٶزگەرٸستەردٸڭ بەل ورتاسىندا بولادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن.

ۆ تسەلوم, پەرەد ۆسەمي دەپۋتاتامي ستويت ودنا زاداچا – كاجدىي دەن بىت نا «پەرەدوۆوي», پرينيمات رەشەنييا ي نەستي زا نيح وتۆەتستۆەننوست پەرەد نارودوم. نەوبحوديمو ۆىسترويت دەيستۆەننىە مەحانيزمى وبراتنوي سۆيازي س گراجدانامي, چتوبى ەففەكتيۆنو وتستايۆات يح ينتەرەسى, سودەيستۆوۆات رەشەنييۋ اكتۋالنىح پروبلەم سترانى.

ەلٸمٸزدٸڭ نەگٸزگٸ باسىمدىقتارىن بارشاڭىز جاقسى بٸلەسٸزدەر. بۇل – تۇرعىنداردىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ جەنە ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ. سول ارقىلى تامىرى تەرەڭدە جاتقان مەملەكەتتٸلٸك دەستٷرٸمٸزدٸ نىعايتا تٷسۋ. وسى ورايدا مەن پارلامەنتتٸڭ الداعى جۇمىسى تۋرالى ويىمدى ورتاعا سالعىم كەلەدٸ.

بٸرٸنشٸ. ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸ ىنتالاندىرۋ قاجەت. ول ٷشٸن, ەڭ الدىمەن, ەدٸل, تۇراقتى ەرٸ اشىق سالىق جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋ كەرەك. نوۆايا مودەل نالوگوۆوي پوليتيكي دولجنا وبەسپەچيت وپتيمالنوە راسپرەدەلەنيە ناتسيونالنوگو بوگاتستۆا, ۆىسوكيي ۋروۆەن ەكونوميچەسكوي اكتيۆنوستي ي توچەچنۋيۋ پوددەرجكۋ پريوريتەتنىح وتراسلەي ەكونوميكي. سالىق كودەكسٸ جەنە تۇتاس سالىق ساياساتى تٷسٸنٸكتٸ, تۇراقتى بولۋى قاجەت.

ۆەس پروتسەسس ۆزايمودەيستۆييا فيسكالنىح ورگانوۆ س بيزنەسوم ترەبۋەتسيا, ناكونەتس, پولنوستيۋ وتسيفروۆات. ەتو پوزۆوليت ۆ زناچيتەلنوي ستەپەني وبلەگچيت جيزن پرەدپرينيماتەلەي, ا تاكجە نا سيستەمنوي وسنوۆە ۋۆەليچيۆات پوستۋپلەنييا ۆ بيۋدجەت. ۆ پارلامەنتە موجنو بىلو بى وبسۋديت ۆوزموجنوست ديففەرەنتسياتسيي ستاۆكي پو كورپوراتيۆنومۋ پودوحودنومۋ نالوگۋ (كپن) ي نالوگۋ نا دوباۆلەننۋيۋ ستويموست (ندس), كوتورىە فورميرۋيۋت لۆينۋيۋ دوليۋ گوسبيۋدجەتا. ٸرٸ كەسٸپورىندار جەنە شيكٸزات ەكسپورتىمەن اينالىساتىن كومپانييالار قازىناعا كٶبٸرەك تٶلەم تٷسٸرسە, ەدٸلدٸك بولار ەدٸ. بۇل ەلەمدە بار وزىق تەجٸريبە.

قازٸر ەلدەگٸ جاعداي تٷبەگەيلٸ ٶزگەردٸ. ەدٸلەتتٸ قازاقستان دەگەنٸمٸز – جالاڭ ۇران ەمەس, بۇل – انىق اقيقات. الدا اتقاراتىن جۇمىس كٶپ. بٸز بۇعان بٸر ەل بولىپ تٷگەل اتسالىسۋىمىز كەرەك.

س ناچالا پروشلوگو گودا ۆەدەتسيا رابوتا پو دەمونوپوليزاتسيي ەكونوميكي. ەتو نەپروستوي پروتسەسس, ترەبۋيۋششيي ۆولي ي پروفەسسيوناليزما سو ستورونى پراۆيتەلستۆا. ودناكو ەتۋ رابوتۋ نادو پرودولجات.

پرەدستويت ۆنەدريت پونياتنىە ي دەيستۆەننىە ينسترۋمەنتى, وبەسپەچيۆايۋششيە كونترول پري ترانسفەرتنوم تسەنووبرازوۆانيي, مەجدۋنارودنوم نالوگووبلوجەنيي, ۆىدەلەنيي سۋبسيديي ي گوسۋدارستۆەننىح رەسۋرسوۆ.

ودنيم يز پەرۆىح ۋكازوۆ, كوتورىي يا پودپيسال پوسلە پەرەيزبرانييا پرەزيدەنتوم, ستال ۋكاز و مەراح پو ۆوزۆراتۋ گوسۋدارستۆۋ نەزاكوننو ۆىۆەدەننىح اكتيۆوۆ.

پراۆيتەلستۆو ي گەنەرالنايا پروكۋراتۋرا ۋجە پودگوتوۆيلي وتدەلنىي زاكونوپروەكت.

پروشۋ پارلامەنت ۆ بليجايشەە ۆرەميا پرينيات سووتۆەتستۆۋيۋششيي زاكون. ەتي سرەدستۆا دولجنى بىت ناپراۆلەنى يسكليۋچيتەلنو نا رازۆيتيە سترانى. ەتو كاساەتسيا ۆ توم چيسلە ي بيۋدجەتنىح راسحودوۆ. ودناكو پلانيروۆانيە ي يسپولنەنيە بيۋدجەتا وستاۆلياەت جەلات لۋچشەگو.

راستۋت راسحودى نا وبسلۋجيۆانيە گوسدولگا, نە سنيجايۋتسيا ترانسفەرتى يز ناتسيونالنوگو فوندا, سوحرانيايۋتسيا پروبلەمى س ەففەكتيۆنوستيۋ وسۆوەنييا بيۋدجەتوۆ ۆسەح ۋروۆنەي. پوەتومۋ نام نۋجنا پرودۋماننايا ي سبالانسيروۆاننايا بيۋدجەتنايا پوليتيكا. پروەكت نوۆوگو بيۋدجەتنوگو كودەكسا, كوتورىي بۋدەت ۆنەسەن ۆ پارلامەنت ۆ تەكۋششەم گودۋ, دولجەن بىت ناپراۆلەن نا رەشەنيە داننىح ۆوپروسوۆ.

تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە. ٷكٸمەت جەنە پارلامەنت تۋريزمدٸ دامىتۋ مەسەلەسٸنە باسا نازار اۋدارۋعا تيٸس. ەلٸمٸزدەگٸ تۋريزمنٸڭ ەلەۋەتٸ زور, كٶرٸكتٸ جەرلەرٸمٸز ٶتە كٶپ. بٸراق سول جەرلەرگە بارىپ, دەمالۋعا ەلٸ دە جۇرتتىڭ قولى جەتە بەرمەيدٸ. بۇل سالاعا تىڭ سەرپٸن بەرۋ ٷشٸن, ەڭ الدىمەن, ينفراقۇرىلىم مەسەلەسٸن كەشەندٸ تٷردە شەشٸپ, قىزمەت ساپاسىن تٷبەگەيلٸ جاقسارتۋ قاجەت. كەسٸپكەرلەر تۋريزمنٸڭ بولاشاعى زور ەكەنٸن كٶرۋٸ كەرەك. سول ٷشٸن قاجەتتٸ جاعدايدى جاساعان جٶن. وسى سالاعا سالىنعان جەكە ينۆەستيتسييانىڭ كٶلەمٸ, ٸشتەن جەنە سىرتتان كەلگەن تۋريستەردٸڭ سانى نەعۇرلىم كٶپ بولسا, جۇمىستىڭ نەتيجەسٸ دە سوعۇرلىم تيٸمدٸ بولماق.

جالپى ورتا جەنە شاعىن كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ ساياساتى مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ۇزاق مەرزٸمگە ارنالعان تۇراقتى ستراتەگيياسىنا اينالۋى كەرەك. «اق جول» پارتيياسى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ دامىتۋ, ەكونوميكانى مونوپولييادان ارىلتۋ تۋرالى ٷنەمٸ ايتىپ جٷر. پارتييانىڭ مەجٸلٸستەگٸ دەپۋتاتتارى وسى جۇمىسقا ٶز ٷلەسٸن قوسادى دەپ سەنەمٸن. سونداي-اق كەسٸپكەرلەردٸڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان Respublica پارتيياسى پارلامەنتكە ٶتتٸ. بۇل ۇيىم بيزنەستٸڭ دامۋىنا قولايلى جاعداي قالىپتاستىرۋعا اتسالىسادى دەپ ويلايمىن.

تاعى بٸر ٶزەكتٸ مەسەلەگە نازار اۋدارعىم كەلەدٸ. زاڭدار مەن تٷرلٸ ەرەجەلەردٸ ەزٸرلەگەن كەزدە قارجى-ٶنەركەسٸپ توپتارى, ٸرٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸ شەشٸم قابىلداۋعا زور ىقپال ەتەدٸ. اشىعىن ايتساق, بۇل بارلىق ەلگە, تٸپتٸ, دامىعان مەملەكەتتەرگە تەن جاعداي. بٸراق وسى ٷدەرٸستٸ قوعامنان جاسىرماي, زاڭمەن رەتتەۋ كەرەك, ەيتپەسە, جەمقورلىق بەلەڭ الادى. ٶركەنيەتتٸ ەلدەردە ساياسات جابىق ەسٸك جاعدايىندا استىرتىن جاسالمايدى. سوندىقتان لوببيستٸك قىزمەتتٸ زاڭمەن رەتتەۋدٸڭ جەنە وعان باقىلاۋ جاساۋدىڭ حالىقارالىق تەجٸريبەسٸن زەرتتەۋ كەرەك.

ەكٸنشٸ. ەلٸمٸزدٸڭ ٶندٸرٸستٸك ەلەۋەتٸن بارىنشا ارتتىرۋ ماڭىزدى. قازاقستان ەكونوميكاسى ەلٸ كٷنگە دەيٸن پايدالى قازبالارعا تەۋەلدٸ بولىپ وتىر. ياعني, ەل ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمى – قاراپايىم. شىن مەنٸندە, بٸزگە قارقىندى دامۋ ٷشٸن كٷردەلٸ, ەرتاراپتى ەكونوميكالىق قۇرىلىم قاجەت. ەرينە, شيكٸزات نارىعىنداعى ەلەمدٸك بەسەكەدە بٸزدٸڭ ٶز ارتىقشىلىعىمىز بار. قازٸرگٸ جەنە ستراتەگييالىق مٸندەتتەردٸ ورىنداۋ ٷشٸن ونى تيٸمدٸ پايدالانۋ قاجەت. سوندىقتان وسى سالانى ودان ەرٸ دامىتا بەرۋ كەرەك.

ودناكو, زا پوسلەدنيە دەسياتيلەتييا ۆ سفەرە نەدروپولزوۆانييا ناكوپيليس سيستەمنىە پروبلەمى. پولنوتسەننۋيۋ رەاليزاتسييۋ ۆوزموجنوستەي گورنودوبىۆايۋششەي پرومىشلەننوستي سدەرجيۆايۋت نەدوستاتوچنىە وبەمى گەولوگورازۆەدوچنىح رابوت. تەمپى ۆوسپولنەنييا مينەرالنو-سىرەۆوي بازى تاكجە زامەدليايۋتسيا. ي ەتو پرويسحوديت نا فونە يستوششەنييا وسۆايۆاەمىح نەدر.

قازبا بايلىقتى تيٸمدٸ جەنە ٷنەمدٸ پايدالانۋ قاجەت. ول ٷشٸن زاڭنامانى جاقسارتىپ, رەسٸمدەردٸ جەڭٸلدەتۋ كەرەك. گەولوگييالىق بارلاۋ جەنە كەنٸشتەردٸ يگەرۋ ٸسٸنە ينۆەستيتسييا تارتۋ ايرىقشا ماڭىزدى. ٷكٸمەت پەن پارلامەنت وسى سالاعا قاتىستى ناقتى شارالار ەزٸرلەۋگە تيٸس.

بىلتىر تاۋار گازىنىڭ تاپشىلىعىنا تاپ بولدىق. بۇل جاعداي بٷكٸل ەلٸمٸزدٸڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتەر تٶندٸرە جازدادى. مۇنداي كەلەڭسٸزدٸككە جول بەرمەۋ ٷشٸن نارىقتى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. قازاقستاندا گازدىڭ باعاسى كٶرشٸ مەملەكەتتەرگە قاراعاندا ەلدەقايدا ارزان. شەتەلدەگٸ سيياقتى ەرتٷرلٸ تاريفتەردٸ بٸزگە دە ەنگٸزۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرعان جٶن. جالپى, تٶمەن تاريفتەر مەن تٶمەن باعالار ەكونوميكامىزعا تەرٸس ىقپال ەتەدٸ. بٶلٸنگەن بارلىق سۋبسيدييالار كٶرشٸ ەلدەرگە بوسقا كەتەدٸ. قانشالىقتى قيىن بولسا دا, بۇل مەسەلەنٸ بٸرتٸندەپ شەشۋ قاجەت.

باسقا جول جوق.

دليا تەح, كتو سەيچاس دنەم ي نوچيۋ وتاپليۆاەت وگرومنىە وسوبنياكي پو نيزكومۋ تاريفۋ, ۆ نوۆوي سيستەمە تسەنا كۋبومەترا دولجنا ستات ۆىشە. ۆ ەتوم ي پروياۆلياەتسيا سوتسيالنايا سپراۆەدليۆوست.

ۆاجنو پوۆىشات ەففەكتيۆنوست يسپولزوۆانييا يمەيۋششەگوسيا سىريا, نادو ۋچيتسيا جيت ۆ ۋسلوۆيياح جەستكوي ەكونوميي كاك ۆ بىتۋ, تاك ي نا ۋروۆنە گوسۋدارستۆا. ەتو ميروۆايا پراكتيكا, كوتورايا ۋسيليلاس ۆ سوۆرەمەننوي سلوجنوي گەوپوليتيچەسكوي سيتۋاتسيي. بەسكونترولنوە ي نەراچيتەلنوە يسپولزوۆانيە دەشەۆوگو گازا كاك ۆ پرويزۆودستۆە, تاك ي ۆ بىتۋ, دولجنو ۋيتي ۆ پروشلوە. پراۆيتەلستۆۋ سلەدۋەت رازرابوتات پلان ەنەرگوەففەكتيۆنوستي ي راتسيونالنوگو پوترەبلەنييا توۆارنوگو گازا.

بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكونوميكا دەگەنٸمٸز – ەرتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكا. پاندەمييا جەنە قازٸرگٸ گەوساياسي داعدارىس شيكٸزات نارىعىنىڭ تۇراقسىز ەكەنٸن ايقىن كٶرسەتتٸ. قازبا بايلىققا عانا ارقا سٷيەپ, قامسىز وتىراتىن زامان كەلمەسكە كەتتٸ. جەر قويناۋىنان شىققان قازىنانىڭ قوسىمشا قۇنىن بارىنشا ارتتىرۋ كەرەك. ونى ساپالى جەنە سۇرانىسقا يە تاۋارعا اينالدىرۋ ٶتە ماڭىزدى. بۇعان دەيٸنگٸ يندۋسترييالاندىرۋ جۇمىسىنىڭ بارىسىندا شيكٸزاتتىق ەمەس سالا ويداعىداي دامىعان جوق. ازىق-تٷلٸك پەن كٷندەلٸكتٸ تۇتىناتىن تاۋاردىڭ ٶزٸن ەلٸ كٷنگە دەيٸن سىرتتان ساتىپ الىپ وتىرمىز. ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸنە باستى سەبەپتٸڭ بٸرٸ – وسى.

ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسى سىرتقى ساۋداعا جەنە ينۆەستيتسيياعا ەردايىم اشىق. قازاقستان – دٷنيەجٷزٸلٸك ساۋدا ۇيىمىنىڭ مٷشەسٸ. سوندىقتان سىرتقى ساۋدامىزدى ەركٸن تٷردە دامىتۋىمىز كەرەك. بٸراق كەمٸندە ٶز ەلەۋەتٸمٸز جەتەتٸن نەرسەلەرمەن ٶزٸمٸزدٸ قامتاماسىز ەتۋٸمٸز قاجەت. مىسالى, شيكٸزات تا, ماماندار دا, كەيبٸر تەحنولوگييا دا ٶز ەلٸمٸزدە بار.

ەلدٸڭ ٸشكٸ سۇرانىسىن ٶتەۋگە قاتىستى بٸر نەگٸزگٸ ۇستانىم بولۋعا تيٸس. ەڭ الدىمەن, ٸشكٸ نارىققا باعىتتالعان ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋىمىز قاجەت. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن يننوۆاتسييا مەن جوعارى تەحنولوگييا عانا جەدەل دامىتادى. بۇل – ايدان انىق نەرسە. سول سەبەپتٸ قازاقستان ەكونوميكاسى عىلىمي جەتٸستٸكتەردٸ نەگٸزگە الۋى كەرەك. زەرتتەۋ جٷرگٸزٸپ, پاتەنت الۋ جەتكٸلٸكسٸز. عىلىمي جاڭالىقتاردى ٶندٸرٸستە پايدالانۋ قاجەت. عىلىمدى جان-جاقتى دامىتۋ ٷشٸن جاڭا زاڭ قابىلداۋ كەرەك. دەپۋتاتتار وسى زاڭ جوباسىنا مەن بەرەدٸ دەپ ويلايمىن.

ٷشٸنشٸ. ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا قاتىستى ۇستانىمداردى قايتا قاراۋ قاجەت. بيىلعى قىستىڭ قالاي ٶتكەنٸن بارشاڭىز بٸلەسٸزدەر. قىستىڭ كٶزٸ قىراۋدا بٸرقاتار ايماقتا قالالار مەن ەلدٸ مەكەندەر جىلۋسىز قالدى. ەبدەن توزعان ەنەرگەتيكا ينفراقۇرىلىمى ەرەڭ جۇمىس ٸستەپ تۇر. مەنٸڭ تاپسىرماممەن ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى نارىعىن دامىتۋدىڭ جاڭا ٷلگٸسٸ دايىندالىپ جاتىر. سول ارقىلى وسى سالاعا قوسىمشا ينۆەستيتسييا تارتۋ كٶزدەلٸپ وتىر. سونداي-اق بۇل قۇجات وسى سالانىڭ بارىنشا اشىق بولۋىن قامتاماسىز ەتپەك.

ۆ ماجيليسە ناحودياتسيا تري زاكونوپروەكتا, كاسايۋششيەسيا ەلەكتروەنەرگەتيكي. پروشۋ دەپۋتاتسكيي كورپۋس وپەراتيۆنو راسسموترەت يح ي پرينيات سووتۆەتستۆۋيۋششيە زاكونوداتەلنىە يزمەنەنييا.

يز-زا ۆىسوكوگو يزنوسا كوممۋنالنىح سەتەي سەرەزنىە اۆاريي رەگۋليارنو پرويسحوديات پراكتيچەسكي ۆو ۆسەح رەگيوناح. ۆو منوگيح گوروداح وسترو وششۋششاەتسيا نەدوستاتوك بازوۆوي ينفراسترۋكتۋرى: دوروگ, لينيي ەلەكتروپەرەداچ, گازوپروۆودوۆ ي تاك دالەە.

بٸز ەلٸمٸزدٸڭ ينفراقۇرىلىمدىق قۋاتىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت. سوندىقتان مەن ۇلتتىق ينفراقۇرىلىم جوسپارىن قابىلداۋدى ۇسىنامىن. قۇجاتتا وسى سالاداعى باستى مەسەلەلەر اشىق كٶرسەتٸلۋگە تيٸس. سونىمەن بٸرگە 2029 جىلعا دەيٸن ٸسكە اسىرىلاتىن نەگٸزگٸ جوبالار قامتىلۋى قاجەت.

حالىقتىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ ٷشٸن تۇرعىن ٷي – ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلە. ماعان ازاماتتاردان كٷن سايىن جٷزدەگەن ٶتٸنٸش كەلەدٸ. ونىڭ ٸشٸندە قولجەتٸمدٸ باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋدٸ سۇراعان حاتتار ٶتە كٶپ. بۇل تٷيتكٸل مەملەكەت تاراپىنان مٷمكٸندٸگٸنشە شەشٸلٸپ جاتىر. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن, مەملەكەت شىن مۇقتاج ادامدارعا عانا جەردەم بەرەدٸ. تۇرعىن ٷي ساياساتى نارىقتاعى احۋالعا تىعىز بايلانىستى. سوندىقتان بٸز وسى سالاداعى ساياساتىمىزدى قايتا قاراپ, ونىڭ مەيلٸنشە ەدٸل ەرٸ يكەمدٸ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋٸمٸز كەرەك.

ۆاجنۋيۋ رول پريزۆان سىگرات گرادوسترويتەلنىي كودەكس, كوتورىي سيستەماتيزيرۋەت ي كاردينالنو ۋلۋچشيت پوليتيكۋ ۆ وتراسلي. پراۆيتەلستۆو دولجنو ۆىرابوتات نوۆىە پودحودى ك رەشەنييۋ ۆوپروسا وب ۋدەشەۆلەنيي جيليا دليا ناشيح گراجدان, جەلايۋششيح پوسەليتسيا ۆ پريگرانيچنىح رايوناح.

تاكجە ترەبۋەتسيا وبراتيت ۆنيمانيە نا مودەرنيزاتسييۋ ي سوزدانيە ينجەنەرنوي, سوتسيالنوي ينفراسترۋكتۋرى. نا موي ۆزگلياد, ەتو ۆاجنايا ستراتەگيچەسكايا زاداچا.

ۋ ناس 65 پريگرانيچنىح رايونوۆ, ي, ك سوجالەنييۋ, سوتسيالنو-ەكونوميچەسكوە پولوجەنيە منوگيح يز نيح ناحوديتسيا نا نيزكوم ۋروۆنە. ينوگدا ەتو سۆيازانو س ەكونوميچەسكيمي فاكتورامي, ا پوروي – س نەەففەكتيۆنىم ادمينيستراتيۆنو-تەرريتوريالنىم دەلەنيەم. ۋچيتىۆايا ستراتەگيچەسكۋيۋ ۆاجنوست داننىح رايونوۆ, ۆ رامكاح رازراباتىۆاەموي پو موەمۋ پورۋچەنييۋ كونتسەپتسيي رازۆيتييا سەلسكيح تەرريتوريي سلەدۋەت پرەدۋسموترەت كونكرەتنىە مەرى پو رازۆيتييۋ پريگرانيچنىح تەرريتوريي. گلاۆنايا تسەل – سنيزيت وتتوك ناسەلەنييا, سوزدات كومفورتنىە ۋسلوۆييا دليا جيزني ليۋدەي, پريدات نوۆىي يمپۋلس ەكونوميچەسكومۋ رازۆيتييۋ پريگرانيچنىح رايونوۆ.

تٶرتٸنشٸ. ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە باسا مەن بەرۋ قاجەت. اشىعىن ايتساق, اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸ بۇل مٸندەتتٸ تولىق ورىنداپ وتىرعان جوق. وسى سالاداعى ساياسات بٸرٸزدٸ ەمەس. مەملەكەت تاراپىنان بٶلٸنٸپ جاتقان قاراجات تيٸمدٸ جۇمسالمايدى. ٶنٸم ٶندٸرۋشٸ مەن تۇتىنۋشىنىڭ اراسىندا دەلدال كٶپ.

ۆ چاستنوستي, وتمەچايۋتسيا زاۆىشەننىە ترەبوۆانييا ك زالوگوۆومۋ وبەسپەچەنييۋ. مەدلەننو رازۆيۆايۋتسيا التەرناتيۆنىە ينسترۋمەنتى فونديروۆانييا اگروبيزنەسا. ەتو نەگاتيۆنو پوۆلييالو نا ديناميكۋ پرودوۆولستۆەننوي ينفلياتسيي.

اۋىل شارۋاشىلىعىن قارقىندى دامىتۋعا قاجەتتٸ جاعداي جاساۋ – مەملەكەتتٸڭ مٸندەتٸ. سونىمەن قاتار اۋىل-ايماقتاردى كەشەندٸ تٷردە ٶركەندەتۋ اسا ماڭىزدى. ەلٸمٸزدە بٸرنەشە جىلدان بەرٸ «اۋىل – ەل بەسٸگٸ» جوباسى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونىڭ اياسىندا 1 مىڭنان استام اۋىلداعى ٷش مىڭ جەتٸ جٷز نىسان جاڭعىرتىلدى. ونىڭ بەرٸ – ەلەۋمەتتٸك جەنە ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىم نىساندارى. بۇل جۇمىس بولاشاقتا دا جالعاسادى. بيىل تاعى 1,5 مىڭنان استام جوباعا بيۋدجەتتەن 143 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنەدٸ.

مەن سايلاۋ الدىندا اۋىلداعى كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى انىق ايتتىم. بۇل – ماڭىزدى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ. ونى اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسيياسى ارقىلى جٷزەگە اسىرۋ كەرەك. سول ٷشٸن «اۋىل اماناتى» جوباسى قولعا الىنادى.

اۋىل تۇرعىندارىنا 5-7 جىلعا جىلدىق ٶسٸمٸ 2,5 پايىز بولاتىن شاعىن نەسيە بەرٸلەدٸ. اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸ حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ جەنە ٶنٸم ٶتكٸزۋ ٷشٸن قۇرىلادى. ولارعا قۇرال-جابدىق جەنە تەحنيكا ساتىپ الۋ ٷشٸن سۋبسيدييا بەرٸلەدٸ. وسى ماقساتقا 1 تريلليونعا جۋىق تەڭگە بٶلٸنەدٸ.

«اۋىل – ەل بەسٸگٸ», «اۋىل اماناتى» جوبالارى اۋىلدى دامىتۋعا ارنالعان جاڭا تۇجىرىمداماعا ارقاۋ بولۋعا تيٸس. توپىراقتىڭ قۇنارىن ساقتاپ, ونى جاقسارتۋ ٷشٸن جٷيەلٸ شارالار قابىلداۋ قاجەت. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن تيٸمدٸ پايدالانۋ ٷشٸن باقىلاۋدى كٷشەيتۋ ماڭىزدى. ٶنٸم كٶلەمٸن ارتتىرۋعا جەنە ونى ەرتاراپتاندىرۋعا باسا مەن بەرگەن جٶن. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى رەفورمالارعا ساپالى زاڭدار قاجەت. بۇل جۇمىسقا مەجٸلٸستەن ورىن العان «اۋىل» پارتيياسى ٶز ٷلەسٸن قوسادى دەپ سەنەمٸن.

تاعى بٸر مەسەلە – سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل – ستراتەگييالىق ماڭىزى بار مٸندەت. الداعى ۋاقىتتا سۋ مەسەلەسٸ ۋشىعىپ كەتۋٸ مٷمكٸن. سول سەبەپتٸ بٸزگە ونىڭ الدىن الۋ قاجەت. قازٸر ٷكٸمەت سۋ كودەكسٸنٸڭ جاڭا جوباسىن ەزٸرلەپ جاتىر. سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ باسقارۋعا جەنە ولاردى قورعاۋعا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. وسى جۇمىستا عىلىمي ۇستانىمدى, يننوۆاتسييانى, حالىقارالىق وزىق تەجٸريبەنٸ باسشىلىققا العان ابزال.

بٸزدٸڭ ەلدە سۋدىڭ 65 پايىزى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا جۇمسالادى. سونىڭ 60 پايىزعا جۋىعى قۇمعا سٸڭٸپ كەتەدٸ. مۇنداي ىسىراپشىلدىققا جول بەرۋگە بولمايدى. جاڭا تاريف ساياساتىنا كٶشۋ قاجەت. ونى دەرەۋ قولعا الماساق, احۋال ودان ەرٸ كٷردەلەنە تٷسەتٸنٸ انىق.

پرينتسيپيالنوە زناچەنيە يمەەت تسيفروۆيزاتسييا وبەكتوۆ ۆودوسنابجەنييا ي ۆسەي ۆودنوي وتراسلي. پرەدستويت ماسشتابنايا رەكونسترۋكتسييا وروسيتەلنىح كانالوۆ, پەرەحود نا اۆتونومنوە ۋپراۆلەنيە گيدروتەحنيچەسكيمي سوورۋجەنييامي, اۆتوماتيزاتسييا ۋچەتا ۆودى, ۆنەدرەنيە كۆوت نا يسپولزوۆانيە ۆودنىح رەسۋرسوۆ. ۆسە ەتي ۆوپروسى ترەبۋيۋت كاچەستۆەننوگو نورماتيۆنو-پراۆوۆوگو ي زاكونوداتەلنوگو وبەسپەچەنييا.

بەسٸنشٸ. ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن بارىنشا ارتتىرۋ كەرەك. بۇل مەسەلە مەنٸڭ ايرىقشا نازارىمدا ەكەنٸن بٸلەسٸزدەر. سەبەبٸ قازاقستاننىڭ باستى بايلىعى – ادام. قارىم-قابٸلەتٸ زور, بٸلٸمدٸ ازاماتتار ەلٸمٸزدٸ العا باستايدى. سول ٷشٸن بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جان-جاقتى دامىتۋ قاجەت. سوڭعى جىلدارى مەملەكەت بۇل سالاعا ينۆەستيتسييانى ەدەۋٸر كٶبەيتتٸ. بالاباقشا تاپشىلىعى بٸرتٸندەپ ازايىپ كەلەدٸ. بارلىق وبلىستا مەكتەپ سالۋ, ونى جٶندەۋ جۇمىستارى قارقىندى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. وقۋ ورىندارىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋ ٸسٸ جانداندى. بٸراق, مۇنىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكسٸز. بٸلٸم ساپاسىن, ەسٸرەسە, ورتا بٸلٸمنٸڭ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ ٷشٸن باتىل شەشٸم قابىلداۋ قاجەت.

بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا ۇستاز – ەڭ باستى تۇلعا. ونىڭ قوعامداعى ابىروي-بەدەلٸن ارتتىرا بەرۋٸمٸز كەرەك. الايدا مۇعالٸمدەردٸڭ, ديرەكتورلاردىڭ جەنە پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارى تٷلەكتەرٸنٸڭ كٶپشٸلٸگٸ ۇلتتىق بٸلٸكتٸلٸك ەمتيحانىنان ٶتە المادى. ماعان كەيبٸر تەجٸريبەلٸ ۇستازدار تيٸستٸ مينيسترلٸك دايىنداعان تاپسىرمالار تىم كٷردەلٸ دەپ شاعىمداندى. بەلكٸم, ونى جەڭٸلدەتۋ, جەتٸلدٸرۋ كەرەك شىعار. بۇل سالادا قاتىپ قالعان قاتاڭ ەرەجە بولماۋى كەرەك. بٸراق نەگٸزٸ, ۇستازدارعا قويىلاتىن تالاپ جوعارى بولۋعا تيٸس.

مۇعالٸم تاپشىلىعىن جەلەۋ ەتٸپ, مەكتەپكە كەز-كەلگەن ادامدى جۇمىسقا الا بەرۋگە بولمايدى. مۇنداي ەرەكەت ۇستازداردىڭ بٸلٸكتٸلٸك دەڭگەيٸن كٷرت تٶمەندەتەدٸ. سول سەبەپتٸ مۇعالٸم دايارلاۋ ٸسٸن جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەت. بۇل – ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بولاشاعىنا بايلانىستى ٶتە ماڭىزدى مٸندەت.

بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ مەنەدجمەنتتٸ جاقسارتۋعا باسا مەن بەرٸلۋگە تيٸس. وسى سالاعا ناعىز كەسٸبي مامانداردى تارتۋ قاجەت. بٸزدە پرەزيدەنتتٸك جاستار كادر رەزەرۆٸ بار. دەل سول سيياقتى بٸلٸم سالاسىنا ٶزگەرٸس ەكەلەتٸن 1 مىڭ مامان ارنايى دايىندىقتان ٶتەتٸن بولادى. وسىعان وراي تيٸستٸ باعدارلاما قابىلدانادى. كادر مەسەلەسٸ جوعارى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ ٷشٸن دە ٶتە ٶزەكتٸ.

ادام كاپيتالىن دامىتۋعا قاتىستى تاعى بٸر مەسەلە – دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸ بولۋى. ەلٸمٸزدەگٸ مەديتسينا ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ قاجەت. ونىڭ جاي-كٷيٸنە قاتىستى تٷيتكٸلدەر از ەمەس. مەملەكەت سونىڭ بەرٸن بٸرتٸندەپ شەشٸپ جاتىر. «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا اۋىل-ايماقتا 600-دەن استام نىسان سالۋ جوسپارلانعان. جۇمىستىڭ بەرٸ ۋاقتىلى ەرٸ ساپالى جاسالۋى كەرەك. بۇل – ٶتە ماڭىزدى. بارلىق جاۋاپكەرشٸلٸك ەكٸمدەرگە جٷكتەلەدٸ.

سونداي-اق مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ قۇقىعىن قورعاۋعا كٶپ كٶڭٸل بٶلۋ قاجەت. ولاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايى دا نازاردان تىس قالماۋعا تيٸس. وسىعان قاتىستى ارنايى زاڭ جوباسى پارلامەنتتە بٸر جىلعا جۋىق تالقىلاندى. بۇل قۇجاتتا, نەگٸزٸنەن, دەرٸگەرلەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ساقتاندىرۋ عانا كٶزدەلگەن.

پري ەتوم كونكرەتنىە مەرى پو پوۆىشەنييۋ پرەستيجا مەديتسينسكوي پروفەسسيي, پرەدلوجەننىە سپەتسياليستامي ي دەپۋتاتامي, ۆ وسنوۆنوم, سۆەدەنى نا نەت. ۆاجنو, چتوبى مەديتسينسكيە رابوتنيكي يمەلي گارانتيروۆاننۋيۋ زاكونوم زاششيتۋ سۆويح پراۆ. پارلامەنتارييام سلەدۋەت ۋدەليت دولجنوە ۆنيمانيە رەشەنييۋ داننوگو ۆوپروسا.

قازٸر سالاماتتى ٶمٸر سالتىن ناسيحاتتاپ, بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ايرىقشا ماڭىزدى. ەسٸرەسە, بالالاردىڭ سپورتپەن اينالىسۋىنا جاعداي جاساۋ قاجەت. مۇنىڭ بەرٸ حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مەن بۇل مەسەلە جٶنٸندە جولداۋىمدا ايتتىم. مەملەكەت سپورت ينفراقۇرىلىمىن جەتٸلدٸرۋگە كٶپ كٶڭٸل بٶلەدٸ. ەلٸمٸزدە 43 مىڭنان استام سپورت عيماراتى بار. ولاردىڭ جارتىسىنان كٶبٸ اۋىلدىق جەردە ورنالاسقان. بٸراق قاراپايىم جەنە قولجەتٸمدٸ نىساندار ەلٸ دە از.

سپورت عيماراتتارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ مەملەكەت مەنشٸگٸندە. ولاردى كٷتٸپ ۇستاۋعا بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى بٶلٸنەدٸ. سپورت سالاسىن ٶركەندەتۋگە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, مەتسەناتتاردىڭ جەنە جارناما بەرۋشٸلەردٸڭ ەلەۋەتٸن پايدالانۋ قاجەت. سونداي-اق مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك تەسٸلٸن كەڭٸنەن قولدانۋ كەرەك. بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا تۇرعىنداردىڭ ىنتا بٸلدٸرٸپ, بەلسەندٸ اتسالىسۋى ماڭىزدى. مەملەكەت بۇعان بارلىق جاعدايدى جاساۋعا تيٸس.

پرەدپرينيماتەلي ي درۋگيە گراجدانە, كوتورىە ۆكلادىۆايۋت سۆوي سرەدستۆا ۆ رازۆيتيە ماسسوۆوگو سپورتا, پوموگايۋت پوپۋلياريزيروۆات زدوروۆىي وبراز جيزني, بۋدۋت ۋدوستايۆاتسيا سامىح ۆىسوكيح گوسۋدارستۆەننىح ناگراد. جالپى, بۇل سالاداعى جۇمىستا كٶزبوياۋشىلىق پەن ەمٸرشٸلدٸك-ەكٸمشٸلدٸك تەسٸلدەن باس تارتۋ قاجەت. ٷكٸمەت پەن ەكٸمدٸكتەر تيٸستٸ باعدارلاما ەزٸرلەپ, شەشٸم قابىلداعان كەزدە وسىنىڭ بەرٸن ەسكەرۋگە تيٸس.

تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە بار. مەدەنيەت سالاسىنداعى ساياساتتى جان-جاقتى ويلاستىرىپ جٷرگٸزۋ كەرەك. قازٸر بۇل سالانى ٶركەندەتۋ ٷشٸن جاڭا تۇجىرىمداما جاسالىپ جاتىر. بۇل قۇجات ەلٸمٸزدٸڭ مەدەني مۇراسىن ساقتاۋ, ناسيحاتتاۋ جەنە ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ نىعايتۋ ٸسٸندە شەشۋشٸ رٶل اتقارادى دەپ سەنەمٸن.

شىعارماشىل زييالى قاۋىم كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىعاتىن, مەملەكەتتٸڭ مٷددەسٸنە ساي كەلەتٸن تۋىندىلار ۇسىنادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن. وسى رەتتە كرەاتيۆتٸ يندۋستريياعا جٷيەلٸ قولداۋ كٶرسەتۋ ٶتە ماڭىزدى. ادام كاپيتالىن تۇراقتى دامىتۋ جىلدام ٶزگەرٸپ جاتقان قازٸرگٸ ەلەمدە تابىستى ەل بولۋدىڭ باستى كەپٸلٸ بولادى دەپ سانايمىن. بٸز ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى ەدٸلەتتٸ مەملەكەتتٸڭ جەنە ٷيلەسٸمدٸ قوعامنىڭ نەگٸزٸن قالايمىز. مەن «قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ» اتاعىن قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادىم. بيىل قازان ايىندا – رەسپۋبليكا كٷنٸندە وسى اتاققا لايىقتى مەدەنيەت قايراتكەرلەرٸنٸڭ العاشقى توبى ماراپاتتالادى.

التىنشى. ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان وسال توپتاعى ازاماتتاردى قولداۋ – باستى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ. قيىندىققا تاپ بولعان جاندار ەش كٶمەكسٸز قالماۋى كەرەك. مەملەكەتتٸڭ ەدٸلدٸگٸ مەن قوعامنىڭ جاناشىرلىعى وسىندايدا كٶرٸنەدٸ. ەسٸرەسە, انا مەن بالانى قورعاۋعا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلٸنۋگە تيٸس. مەنٸڭ تاپسىرماممەن بيىل بالا كٷتٸمٸنە جەردەماقى بەرۋ مەرزٸمٸ 1 جىلدان 1,5 جىلعا ۇزارتىلدى. تۇرمىسى تٶمەن وتباسىنداعى 1 جاستان 6 جاسقا دەيٸنگٸ بالالارعا بەرٸلەتٸن ەلەۋمەتتٸك كٶمەك قايتا قارالدى. ەندٸ 100 مىڭنان استام بالا بۇل كٶمەكتٸ اقشالاي الاتىن بولادى. كٶپبالالى وتباسىلارعا دا ايتارلىقتاي قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ جاتىر. جارتى ميلليوننان استام وتباسىنا ارنايى جەردەماقى تٶلەنەدٸ.

مەن بىلتىر «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باستاماسىن كٶتەردٸم. قازٸر وسى باستامانى جٷزەگە اسىرۋعا دايىندىق جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. مەملەكەت مۇقتاج جاندارعا اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋدٸ جالعاستىرا بەرەدٸ. وسى ورايدا ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار ازاماتتارعا ارنايى توقتالعىم كەلەدٸ. ەلٸمٸزدە وسى ساناتقا كٸرەتٸن 700 مىڭنان استام ادام بار. ازىق-تٷلٸك پەن دەرٸ-دەرمەك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى ولارعا وڭاي تيٸپ وتىرعان جوق. بٸز ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار ادامداردى جەنە ولاردىڭ كٷتۋشٸلەرٸن قولداۋ شارالارىن كٷشەيتۋٸمٸز قاجەت.

سونداي-اق اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان ازاماتتار نازاردان تىس قالماۋى كەرەك. وسى ورايدا ٷكٸمەتكە اتالعان ساناتتاعى ادامداردىڭ جەردەماقىسىن ورتا ەسەپپەن 14,5 پايىزعا كٶبەيتۋدٸ تاپسىرامىن. مۇنى بيىلعى 1 قىركٷيەكتەن باستاپ قولعا الۋ قاجەت. قازاقستان بٸزدٸڭ ايماقتاعى وسىنداي ەلەۋمەتتٸك جەردەم بەرەتٸن جالعىز مەملەكەت دەۋگە تولىق نەگٸز بار. جالپى, ەلەۋمەتتٸك قولداۋ الدىن الا جەنە شىن مەنٸندە مۇقتاج جاندارعا كٶرسەتٸلۋگە تيٸس.

دەگەنمەن كەز-كەلگەن كٶمەك ماسىلدىققا سەبەپ بولماۋى كەرەك. ەسٸرەسە, ەڭبەككە جارامدى جاس ازاماتتار جەردەماقىعا قول جايماۋعا تيٸس. دەنساۋلىعى مىقتى, كٷش-قۋاتى بار ازاماتتار ٷشٸن بۇل – ۇيات نەرسە. ال زيياندى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ٸستەيتٸن ادامدارعا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلۋ كەرەك. وسىنداي جۇمىسشىلارعا ارنايى تٶلەم تٶلەۋ مەسەلەسٸن ويلاستىرعان جٶن. بۇل رەتتە ەلٸمٸزدەگٸ جەنە حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ مۇقييات زەردەلەۋ ماڭىزدى. مەملەكەتتٸك كٶمەك ەلەۋمەتتٸك قاتەردٸڭ سالدارىن جويۋعا ەمەس, ونىڭ الدىن-الۋ ٷشٸن بەرٸلۋٸ قاجەت. پارلامەنت پەن ٷكٸمەت وسى باعىتتا بٸرلەسە جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك. قازاقستان حالىق پارتيياسى مەن جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتييالىق پارتيياسىنىڭ دەپۋتاتتارى ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋگە بەلسەنە اتسالىسادى دەپ سەنەمٸن.

سەدموە. سلەدۋەت پرودولجيت ۋكرەپلەنيە سيستەمى زاششيتى پراۆ چەلوۆەكا. سوبليۋدەنيە پرينتسيپا ۆەرحوۆەنستۆا پراۆا ۆو ۆسەح سفەراح جيزني دولجنو ستات فۋندامەنتوم پوستۋپاتەلنوگو پروگرەسسا ناشەي سترانى. ۆاجنو, چتوبى كاجدىي گراجدانين بىل ۋۆەرەن ۆ زاششيتە سۆويح پراۆ, نە سومنەۆالسيا ۆ سپراۆەدليۆوستي سۋدوۆ. كليۋچەۆۋيۋ رول زدەس يگراەت فورميروۆانيە ۆىسوكوپروفەسسيونالنوگو ي نەپودكۋپنوگو سۋدەيسكوگو كورپۋسا.

س درۋگوي ستورونى, نۋجنو, چتوبى ۋ ۆسەح گراجدان بىل راۆنىي دوستۋپ ك كاچەستۆەننىم يۋريديچەسكيم ۋسلۋگام دليا زاششيتى سۆويح پراۆ ۆ سۋدە. س ەتوي تسەليۋ گوسۋدارستۆو گارانتيرۋەت يۋريديچەسكۋيۋ پوموشش پوستراداۆشيم يز سوتسيالنو ۋيازۆيمىح كاتەگوريي.

سونداي-اق ادۆوكاتتاردىڭ رٶلٸن ارتتىرا تٷسۋ قاجەت. ولارعا سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەۋدٸڭ باسىنان باستاپ قىلمىستىق ٸستٸڭ ماتەريالدارى ەش كەدەرگٸسٸز بەرٸلۋگە تيٸس. جۇرت زاڭداردىڭ كەيبٸر ەرەجەلەرٸنە نارازىلىق بٸلدٸرٸپ, شاعىم ايتۋدا. كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ شەشٸمدەرٸ كەيبٸر شاعىمداردىڭ ورىندى ەكەنٸن كٶرسەتٸپ وتىر. ياعني, زاڭنامانىڭ جەكەلەگەن نورمالارى اتا زاڭعا قايشى ەكەنٸ انىقتالدى. بۇل كەلەڭسٸزدٸكتەر قۇقىق قولدانۋ ٸسٸندە قيىندىقتار تۋعىزادى. كونستيتۋتسيياعا قايشى مۇنداي نورمالار جارامسىز دەپ تانىلادى. وسىنداي ەرەجەلەرگە سٷيەنٸپ قابىلدانعان سوتتىڭ جەنە باسقا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ شەشٸمدەرٸ قايتا قارالۋعا تيٸس. زاڭدارىمىز كونستيتۋتسيياعا تولىق ساي بولۋى كەرەك. پارلامەنت وسى ماڭىزدى مەسەلەگە بايلانىستى تاباندىلىق تانىتىپ, باستى رٶل اتقارۋى قاجەت. بۇل جۇمىس ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسييالىق قۇقىقتارىن قورعاۋ جٷيەسٸن كٷشەيتە تٷسۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى تاعى بٸر كٷردەلٸ مەسەلە – ادام ساۋداسى. بۇعان توسقاۋىل قويۋ ٷشٸن ارنايى زاڭ قابىلداۋ قاجەت. تاكوي زاكون وبەسپەچيت زاششيتۋ ي سوتسيالنۋيۋ پوددەرجكۋ گراجدانام, ستاۆشيمي جەرتۆامي تورگوۆلي ليۋدمي. ەتو كراينە اكتۋالنو ۆ ۋسلوۆيياح ناراستايۋششيح گلوبالنىح ي رەگيونالنىح پروتسەسسوۆ ۆىنۋجدەننوي ميگراتسيي.

نەوبحوديمو, چتوبى زاكون ۆوبرال ۆ سەبيا لۋچشيي ميروۆوي وپىت, نو, كونەچنو جە, س ۋچەتوم ناشيح ناتسيونالنىح ينتەرەسوۆ. پوەتومۋ ك ەگو رازرابوتكە, ناريادۋ س وتەچەستۆەننىمي ەكسپەرتامي ي يۋريستامي, سلەدۋەت پريۆلەچ پرەدستاۆيتەلەي مەجدۋنارودنىح ورگانيزاتسيي.

سەگٸزٸنشٸ. مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن جەنە ستراتەگييالىق جوسپارلاۋدىڭ ساپاسىن كٶتەرۋ قاجەت. سايلاۋ الدىنداعى باعدارلامالار جەنە ۋەدەلەر رەتٸمەن ورىندالۋى كەرەك. سوندا ازاماتتاردىڭ بيلٸككە جەنە شىنايى ٶزگەرٸسكە دەگەن سەنٸمٸ ارتادى. رەفورمالاردى ەزٸرلەۋ جەنە جٷزەگە اسىرۋ ٸسٸندە مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر ماڭىزدى رٶل اتقارادى. سول سەبەپتٸ جۇمىسقا ىنتاسى بار جەنە جوعارى بٸلٸكتٸ مامانداردى مەملەكەتتٸك قىزمەتكە تارتۋ كەرەك. جەكە سەكتوردا جٷرگەن كەسٸبي جەنە دارىندى باسقارۋشىلار ٷشٸن جول اشىق بولۋعا تيٸس. بٸزگە مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ بارىنشا ٷيلەسٸمدٸ ٷلگٸسٸنە كٶشۋ قاجەت. ورتالىققا جالتاقتاماي, جەرگٸلٸكتٸ جەردە مەسەلەنٸ شەشۋگە داعدىلانۋ كەرەك. مەملەكەتتٸك ورگاندارداعى جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ مەدەنيەتٸن دە تولىق جاڭعىرتقان جٶن.

دالەە. ۆ پروشلوم گودۋ ناچالاس ۆاجنايا رابوتا پو دەبيۋروكراتيزاتسيي دەياتەلنوستي گوسۋدارستۆەننوگو اپپاراتا ي نورموتۆورچەسكوگو پروتسەسسا.

سوزدانى نەوبحوديمىە ۋسلوۆييا دليا بىستروگو پرينياتييا كاچەستۆەننىح زاكونوۆ پو نايبولەە زناچيمىم ۆوپروسام. ودناكو, نادو پريزنات, رەالنايا دەبيۋروكراتيزاتسييا نە پرويزوشلا.

پراۆيتەلستۆو مەدليت س پرينياتيەم ۆاجنەيشيح رەشەنيي, كوتورىە ۆيازنۋت ۆ رۋتينە بيۋروكراتيي ي منوگوچيسلەننىح سوگلاسوۆانيي مەجدۋ ۆەدومستۆامي, مەجدۋ پراۆيتەلستۆوم ي ادمينيستراتسيەي پرەزيدەنتا.

مينيسترى وپاسايۋتسيا پرينيمات رەشەنييا, پەرەكلادىۆايۋت وتۆەتستۆەننوست نا كوللەگ يلي پودچينەننىح. ۆسە ەتو نەدوپۋستيمو.

كريتيچەسكي ۆاجنىم فاكتوروم ەففەكتيۆنوستي سيستەمى گوسۋدارستۆەننوگو ۋپراۆلەنييا ۆىستۋپاەت تسيفروۆيزاتسييا.

پوميمو رازۆيتييا ينفراسترۋكتۋرى ەلەكتروننوگو پراۆيتەلستۆا, نۋجنو تاكجە سفوكۋسيروۆاتسيا نا دالنەيشەي تسيفروۆيزاتسيي پرەدستاۆيتەلنوي ۆەتۆي ۆلاستي.

ەلەكتروننىي پارلامەنت ي ماسليحاتى ۆسەح ۋروۆنەي سپوسوبنى زناچيتەلنو ۋكرەپيت دوۆەريە وبششەستۆا ك ۆلاستي.

ودنيم يز بازوۆىح ۋسلوۆيي رەزۋلتاتيۆنوستي پروۆوديمىح رەفورم ياۆلياەتسيا ناليچيە پولنىح ي دوستوۆەرنىح داننىح.

ساپالى مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ ٷشٸن دەرەكتەر قورىن ٶزارا كٸرٸكتٸرۋ جەنە «اقىلدى تەحنولوگييانى» پايدالانۋ ٶتە ماڭىزدى. بۇل قادام قابىلداناتىن شەشٸمدەردٸڭ ساپاسىن ارتتىرادى. سونداي-اق شالعايداعى اۋىل تۇرعىندارىنا وسى يگٸلٸكتٸڭ بەرٸ قولجەتٸمدٸ بولادى. ول ٷشٸن مەملەكەتتٸك قىزمەت, مەملەكەتتٸك ستاتيستيكا جەنە مەملەكەت كٶرسەتەتٸن قىزمەتتەر تۋرالى زاڭدارعا ٶزگەرتۋلەر ەنگٸزۋ قاجەت.

مەملەكەتتٸك جوسپارلاۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ مەسەلەسٸنە جەكە توقتالعىم كەلەدٸ. سوڭعى جىلدارى ەلەمدە تەڭدەسسٸز گەوساياسي, ەكونوميكالىق جەنە تەحنولوگييالىق ٶزگەرٸستەر بولدى. وسىعان وراي بٸزدٸڭ كەيبٸر ستراتەگييالىق قۇجاتىمىز ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتتى. سوندىقتان «قازاقستان – 2050» ستراتەگيياسىن» تٷبەگەيلٸ قايتا قاراۋ قاجەت. ياعني, بۇل قۇجاتتى قازٸرگٸ جاھاندىق ٷدەرٸستەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, ەل دامۋىنىڭ ۇزاق مەرزٸمگە ارنالعان باسىمدىقتارىن ايقىندايتىن ستراتەگيياعا اينالدىرۋ كەرەك.

جالپى, كەز-كەلگەن جۇمىس مۇقييات جوسپارلانۋى كەرەك. سوندا مەملەكەتتٸك ساياسات ستراتەگييالىق سيپاتقا يە بولادى جەنە تۇراقتى جٷزەگە اسىرىلادى. سونىمەن بٸرگە ەلٸمٸز كەز كەلگەن سىن-قاتەرگە تٶتەپ بەرە الادى.

قۇرمەتتٸ دەپۋتاتتار, سٸزدەر ەردايىم بارلىق ٸستٸڭ بەل ورتاسىندا بولاسىزدار. بٸراق مىنا مەسەلەنٸ باسا ايتقىم كەلەدٸ: ەل مٷددەسٸنەن جوعارى ەشتەڭە جوق. سوندىقتان, پوپۋليزمگە, جەكە باستىڭ مٷددەسٸن كٶزدەۋگە جول بەرمەۋ كەرەك. پارلامەنت پەن مەسليحاتتار ەردايىم بٸرلەسە جۇمىس ٸستەۋٸ قاجەت. سوندا مەملەكەت ساياساتى بارىنشا ٷيلەسٸمدٸ بولادى. جەرگٸلٸكتٸ بيلٸكتٸڭ شاماسى كەلمەيتٸن اۋقىمدى مەسەلەلەرگە ورتالىق دەر كەزٸندە كٶڭٸل بٶلەدٸ.  

رەفورمالاردان كەيٸن دەپۋتاتتاردىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ بٸرشاما كەڭەيدٸ. قوس پالاتانىڭ جۇمىسىنا بٸرقاتار ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلدٸ. بۇرىن زاڭ جوباسىن مەجٸلٸس ماقۇلداپ, سەنات قابىلدايتىن. ەندٸ زاڭ قابىلداۋ قۇزىرەتٸ مەجٸلٸسكە بەرٸلدٸ. مەجٸلٸس باسقا دا ارتىقشىلىققا يە بولدى. سوندىقتان وسى زالدى مەجٸلٸسكە تۇراقتى تٷردە پايدالانۋ ٷشٸن بەرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. وسىلايشا, جوعارى ٶكٸلدٸ ورگان شىن مەنٸندە ىقپالدى پارلامەنتكە اينالدى.

مەن پرەمەر-مينيستردٸڭ كانديداتۋراسىن سايلاۋدا جەڭٸسكە جەتكەن پارتييا مەملەكەت باسشىسىنا ۇسىنۋعا قۇقىلى دەپ ايتتىم. وسى رەتتە ساياسي جاۋاپكەرشٸلٸك تە سول پارتيياعا جٷكتەلەدٸ. بۇل تەسٸل «كٷشتٸ پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت» تۇجىرىمداماسىنا ساي كەلەدٸ. ٷكٸمەت ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ٸسكە اسىرۋعا تيٸس. بولاشاقتا ٷكٸمەتتەگٸ جەنە ايماقتارداعى باسشىلىق قىزمەتتەرگە تٷرلٸ پارتييا ٶكٸلدەرٸن تارتقان جٶن. ول ٷشٸن ساياسي پارتييالاردىڭ كادرلىق رەزەرۆٸن جاساقتاۋدى ۇسىنامىن. سونداي-اق ٶكٸلدٸ جەنە اتقارۋشى بيلٸكتٸڭ قارىم-قاتىناسى جاڭاشا سيپاتقا يە بولادى. ەندٸ ٷكٸمەت شىن مەنٸندە ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەتكە اينالادى.

مينيسترلەردٸڭ ٶز جۇمىسىن جەتٸك بٸلۋٸ عانا جەتكٸلٸكسٸز. ولار ٶز ۇستانىمىن پارلامەنت الدىندا قورعاۋعا قابٸلەتتٸ بولۋعا تيٸس. ٶز باستامالارىن قوعامعا انىق تٷسٸندٸرۋٸ قاجەت.

قازٸر ٷكٸمەتتٸڭ قاتەلٸگٸ مەن كەمشٸلٸگٸن اشىق ايتىپ, جٶنگە سالىپ وتىرۋعا تولىق مٷمكٸندٸك بار. وسى مٷمكٸندٸكتٸ حالىق مٷددەسٸ ٷشٸن دۇرىس پايدالانۋ كەرەك.

پارلامەنتتٸڭ ٶز جۇمىسى دا بارىنشا اشىق بولۋعا تيٸس. بٷگٸندە ونىڭ جيىندارى ينتەرنەت ارقىلى كٶرسەتٸلەدٸ. بۇل جاقسى ٷردٸسكە اينالدى. وعان جۋرناليستەر دە, قالىڭ كٶپشٸلٸك تە قىزىعۋشىلىق تانىتادى. پارلامەنتتە اسا ماڭىزدى مەسەلە تالقىلانسا, جالپى وتىرىستى مەملەكەتتٸك تەلەارنا ارقىلى تٸكەلەي ەفيردە كٶرسەتۋ قاجەت دەپ سانايمىن. ازاماتتار ٶزدەرٸ سايلاعان دەپۋتاتتىڭ قالاي جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ناقتى كٶرٸپ, باعا بەرە الادى. پارلامەنتتەگٸ پٸكٸرتالاستار, شىن مەنٸندە, جالپىۇلتتىق اۋقىمعا يە بولادى.

سونىمەن بٸرگە بۇل تەسٸل اشىق ساياسات جٷرگٸزۋدٸڭ جاڭا ستاندارتتارىن قالىپتاستىرۋعا, قوعامدىق ديالوگ مەدەنيەتٸن دامىتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. دەپۋتات بولۋ – بيٸك مانساپ ەمەس, بۇل – زور جاۋاپكەرشٸلٸك جەنە ماڭىزدى مٸندەت. سٸزدەردٸ حالىق سايلادى. جۇرت ٶزدەرٸڭٸزگە سەنٸم ارتىپ وتىر. ەل سەنٸمٸ – ەل اماناتى. 

قادٸرلٸ قاۋىم! 

بٸزگە وراسان زور جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلگەن. بۇل – ٶتكەن تاريحتىڭ جەنە بولاشاقتىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸك. كەلەر ۇرپاقتىڭ قانداي مەملەكەتتە ٶمٸر سٷرەتٸنٸ بٸزدٸڭ بٷگٸنگٸ شەشٸمدەرٸمٸزگە تٸكەلەي بايلانىستى.

ەلٸمٸزدٸڭ ماقساتى – ايقىن, بۇل – ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋ. مۇنىڭ بەرٸ بٸر كٷندە جاسالاتىن شارۋا ەمەس. بارشامىز تاباندى, ەڭبەكقور, بٸلٸكتٸ, ۇقىپتى, تەرتٸپتٸ بولۋىمىز كەرەك. ەڭ الدىمەن, وتانشىل بولۋىمىز قاجەت. ۇلتتىڭ جەنە مەملەكەتتٸڭ مٷددەسٸ بەرٸنەن بيٸك تۇرۋعا تيٸس. ەرينە, قوعامنىڭ دامۋى ٷشٸن پٸكٸر الۋاندىعى قاجەت. بٸراق ەلدٸك مەسەلەلەرگە كەلگەندە بٸر جاعادان باس, بٸر جەڭنەن قول شىعارا بٸلگەن جٶن.

ەلٸمٸزدٸ ٶركەندەتۋ ٷشٸن ەڭبەك ەتۋ – بارشامىزدىڭ ازاماتتىق بورىشىمىز. ەندەشە, وتان الدىنداعى وسى پەرزەنتتٸك پارىزىمىزعا ەردايىم ادال بولايىق.

جۇمىستارىڭىز تابىستى بولسىن!

قازاقستانىمىز كٶركەيە بەرسٸن!