قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەجەپ تاييپ ەردوعان ەكٸ ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى «كەڭەيتٸلگەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك» دەڭگەيٸنە كٶتەرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
تٷركييا پرەزيدەنتٸنٸڭ رەزيدەنتسيياسىندا رەسمي دەلەگاتسييا مٷشەلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن پرەزيدەنت رەجەپ تاييپ ەردوعان كەلٸسسٶز ٶتكٸزدٸ.
تاراپتار قازاقستان مەن تٷركييا اراسىنداعى ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ ودان ارى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىن جان-جاقتى تالقىلادى. ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسييالىق جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸندٸ.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتەر باسشىلارى عالامدىق جەنە ايماقتىق ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ قاراستىرىپ, حالىقارالىق قۇرىلىمدارداعى ٶزارا ىنتىماقتاستىقتى تالقىلادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تٷرٸك ەلٸندە كٶرسەتٸلگەن قۇرمەت پەن قوناقجايلىعى ٷشٸن رەجەپ تاييپ ەردوعانعا ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ. سونىمەن قاتار باۋىرلاس تٷرٸك جەرٸنە اياق باسقاندا ەردايىم ٶز ٷيٸمٸزگە كەلگەندەي سەزٸنەتٸندٸگٸمٸزدٸ, قازاقستان اتاجۇرت بولسا, انادولى ەكٸنشٸ وتانىمىز دەپ بٸلەتٸندٸگٸمٸزدٸ جەتكٸزدٸ.
– بٷگٸندە تٷركييا ساياسي, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق دامۋدا وراسان تابىستارعا قول جەتكٸزدٸ. ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق ماڭىزى زور مەسەلەلەردٸ شەشۋدەگٸ بەلسەندٸلٸگٸ مەن تاباندىلىعى ارقىلى ەلەمدٸك ساحنادا لايىقتى ورىنعا يە بولدى. وسى تۇستا, قادٸرلٸ رەجەپ مىرزا, قۋاتتى تٷركييا ەلٸنٸڭ ارمانىن ارقالاعان ساياساتكەر رەتٸندە ەڭبەگٸڭٸزدٸڭ ەردايىم جەمٸستٸ بولۋىنا تٸلەكتەسپٸن. تٷركييا – قازاقستاننىڭ ەۋرازييا قۇرلىعىنداعى ەڭ ماڭىزدى ەرٸ سەنٸمدٸ سەرٸكتەستەرٸنٸڭ بٸرٸ. ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى ورتاق تاريح پەن رۋحاني مۇراعا نەگٸزدەلگەن قارىم-قاتىناستارىمىز بٷگٸندە ٶرٸستەپ, ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك دەڭگەيٸندە ٸلگەرٸلەپ كەلەدٸ. قازاق حالقىنىڭ «بايلىقتان ارتىق دوستىق بار, دوستىقتان ارتىق بايلىق جوق» دەگەن ۇلاعاتتى سٶزدەرٸ سٸزدٸڭ شىنايى دوسىمىز, تٸلەكتەس باۋىرىمىز ەكەنٸڭٸزدٸ ايشىقتايدى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ەكٸ ەل اراسىنداعى ديپلوماتييالىق قاتىناستارعا 30 جىل تولعانىن اتاپ ٶتٸپ, قازٸرگٸ تاڭدا تٷركييا قازاقستاننىڭ جەتەكشٸ ساۋدا سەرٸكتەستەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالعانىن ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مىزعىماس دوستىققا, تاتۋ باۋىرلاستىق پەن ستراتەگييالىق ىقپالداستىققا نەگٸزدەلگەن قازاقستان مەن تٷركييا اراسىنداعى كٶپجاقتى بايلانىستاردىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا ارنايى توقتالدى.
– تٷركييا – قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ 5 ساۋدا سەرٸكتەسٸنٸڭ بٸرٸ. الىس-بەرٸسٸمٸز جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدٸ. مىسالى, 2021 جىلى 5 ميلليارد دوللارعا جەتكەن. وسى قارقىندى ازايتپاي, ساۋدا-ساتتىقتى 10 ميلليارد دوللارعا جەتكٸزۋٸمٸز كەرەك. بۇدان بٶلەك, تٷركييا قازاقستاننىڭ ەڭ ٸرٸ 10 ينۆەستورىنىڭ قاتارىندا. ەكونوميكامىزعا 4 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسييا قۇيدى. قازاقستاننىڭ تٷركيياعا سالعان كاپيتالى – 1 ميلليارد دوللاردان استام. سوڭعى ەكٸ جىلدا قازاقستاندا 16 ينۆەستيتسييالىق جوبا جٷزەگە اسىرىلدى.
قازٸر 10 جاڭا جوبا پىسىقتالىپ جاتىر. قازاقستاندا جاسىل ەكونوميكا, IT-تەحنولوگييا, عارىش, ٶندٸرٸس سيياقتى سالالار تولىق يگەرٸلمەگەن. سٸزدەردٸ وسى سالالاردا بٸرلەسە جۇمىس ٸستەۋگە شاقىرامىن.
بٸز تٷرٸك ينۆەستورلارىنىڭ بارلىق باستاماسىن قولداۋعا جەنە ولارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا دايىنبىز. مەن ەرتەڭ تٷركييانىڭ ٸرٸ ينۆەستورلارىمەن كەزدەسەتٸن بولدىم. وندا ينۆەستيتسييالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ جولدارىن تالقىلايمىز. كەزدەسۋدٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا بٸرقاتار كوممەرتسييالىق كەلٸسٸم-شارتتارعا قول قويىلادى. ولاردىڭ جالپى سوماسى 1 ميلليارد دوللار بولماق, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
تٷركييا پرەزيدەنتٸ ەكٸ ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋگە ەزٸر ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, قازاقستاندا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورمالاردى قولدايتىنىن ايتتى.
– بٸز ەرٸپتەستٸگٸمٸزدٸ كەڭەيتٸلگەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك دەڭگەيٸنە كٶتەردٸك. تٷركييا مەن قازاقستان – ورتاق تاريح, تٸل, دٸن جەنە مەدەني قۇندىلىقتاردان قۋات العان ەرٸ مىقتى بايلانىس ورناتقان باۋىرلاس مەملەكەتتەر. بٸز تٷركييا ەلٸ قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن تىنىشتىعىنا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلەمٸز. سٸزدٸڭ جاڭا قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى كٷش-جٸگەرٸڭٸز بەن تاباندىلىعىڭىزدى قۇرمەتتەيمٸن. وسى باعىتتاعى اۋقىمدى رەفورمالارىڭىزدى قولدايمىن, – دەدٸ رەجەپ تاييپ ەردوعان.
كەلٸسسٶز بارىسىندا ٶڭدەۋ جەنە قايتا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ, قۇرىلىس سالاسىنداعى جەنە اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندەگٸ بٸرلەسكەن ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ, كٶلٸك-ترانزيتتٸك سەرٸكتەستٸكتٸ نىعايتۋ, ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارىنىڭ ەلەۋەتٸن تولىق پايدالانۋ مەسەلەلەرٸ كەڭٸنەن تالقىلاندى. تسيفرلاندىرۋ جەنە وزىق تەحنولوگييالار, تۋريزم جەنە بٸلٸم بەرۋ سالالارىنداعى ٶزارا ىقپالداستىققا نازار اۋدارىلدى. سونداي-اق تٷركييا تاراپىنا ٸرگەلٸ تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ فيليالدارىن قازاقستاندا اشۋعا ۇسىنىس ايتىلدى.
سٶز سوڭىندا پرەزيدەنتتەر كەلٸسسٶز نەتيجەلەرٸن ەكٸ ەل اراسىنداعى سان قىرلى قاتىناستاردى كەڭەيتٸلگەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك دەڭگەيٸنە كٶتەرۋدٸڭ بٸردەن-بٸر مٷمكٸندٸگٸ رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ.
كەلٸسسٶز قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ رەجەپ تاييپ ەردوعان كەڭەيتٸلگەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك تۋرالى بٸرلەسكەن مەلٸمدەمەگە قول قويدى.
سونىمەن بٸرگە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن رەسمي دەلەگاتسييالاردىڭ مٷشەلەرٸ مىناداي قۇجاتتارعا قول قويدى:
1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جانىنداعى مەملەكەتتٸك ارحيۆتەر باسقارماسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاما.
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترلٸگٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ اپپاراتى جانىنداعى كوممۋنيكاتسييا باسقارماسى اراسىنداعى باق سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم.
3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى حالىقارالىق قۇرامداستىرىلعان جٷك تاسىمالدارى تۋرالى كەلٸسٸم.
4. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر ساۋداسى تۋرالى كەلٸسٸمگە تەحنيكالىق تاپسىرما.
5. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى اقپارات الماسۋ ٸسٸن ۇيىمداستىرۋ جەنە كەدەندٸك باقىلاۋ رەسٸمدەرٸن وڭايلاتۋ تۋرالى كەلٸسٸم.
6. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸنٸڭ ورمان شارۋاشىلىعى جەنە جانۋارلار دٷنيەسٸ كوميتەتٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسى اۋىل جەنە ورمان شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ ورمان شارۋاشىلىعى باس باسقارماسى اراسىنداعى ورمان شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا ٶزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم.
7. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى ٶسٸمدٸكتەر كارانتينٸ جەنە ولاردى قورعاۋ سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸم.
8. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسى يندۋسترييا جەنە تەحنولوگييا مينيسترلٸگٸ اراسىنداعى اقپاراتتىق تەحنولوگييالار سالالارى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم.
9. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى ەسكەري بارلاۋ سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاما.
10. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى ەسكەري ارحيۆتەر, ەسكەري تاريح, مۋزەيتانۋ جەنە ەسكەري جارييالانىمدار سالالارى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاما.
11. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى بٸلٸم بەرۋ سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸم.
12. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسى مەدەنيەت جەنە تۋريزم مينيسترلٸگٸ اراسىنداعى كينەماتوگرافييا سالاسى بويىنشا ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋم.
13. قازاقستان رەسپۋبليكاسى اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترلٸگٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسى جاستار جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ اراسىنداعى جاستار ساياساتى سالاسى بويىنشا ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋم.
14. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸ مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا, ۋربانيزاتسييا جەنە كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ مينيسترلٸگٸ اراسىنداعى قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى ٶزارا تٷسٸنٸستٸك مەموراندۋمى.
