مەملەكەت باسشىسى اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە كەڭەس ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
ونلاين فورماتتا ٶتكەن كەڭەستە قاسىم-جومارت توقاەۆ تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدا اتىراۋ وبلىسىنىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنٸن, مەملەكەتٸمٸزدٸڭ العاشقى ٸرٸ ينۆەستيتسييالىق جوبالارى وسىندا جٷزەگە اسىرىلعانىن, ول جوبالار ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق جەنە ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸ ٷشٸن بەرٸك نەگٸز قالاعانىن ايتتى. مۇنايلى ٶڭٸردٸڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸن, تۇرعىنداردىڭ ەل-اۋقاتىن ەردايىم جٸتٸ نازاردا ۇستايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
– جالپى ٶڭٸر قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمٸندەگٸ وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ ٷلەسٸ 10 پايىزدان استى. ەلٸمٸزگە تارتىلعان ينۆەستيتسييانىڭ 30 پايىزعا جۋىعى وسى ايماققا تيەسٸلٸ. قازاقستاننىڭ ٶنەركەسٸپ ٶنٸمٸنٸڭ جالپى كٶلەمٸندەگٸ اتىراۋدىڭ ٷلەسٸ 20 پايىزعا جەتتٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى وبلىستا تٷيٸنٸ شەشٸلمەگەن مەسەلەلەردٸڭ دە بار ەكەنٸن ەسكە سالدى. مىسالى بىلتىر ايماقتا ٶنەركەسٸپ ٶندٸرٸسٸ مەن تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنىڭ كٶلەمٸ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٶندٸرەتٸن ٶنٸم مٶلشەرٸ ازايىپ كەتكەن.
مەملەكەت باسشىسى اتىراۋ وبلىسىنىڭ جاعدايى تۋرالى بارلىق باياندامالاردى تىڭداپ شىققاننان كەيٸن, ايماقتى دامىتۋعا قاتىستى ناقتى ماقسات-مٸندەتتەردٸ اتادى. ەڭ الدىمەن مۇناي-گاز ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋ قاجەت.
– ٷكٸمەت ٶڭٸر ەكٸمدٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, ٸرٸ مۇناي-گاز جوبالارىن ۋاقتىلى جٷزەگە اسىرۋدى باقىلاۋعا الۋعا تيٸس. بولاشاقتا كەڭەيۋ جوباسىن ۋاقتىلى اياقتاۋ ماڭىزدى. سونداي-اق قاشاعان كەن ورنىن تولىق يگەرۋ كەرەك. سول ارقىلى بٸر جىلدا ٶندٸرٸلەتٸن مۇناي كٶلەمٸن 15 ميلليون تونناعا ارتتىرۋعا بولادى. نەتيجەسٸندە جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, وتاندىق قىزمەت كٶرسەتۋ كومپانييالارى مەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن مول مٷمكٸندٸكتەر تۋادى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ايماقتاعى «ۇلتتىق يندۋستريالدى مۇناي-حيمييا تەحنوپاركٸ» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى بٸراز مەسەلە بار ەكەنٸن ايتتى. ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىسى اياقتالماعان. 2015 جىلى اتالعان نىساندى دامىتۋعا 162 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنگەن. بٸراق وسىعان دەيٸن بٸر عانا جوبا ٸسكە اسقان. پوليپروپيلەن جەنە پوليەتيلەن ٶندٸرٸسٸ بويىنشا ٸرٸ جوبالار ەلٸ جٷزەگە اسپاعان. ٶيتكەنٸ قاجەتتٸ ينۆەستور مەن ٶنٸمدٸ ساتاتىن نارىق تابىلماعان. پرەزيدەنت وسى ولقىلىقتاردى تەز رەتتەپ, ٷكٸمەت پەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا جۇمىستى جەدەلدەتۋدٸ تاپسىردى.
مەملەكەت باسشىسى باسىمدىق بەرگەن تاعى بٸر مەسەلە – اۆتوجولداردى دامىتۋ. قاسىم-جومارت توقاەۆ وبلىستا جول اپاتىنىڭ جيٸلەپ كەتۋٸ ەلدٸ الاڭداتىپ وتىرعانىن ايتتى. بىلتىر ٶڭٸردە 232 جول-كٶلٸك وقيعاسى تٸركەلٸپ, سونىڭ سالدارىنان 69 ادام قايتىس بولعان. ەسٸرەسە «ورال-اتىراۋ» تاس جولىنا باسا نازار اۋدارعان جٶن.
– ٷكٸمەت پەن وبلىس ەكٸمدٸكتەرٸ 2025 جىلعا دەيٸن جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردەگٸ جولداردىڭ 95 پايىزىن جٶندەپ, رەتكە كەلتٸرۋگە تيٸس. 2019 جىلدان باستاپ بٷكٸل ەلٸمٸز بويىنشا وسى ماقساتقا جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 50 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنۋدە. جول قۇرىلىسىنا جەنە ونى جٶندەۋگە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن دە قارجى جۇمسالادى. نەتيجە جوق دەپ ايتۋعا بولادى. جٶندەلگەن جولدىڭ كٶبٸ بٸر جىل ٶتپەي جارامسىز بولىپ قالادى. مۇنى اشىق ايتۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
ورايى كەلگەندە قاسىم-جومارت توقاەۆ «نۇر-سۇلتان – الماتى» اۆتوجولىن جٶندەۋ جۇمىستارىنىڭ دا ەلٸ كٷنگە اياقتالماعانىن ايتتى. پرەزيدەنت بۇل جولدى 2023 جىلى پايدالانۋعا بەرۋدٸ تاپسىردى. بۇل جۇمىس ٷكٸمەت پەن ەكٸمدەردٸڭ ۇدايى نازارىندا بولۋى قاجەت ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
پرەزيدەنت ٷكٸمەتكە ەلٸمٸزدٸڭ كٶلٸك جەنە ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن بارىنشا پايدالانۋ جٶنٸندە ۇسىنىس ەنگٸزۋدٸ تاپسىردى. بۇدان بٶلەك قالا ٸشٸندەگٸ جولداردى تيٸمدٸ پايدالانۋ, كٶلٸك قوزعالىسىن باسقارۋدىڭ بٸرىڭعاي ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى دا سٶز بولدى.
پرەزيدەنت كٶتەرگەن مەسەلەنٸڭ بٸرٸ – جۇمىسپەن قامتۋ. بٷگٸندە اتىراۋ وبلىسىنداعى تۇرمىس دەڭگەيٸ ەلٸمٸزدٸڭ ٶزگە ٶڭٸرلەرٸنە قاراعاندا جوعارى. ورتاشا جالاقى 358 مىڭ تەڭگە, بۇل – جالپى رەسپۋبليكالىق كٶرسەتكٸشتەن 1,6 ەسە جوعارى. دەگەنمەن ٶڭٸردە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان بولاشاقتا كەڭەيۋ جوباسى جاقىندا اياقتالادى. الداعى ٷش جىلدا 55 مىڭ ادام جۇمىستان بوسايدى. وبلىس ەكٸمٸ ونىڭ 31 مىڭىن ەڭبەكپەن قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر. قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل اتىراۋ وبلىسىنىڭ عانا مٸندەتٸ ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, ٷكٸمەتكە تيٸستٸ شارا قابىلداۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى وبلىس ەكٸمٸنە ٸرٸ ٶندٸرٸستٸك كەسٸپورىن باسشىلارىمەن بٸرلەسٸپ, ٸندەتتٸڭ الدىن الۋدى جەنە ونىمەن كٷرەس شارالارىن ۋاقتىلى قابىلداۋدى تاپسىردى.
– ٸندەتتٸڭ جاڭا تولقىنى كەلگەننەن بەرٸ جاعدايى اۋىر جەنە ٶتە اۋىر ناۋقاستار كٶبەيۋدە. ولاردىڭ سانى سوڭعى بٸر ايدا ەكٸ ەسەگە ارتتى. ال ەمدەۋ مەكەمەلەرٸندە قاجەتتٸ دەرٸ-دەرمەك پەن قۇرال جابدىقتار ەلٸ دە جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸ انىقتالىپ وتىر. بۇل احۋال ادام ٶلٸمٸنٸڭ كٷرت ٶسۋٸنە ەكەپ سوقتىرۋى مٷمكٸن. بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ تاپشىلىعى دا جاعدايدى ۋشىقتىرىپ وتىر. وبلىستا 207 دەرٸگەر جەتٸسپەيدٸ. سونىڭ ٸشٸندە اۋىلدىق جەرلەرگە 52 دەرٸگەر قاجەت, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت وبلىس باسشىلىعىنا ەمدەۋ مەكەمەلەرٸن دەرٸ-دەرمەكپەن جەنە مەديتسينالىق قۇرالمەن قامتاماسىز ەتۋ, انەستەزيولوگييا جەنە جان ساقتاۋ بٶلٸمدەرٸن تولىق جابدىقتاۋ, دەرٸگەرلەر تاپشىلىعى مەسەلەسٸن شەشۋ مٸندەتٸن جٷكتەدٸ.
ٶڭٸردٸڭ تابىستى دامۋى ٷشٸن ايماقتى ەنەرگييامەن تۇراقتى تٷردە قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. دەگەنمەن بۇل باعىتتا دا ەلٸ پىسىقتايتىن جۇمىستار بار. سوندىقتان ٷكٸمەت بۇل تاراپتا كەشەندٸ شارالار قابىلداۋى قاجەت.
ٶزەكتٸ دٷنيەنٸڭ بٸرٸ – ٶڭٸردٸ سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. جايىق ٶزەنٸ قاتتى تارتىلىپ, ونىڭ ەكولوگييالىق احۋالى كٷننەن كٷنگە ناشارلاپ بارادى. بۇل مەسەلە ونسىز دا اۋىز سۋعا مۇقتاج بولىپ وتىرعان جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردى تولعاندىرىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸن ٶندٸرۋشٸلەر دە ٷلكەن قيىندىقتارعا تاپ بولدى.
– بٸز جايىق ٶزەنٸ اڭعارىنىڭ ەكوجٷيەسٸن ساقتاۋ جٶنٸندە 2024 جىلعا دەيٸنگٸ قازاقستان-رەسەي ىنتىماقتاستىعى تۋرالى باعدارلاما قابىلدادىق. ٷكٸمەت وسى باعدارلامادا كٶزدەلگەن ٸس-شارالاردى ۋاقتىلى قارجىلاندىرۋى كەرەك. سونىمەن بٸرگە رەسەي جاعىمەن بٸرلەسٸپ, جەدەل شارالار قابىلداۋى قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ٶڭٸر حالقىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ مەن مۇناي ٶندٸرەتٸن كومپانييالار «استراحان–ماڭعىشلاق» سۋ قۇبىرىنان اۋىزسۋ الىپ وتىر. بٷگٸندە بۇل سۋ قۇبىرىنىڭ توزىعى جەتكەن. پرەزيدەنت ٷكٸمەت پەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا «استراحان-ماڭعىشلاق» سۋ قۇبىرىن قايتا جاڭعىرتۋعا قاتىستى تاپسىرما بەردٸ. ەلٸ كٷنگە دەيٸن اۋىلداردى تازا اۋىزسۋمەن قامتۋ تولىق اياقتالماعان. وبلىس بويىنشا 30 اۋىلعا اۋىزسۋ جەتپەگەن. پرەزيدەنت ٷكٸمەت پەن ەكٸمدٸككە بۇل مەسەلەنٸ الداعى ەكٸ جىلدا تولىق اياقتاۋدى مٸندەتتەدٸ.
ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسى مەن دەنساۋلىعى ەكولوگييالىق احۋالعا تٸكەلەي بايلانىستى ەكەنٸ بەلگٸلٸ. بۇل تاراپتا اتىراۋ وبلىسى ماقتانارلىق جاعدايدا ەمەس. بىلتىردىڭ ٶزٸندە ٶڭٸردە اۋانى لاستاعان 160 جاعداي تٸركەلٸپتٸ.
– بٸز وزىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتٸن جاڭا ەكولوگييالىق كودەكس قابىلدادىق. ەكولوگييالىق تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىراتىن باعدارلامالاردى قولعا العان كەسٸپورىندار قالدىق شىعارعانى ٷشٸن تٶلەنەتٸن اقىدان بوساتىلادى. بۇل سالاداعى قولجەتٸمدٸ تەحنولوگييانىڭ ەڭ تاڭداۋلىسى مۇناي-گاز كەسٸپورىندارىنا ەنگٸزٸلۋٸ كەرەك. ٷكٸمەت ٶڭٸردەگٸ قوعامدىق ۇيىمدارمەن بٸرلەسٸپ, بۇل مەسەلەنٸ مۇقييات باقىلاۋعا السىن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ اتىراۋ وبلىسىنداعى قاستەرلٸ ەرٸ تاريحي ورىنداردىڭ بٸرٸ ەجەلگٸ سارايشىق قالاسى جايىندا ايتا كەلٸپ, ونىڭ ماڭىزدىلىعى مەن تانىمالدىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن زاماناۋي تۋريزم ينفراقۇرىلىمى قاجەت ەكەنٸن ايتتى. ەكٸمدٸك ٷكٸمەتتەن ۆيزيت-ورتالىق قۇرىلىسىنا قاراجات سۇراعان ەكەن. بٸراق ەلٸ كەلٸسٸم الماپتى. پرەزيدەنت ٷكٸمەتكە بۇل مەسەلەنٸ دەرەۋ شەشۋدٸ تاپسىردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اتىراۋ وبلىسىنىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى كەشەندٸ جوسپاردىڭ جوباسى دايىندالدى. سوعان سەيكەس 23 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 37 جاڭا مەكتەپ سالىنادى. بۇل ٷش اۋىسىمدا وقىتۋ جەنە مەكتەپتەردەگٸ ورىن تاپشىلىعى مەسەلەسٸن تولىق شەشەدٸ.
بۇدان بٶلەك 3,5 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە 25 مىڭ اتىراۋلىق وتباسى باسپانالى بولادى.
جالپى كەشەندٸ جوسپاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋى ٶنەركەسٸپتٸ, اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن, تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا, ەنەرگەتيكا جەنە ەكولوگييا سالاسىنداعى ايماقتا قوردالانعان مەسەلەلەردٸ شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
– ونى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن 9 تريلليون تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسييا تارتىلماق, كٶبٸ – جەكە ينۆەستيتسييا. سونىمەن قاتار جوسپارعا سەيكەس بيۋدجەتتەن 800 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلۋ كٶزدەلٸپ وتىر. سونىڭ 700 ميللياردقا جۋىعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراستىرىلادى. مەسەلە – بٶلٸنگەن قاراجاتتى تيٸمدٸ جۇمساۋدا. بۇل – ٷكٸمەتتٸڭ جەنە ەكٸمدٸكتٸڭ باستى جۇمىستارىنىڭ بٸرٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
ٷكٸمەتكە بٷگٸنگٸ جيىننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جوسپاردى تولىقتىرىپ, بٸر ايدىڭ ٸشٸندە بەكٸتۋ تاپسىرىلدى.
كەڭەستە اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆ, پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى رومان سكليار, «سامۇرىق-قازىنا» ۇەق» اق باسقارما تٶراعاسى الماسادام سەتقاليەۆ, ەنەرگەتيكا مينيسترٸ نۇرلان نوعاەۆ, ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ ماعزۇم مىرزاعاليەۆ بايانداما جاسادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سٶيلەگەن سٶزٸنٸڭ تولىق مەتٸنٸمەن مىنا سٸلتەمە ارقىلى تانىسا الاسىزدار.
