توقاەۆ استانانىڭ جاڭا باس جوسپارىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى

فوتو: Akorda.kz

مەملەكەت باسشىسى استانا قالاسىن دامىتۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە كەڭەس ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.

قازاقستان پرەزيدەنتٸ جيىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە ەل دامۋىنداعى استانانىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. قالاعا قويىلاتىن تالاپ تا جوعارى بولادى جەنە بۇل – تەك ەكونوميكاعا بايلانىستى ەمەس, ارحيتەكتۋرالىق, ۋربانيستيكالىق, رۋحاني جەنە ەلەۋمەتتٸك سالاعا قاتىسى بار مەسەلە.

قاسىم-جومارت توقاەۆ قول جەتكٸزگەن جەتٸستٸكتەرگە توقمەيٸلسٸمەۋدٸ ەسكەرتٸپ, استانانى دامىتۋ جٶنٸندە بٸرقاتار ناقتى مٸندەت قويدى. ونىڭ ايتۋىنشا, استانانىڭ ينفراقۇرىلىمىن دەيەكتٸ تٷردە دامىتۋ قاجەت. ۋربانيزاتسييا ٷدەرٸسٸنٸڭ قازٸرگٸ قارقىنى ساقتالاتىن بولسا, ەلوردا حالقىنىڭ سانى 2030 جىلعا قاراي ەكٸ ميلليون ادامعا جەتۋٸ مٷمكٸن.

– قالا تەز ٷلكەيٸپ كەلەدٸ. سول سەبەپتٸ قازٸرگٸ تاڭدا باس جوسپارعا قويىلاتىن تالاپتار جيٸ بۇزىلادى. سوندىقتان ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمدى كەشەندٸ تٷردە دامىتۋ – باستى مٸندەت. الايدا بۇل باعىتتا بٸرقاتار مەسەلە بار. اتاپ ايتقاندا, ەكٸمدٸك جەس-3-تٸ پايدالانۋعا بەرە الماي كەلە جاتقانىنا 10 جىلدان استى. جوبانى اياقتاۋ مەرزٸمٸ بٸرنەشە رەت شەگەرٸلدٸ. بۇل ونىڭ 53 ميلليارد تەڭگەگە قىمباتتاۋىنا سەبەپ بولدى. اتالعان مەسەلە 2019 جىلى كٶتەرٸلدٸ. بٸراق نىساننىڭ ەزٸرلٸك دەڭگەيٸ بۇرىنعىداي 83 پايىزدى قۇراپ وتىر. نەتيجەسٸندە, قازٸر ەلوردا 300 گيگاكالورييدەن استام جىلۋ ەنەرگيياسى تاپشىلىعىنان زارداپ شەگٸپ وتىر. ٷكٸمەت ەكٸمدٸكپەن بٸرلەسٸپ, جىل سوڭىنا دەيٸن جەس-3-تٸڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸنٸڭ ٸسكە قوسىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ەكٸ گاز قازاندىعىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا تيٸس, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت اسا ماڭىزدى مٸندەتتەرگە – ەلەكتر قۋاتىمەن تۇراقتى تٷردە قامتاماسىز ەتۋ مەن قالانى گازبەن قامتۋ مەسەلەسٸنە نازار اۋداردى.

– 2019 جىلى «سارىارقا» ماگيسترالدٸ گاز قۇبىرىنىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸ اياقتالدى. ەكٸمدٸكتٸڭ مٸندەتٸ – 300 مىڭنان استام ادام تۇراتىن تۇرعىن ٷي الاپتارىنا گاز جەتكٸزۋ. قازٸرگٸ تاڭدا نەبەرٸ 8 مىڭعا جۋىق ابونەنت گازعا قوسىلعان. گازبەن قامتۋ قارقىنىنىڭ باياۋ بولۋى سالدارىنان ەكولوگييا بٷلٸنەدٸ. ايازدى كٷندەرٸ پەشپەن جىلىتىلاتىن ٷيلەردٸڭ تٷتٸنٸ قالانى باسىپ قالادى. ەلوردانى گازبەن قامتۋ ٸسٸن اياقتاۋ جٶنٸندە بۇعان دەيٸن بٸرنەشە رەت تاپسىرما بەردٸم. بٸراق ونىڭ ورىندالۋ مەرزٸمٸ ٷنەمٸ كەيٸنگە شەگەرٸلەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, گاز جەلٸسٸنە قوسىلۋ شىعىنى ازاماتتارىمىز ٷشٸن قىمباتقا تٷسٸپ جاتىر. قۇنى ەكٸ ميلليون تەڭگەگە دەيٸن بارادى. مۇنداي جاعداي بارلىق ايماقتا بايقالادى. بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنە ٷكٸمەتپەن بٸرلەسٸپ, حالىق ٷشٸن گازعا قوسىلۋدىڭ تيٸمدٸ ەرٸ اشىق باعاسىن بەكٸتۋ جٶنٸندە ناقتى ۇسىنىستار ەنگٸزۋ تاپسىرىلدى. سونداي-اق تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى سالاسىندا قوردالانعان مەسەلە كٶپ.

– تٶرت مىڭعا جۋىق ٷلەسكەردٸڭ مەسەلەسٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەي تۇر. ەكٸمدٸك پەن ٷكٸمەت بۇل مەسەلەنٸ جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن شەشۋگە تيٸس. سونىمەن قاتار زاڭنامالىق بازانىڭ وسالدىعى سالدارىنان قالادا جاڭا تٷيتكٸلدٸ نىساندار پايدا بولۋى مٷمكٸن. قازٸر استانادا رۇقسات ەتٸلگەن قۇجاتتارى جوق 90-نان استام تۇرعىن ٷيدٸڭ قۇرىلىسى جٷرٸپ جاتىر. قۇرىلىس كومپانييالارى جاي عانا ماردىمسىز ايىپپۇل تٶلەپ, ازاماتتاردان اقشا تارتۋىن قويار ەمەس. ٷكٸمەت مەملەكەتتٸك رەتتەۋ شارالارىن قاتاڭداتقانى جٶن. قۇرىلىس كومپانييالارىنىڭ زاڭدى بەلدەن باسىپ, ٷلەسكەرلەردەن اقشا تارتۋىنا جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل جۇمىسقا قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتٸگٸ اتسالىسۋعا تيٸس, – دەدٸ پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ جەر تەلٸمٸن بٶلۋ جۇمىستارىنىڭ اشىق بولماۋىنا قاتىستى ٶكٸلەتتٸ ورگاندارعا ارىز-شاعىم كٶپ تٷسەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. ەڭگٸمە بەلگٸلٸ قۇرىلىس كومپانييالارىنا جاسالاتىن «ايرىقشا» جاعداي تۋرالى بولىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى بۇل پروتسەستٸڭ تٷگەلدەي اشىق بولۋى كەرەك ەكەنٸن ايتىپ, جەردٸ تسيفرلىق سەرۆيستەر ارقىلى جەنە كونكۋرس نەگٸزٸندە بٶلۋدٸ تاپسىردى. سونىمەن قاتار استانانىڭ كٶلٸك جٷيەسٸن دامىتۋ مەسەلەسٸنە دە توقتالدى.

– اۆتوكٶلٸك سانى جىل سايىن كٶبەيٸپ جاتىر. سول سەبەپتٸ كٶلٸك كەپتەلٸسٸ ٶتە كٷردەلٸ مەسەلەگە اينالدى. بۇل, تٸپتٸ, قالا تۇرعىندارىنىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋعىزىپ وتىر. مىسالى, مەڭگٸلٸك ەل داڭعىلى كەپتەلٸستەن كٶز اشپايدى. تەۋەلسٸزدٸك داڭعىلىندا سالىنىپ جاتقان كٶپٸردٸڭ قۇرىلىسىن وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن اياقتاۋ قاجەت. سونىمەن قاتار كٸشٸ اينالما جولدىڭ (46 شاقىرىم) قۇرىلىسى سوزىلىپ كەتتٸ. ونىڭ ٷستٸنە جاڭا تۇرعىن ٷي كەشەندەرٸن سالعاندا, جول مەسەلەسٸ تولىققاندى ەسكەرٸلمەيدٸ. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, كٶلٸك سالاسىن دامىتۋ جۇمىسى اقساپ تۇر, – دەدٸ پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ استانا ەكٸمدٸگٸنە LRT-عا قاتىستى جۇمىستى  مەيلٸنشە تەزدەتٸپ اياقتاۋدى تاپسىردى.

– مەن بۇرىن دا ايتتىم. LRT جوباسى, نەگٸزٸنەن, قاتە بولدى. بٸراق قازٸرگٸ تاڭدا باسقا امالىمىز جوق. بۇل جوبانى جٷزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. LRT-نىڭ قۇرىلىسىن توقتاتساق, شىعىن ودان دا كٶپ بولادى. ال بالاما جوبالار جوق, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت قالانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن قايتا قاراۋدى ۇسىندى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸر استانادا ساياباقتار جەتٸسپەيدٸ, تۇرعىندار سەرۋەنگە شىعاتىن, دەمالاتىن ورىندار از. بٸراق قالا ەكٸمدٸگٸ مۇنى ەسكەرمەي, قۇرىلىسقا رۇقسات بەرەدٸ. ساياباقتاردى, جاياۋ ادامعا ارنالعان كٶشەلەردٸ كٶبەيتۋ قاجەت.

– قازٸر ەسٸلدٸڭ جاعاسىنا دۇرىس كٶڭٸل بٶلٸنبەي وتىر. مىسالى, كٶرشٸ ەلدەگٸ قازان قالاسىنىڭ تەجٸريبەسٸن زەرتتەپ كٶرۋگە بولادى. بۇل قالانىڭ كٶشەلەرٸ, ساياباقتارى جەنە جاعالاۋ الاڭدارى ٶتە ەدەمٸ جەنە تارتىمدى. بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – ەلوردامىزدى جىلدىڭ كەز كەلگەن مەزگٸلٸندە حالقىمىزعا جەنە شەتەل ادامدارىنا بارىنشا قولايلى ەتۋ, استانانىڭ كەلبەتٸن مەيلٸنشە جاقسارتۋ. ٶزەنگە جاياۋ ادام جٷرەتٸن كٶپٸرلەر سالۋ كەرەك. مۇنداي ٶتكەل, ەسٸرەسە, قازٸر سالىنىپ جاتقان تەۋەلسٸزدٸك داڭعىلىنداعى كٶپٸردٸڭ ماڭايىنا قاجەت. كٶلٸك جٷرۋگە بولمايتىن كٶشەلەر جٶنٸندە تالاي رەت ايتىلدى. بٸراق قالادا ونداي بٸر دە بٸر كٶشە سالىنعان جوق. جالپى, ەلەمدٸك تەجٸريبەدە دەل وسىنداي كٶشەلەر كٶپتەپ سالىنادى. بۇل مەسەلەنٸ مۇقييات ويلاستىرۋ كەرەك. بٸلٸكتٸ مامانداردى تارتىپ, وڭتايلى شەشٸم قابىلداۋعا بولادى. مىسالى, بٸزدە ەكسپو اۋماعى بار. بٸر قاراعاندا, ٶتە ەدەمٸ جەر. بٸراق قاڭىراپ بوس جاتىر. شىن مەنٸندە, وعان جان بٸتٸرٸپ, جۇرت جاپپاي دەمالاتىن ورىنعا اينالدىرۋعا بولادى. قوعامدىق كەڭٸستٸكتٸ دامىتۋدىڭ بٸرىڭعاي تۇجىرىمداماسىن قابىلداعان جٶن, – دەدٸ پرەزيدەنت. 

سونىمەن قاتار قالانىڭ كەلبەتٸن ساقتاپ قالۋ جەنە قالاداعى ورىنسىز قۇرىلىس جۇمىستارى كٶبەيٸپ كەتكەنٸ جايىندا ايتىلدى. كٶلٸك تۇراعى جوق ٷيلەردٸڭ كٶپتەپ سالىنۋى تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە رەتٸندە اتاپ ٶتٸلدٸ.

– قازٸر جۇرت بالالارىن سىرتقا شىعارۋدان قورقادى. ٶيتكەنٸ اۋلانىڭ بەرٸ اۆتوكٶلٸككە تولىپ تۇر. بۇدان بىلاي كٶلٸك تۇراعى بولماسا, بٸر دە بٸر ٷي سالىنباۋى كەرەك. ٷكٸمەتكە ناقتى شەشٸم قابىلداۋدى تاپسىرامىن. سونداي-اق مينيسترلٸكتەر ٷيٸنٸڭ ماڭىندا اۆتوتۇراق تاپشى. جۇرت كٶلٸگٸن قايدا قويارىن بٸلمەي ەۋرە-سارساڭعا تٷسەدٸ. تٸپتٸ, كٶلٸكتەرٸن جاقىن جەردەگٸ ٷيلەردٸڭ اۋلاسىنا قويۋعا مەجبٷر بولادى. بۇل تۇرعىندارعا ٷلكەن قولايسىزدىق تۋدىراتىنى تٷسٸنٸكتٸ. باس پروكۋراتۋرا جەنە «جۋسان بانكٸ» عيماراتىنىڭ ورتاسىندا بوس جەر بار. جوعارعى سوت عيماراتىنىڭ ارتىنداعى الاڭ دا بوس جاتىر. ەكٸمدٸككە وسى ەكٸ جەردٸڭ بٸرٸنە كٶپ قاباتتى جابىق پاركينگ جەنە جاياۋ ادام ٶتەتٸن كٶپٸر سالۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن قاراستىرۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت قالانىڭ اباتتاندىرىلۋ, كٶشەلەردٸ جارىقتاندىرۋ, سونداي-اق قالا ٸشٸندەگٸ قاردىڭ ۋاقتىلى شىعارىلماۋ مەسەلەلەرٸن سىنعا الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قار جاۋىپ, بوران سوقسا, تۇرعىندار قارعا مالتىعىپ جاتادى. جاقىندا استانا كٶشەلەرٸ بٸرنەشە كٷن بويى كەدٸمگٸ مۇز ايدىنعا اينالدى. قالانى كٶگالداندىرۋ ٸسٸنٸڭ بٸرتۇتاس تۇجىرىمداماسى دا جوق.

– ەر اۋداندىق ەكٸمدٸك ٶز بٸلگەنٸمەن ەرەكەت جاسايدى. شاھارداعى جاسىل جەلەكتٸڭ سانى مەن ساپاسى تۋرالى ناقتى مەلٸمەت جوق. ياعني, جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلمەيدٸ. «استانا-كٶگالداندىرۋ قۇرىلىسىنا» قاراستى تەلٸمباقتىڭ مٷمكٸندٸگٸ تولىق قولدانىلماي وتىر. دۇرىس كٷتٸم بولماعان سوڭ, قالا اۋماعىنداعى كٶشەتتەر قۋراپ جاتىر. كٶگالداندىرۋ كەزٸندە وتىرعىزىلاتىن جاسىل جەلەكتٸڭ 10 پايىزى عانا – كٶپجىلدىق ٶسٸمدٸكتەر. بٸر ماۋسىمدىق گٷلدەرگە جىل سايىن شىعىندانۋ – قارجىنى جەلگە شاشۋ دەگەن سٶز. ەكٸمدٸككە ٷش جىلدىڭ ٸشٸندە كٶپجىلدىق ٶسٸمدٸكتەردٸڭ ٷلەسٸن كەمٸندە 50 پايىزعا جەتكٸزۋدٸ تاپسىرامىن. سٸزدەرگە ناقتى مٸندەت قويامىن: الداعى بەس جىلدا ەلوردامىز جاسىل شاھارعا اينالۋى كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باسا مەن بەرۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى. ٷكٸمەت ەكٸمدٸكپەن بٸرلەسٸپ, قالاداعى جاستارمەن جۇمىستى كٷشەيتۋٸ قاجەت. سونداي-اق قالادا مەديتسينالىق قىزمەتتٸڭ ساپاسىنا جەنە ونىڭ قولجەتٸمدٸ بولۋىنا قاتىستى شاعىم كٶپ ەكەنٸنە نازار اۋداردى.

– ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سانى سوڭعى 10 جىلدا 2,5 ەسە ٶستٸ. مەديتسينا ينفراقۇرىلىمى بۇل قارقىنعا ٸلەسە الماي جاتىر. ەمحانالاردا كەزەك كٶپ. پەرزەنتحانالاردا ورىن تاپشى. ونداعى جٷكتەمە قالىپتى نورمادان 68 پايىزعا ارتىق. سونداي-اق كەيبٸر اۋرۋحانادا سانيتارلىق تالاپتار ساقتالمايدى. بالالار ەمحاناسىنداعى قابىلداۋ بٶلمەلەرٸ زامان تالابىنا ساي ەمەس. قالادا بالالارعا ارنالعان جالعىز تراۆماتولوگييا پۋنكتٸ بار. جاراقات العان بالالار سول جەردە ۇزىن-سونار كەزەكتە تۇرۋعا مەجبٷر بولادى. №3 كٶپسالالى بالالار اۋرۋحاناسى تەك ينفەكتسييالىق اۋرۋلاردان ەمدەيدٸ. وندا حيرۋرگييا, وفتالمولوگييا جەنە تراۆماتولوگييا بٶلٸمدەرٸ جۇمىس ٸستەمەيدٸ. ەلوردا ٷشٸن بۇل – ۇيات نەرسە. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ قالا ەكٸمدٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, بالالار مەديتسيناسىنا قاتىستى مەسەلەنٸڭ بەرٸن شەشۋٸ قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ استانا دارىندى جەنە زييالى ازاماتتار شوعىرلانعان ورتالىققا اينالۋعا تيٸس دەپ ەسەپتەيدٸ. بٸراق  بۇعان كەدەرگٸ بولىپ وتىرعان جايتتار بار. سونىڭ بٸرٸ – بالاباقشاداعى جەنە مەكتەپتەگٸ ورىن تاپشىلىعى. قازٸر بالاباقشا كەزەگٸندە 45 مىڭ بالا تۇر.

– استانادا بٸلٸم وشاقتارىنىڭ قۇرىلىسى باياۋ جٷرٸپ جاتىر. بىلتىر نەبەرٸ 3 مەكتەپ سالىندى. 8 مەكتەپ دەر كەزٸندە پايدالانۋعا بەرٸلمەدٸ. سونىڭ كەسٸرٸنەن بالا سانى ارتىق جەنە ٷش اۋىسىممەن وقىتاتىن مەكتەپتەر كٶبەيدٸ. كەي سىنىپتاردا 30-دان استام بالا وقيدى. بۇل, ەرينە, بٸلٸم ساپاسىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ. سونىمەن قاتار ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالارعا ارنالعان ارنايى مەكتەپتەردە ورىن جەتٸسپەيدٸ. ەكٸمدٸك وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, مۇنىڭ بەرٸن شەشۋگە باسا مەن بەرۋٸ كەرەك. جالپى, مەكتەپ سالۋ مەسەلەسٸ بۇل – ستراتەگييالىق مٸندەت. ونى ورىنداۋ ٷشٸن مەملەكەت قانا ەمەس, قالتالى ازاماتتار دا بەلسەنە اتسالىسۋى كەرەك. مەن بۇل مەسەلەنٸ وسىعان دەيٸن دە تالاي رەت ايتتىم. بٸراق نيەتٸ بار ازاماتتاردى جەنە ناقتى ٸس-ەرەكەتتٸ ەزٸرگە كٶرٸپ وتىرعان جوقپىز. جالپى, جەكە قارجىعا مەكتەپ سالۋدىڭ جولدارىن ويلاستىرعان جٶن. سونىمەن قاتار پەداگوگ مامانداردىڭ تاپشىلىعىن تولىعىمەن جويۋ – ماڭىزدى مٸندەت. ۇستازداردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸ باستى نازاردا بولۋعا تيٸس. جالپى, قالانىڭ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن حالىقارالىق دەڭگەيگە كٶتەرگەن جٶن. ەزٸرگە بۇل باعىتتا ايتارلىقتاي ەشتەڭە جاسالىپ جاتقان جوق, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت استانانىڭ جەنە استانا اگلومەراتسيياسىنىڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸن جٷيەلٸ تٷردە ارتتىرۋ قاجەت دەپ پايىمدايدى. ەلوردانىڭ قارقىندى ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن, ەڭ الدىمەن, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردىڭ جۇمىسىن قايتا قاراۋ كەرەك.

– ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن, ٸت سەكتوردى جەنە جاڭا تەحنولوگييالاردى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, ارنايى ەكونوميكالىق ايماق جۇمىسىن قايتا ۇيىمداستىراتىن ۋاقىت جەتتٸ. ساپالى جۇمىس ورىندارىن اشۋ كەرەك. ول ٷشٸن تيٸستٸ ينفراقۇرىلىم قاجەت. دەگەنمەن بۇل باعىتتاعى جۇمىس كٶڭٸل كٶنشٸتپەيدٸ. №1 يندۋسترييالدى پاركتٸڭ ٸشٸ 95 پايىز تولعانىمەن, ەكٸمدٸك ونىڭ ينفراقۇرىلىمىن ون جىلدان بەرٸ اياقتاي الماي كەلەدٸ. بۇل مەسەلە كٶپتەن بەرٸ كٶتەرٸلگەنٸمەن, ەلٸ نەتيجە جوق. مىسالى, «Selena Insulations» جشس-نٸڭ قۇرعاق قۇرىلىس قوسپالارىن شىعاراتىن زاۋىتى التى جىلدان بەرٸ جىلۋ جەلٸلەرٸنە قوسىلا الماي كەلەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە 2017 جىلدان بەرٸ ەكٸمدٸك №2 يندۋسترييالدى پارككە كوممۋنيكاتسييا جٷرگٸزبەگەن. تٸپتٸ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى دا جوق. شىن مەنٸندە, بٷگٸندە ەلەۋەتتٸ ينۆەستورلار سۇرانشاقتىڭ كٷيٸن كەشٸپ وتىر. قولىن بٸر سٸلتەپ, كەتٸپ قالاتىنى سودان. نەتيجەسٸندە, استانا ٸرٸ كٶلەمدەگٸ ينۆەستيتسييادان قاعىلادى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قالاداعى ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە – ينفلياتسييانىڭ جوعارى بولۋى. ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا باعانىڭ قىمباتتاۋى 23 پايىزعا جەتكەن. بۇل – رەسپۋبليكاداعى ەڭ ناشار كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ. استانادا ازىق-تٷلٸك بٸر جىلدا, ورتا ەسەپپەن, 25 پايىزعا قىمباتتادى. ەكٸمدٸك تۇراقتاندىرۋ قورىندا رەزەرۆ جيناۋدى قويىپ, «اينالىم سحەماسى» اياسىندا ساۋدا جەلٸلەرٸنە جەڭٸلدٸكپەن زايىم بەرۋگە كٶشتٸ. 14 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنگەن. بۇل – ٶڭٸرلەر اراسىنداعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش.

– قابىلدانعان شارالاردىڭ تيٸمسٸز ەكەنٸ انىق. جىلدار بويى ەلوردانىڭ اينالاسىندا ازىق-تٷلٸك بەلدەۋٸن دامىتۋ تۋرالى ايتىلدى, بٸراق بۇل جۇمىس ورىندالمادى. استانا ازىق-تٷلٸكتٸ الماتىدان 4 ەسە, ال شىمكەنتتەن 2 ەسە از ٶندٸرەدٸ. جالپى, بارلىق ٶڭٸرمەن سالىستىرعاندا, قالا بۇل كٶرسەتكٸش بويىنشا سوڭعى ورىندا تۇر. كەيٸنگٸ 8 جىلدا ەلورداعا ەكەلٸنەتٸن ازىق-تٷلٸك يمپورتى 3 ەسەگە ارتتى. نەگٸزٸنەن وسى جەردە شىعارۋعا بولاتىن ٶنٸمدەر تۋرالى سٶز بولىپ وتىر. بۇل رەتتە جەرگٸلٸكتٸ قايتا ٶڭدەۋ كەسٸپورىندارى تەك جارىم-جارتىلاي جۇمىس ٸستەپ تۇر. كٶكٶنٸس ساقتايتىن قويمانىڭ جەتٸسپەۋٸ سالدارىنان جاعداي قيىنداپ وتىر. سوندىقتان 2025 جىلعا دەيٸن قالادا 13 مىڭ توننادان استام كٶكٶنٸس ساقتايتىن قويمالار سالۋ كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ استانا قالاسى مەن اقمولا وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸكتەرٸمەن بٸرلەسٸپ, ەلوردانىڭ اينالاسىندا ازىق-تٷلٸك بەلدەۋٸن قالىپتاستىرۋ جٶنٸندە پەرمەندٸ شارالار قابىلداعانى جٶن, – دەدٸ پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ استانا اگلومەراتسيياسىن جٷيەلٸ دامىتۋدى ستراتەگييالىق ماڭىزدى باعىت رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ. ەلوردا مەن قالا ماڭى اراسىنداعى تىعىز ساۋدا-ەكونوميكالىق, كٶلٸك-لوگيستيكالىق كووپەراتسييانى ىنتالاندىرۋ قاجەت ەكەنٸ ايتىلدى. جاڭا ٶندٸرٸستٸك كەسٸپورىندار مەن ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى ورنالاستىرۋ ەلوردا ٸرگەسٸندەگٸ اۋىلداردىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ. بۇل استانا قالاسى مەن وعان جاقىن ورنالاسقان ەلدٸ مەكەندەردٸڭ تۇرمىس دەڭگەيٸندەگٸ الشاقتىقتى جويۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

– استانانىڭ جەنە اقمولا وبلىسىنىڭ ەكٸمدەرٸ قالا ماڭىنداعى اۋدانداردا تۇراتىن جۇرتتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا كٷش سالۋى كەرەك. استانا اگلومەراتسيياسى ينۆەستيتسييا تارتۋعا, يننوۆاتسييالاردى ەنگٸزۋگە جەنە بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ ەڭبەك ەتۋٸنە بارىنشا ىڭعايلى بولۋعا تيٸس. وسى باعىتتاعى جۇمىستى جانداندىرۋ قاجەت. ەلەم ەكونوميكاسىندا تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸستەر بولىپ جاتقان قازٸرگٸ كەزەڭدە بۇل – ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە. بٸز وسى تاريحي مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانىپ, ەلوردا ايماعىن ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق تٸرەگٸنە اينالدىرۋىمىز كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ەلوردامىز دامۋدىڭ جاڭا ٷلگٸسٸنە كٶشۋگە, استانا يننوۆاتسييالىق شاھار بولۋعا تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ەلەمدە قالانى باسقارۋدىڭ جاڭا تسيفرلىق تەسٸلدەرٸ قارقىندى تٷردە ەنگٸزٸلٸپ جاتىر. بٸز دە بۇعان باسا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك.

– مەن بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸندەگٸ G42 كومپانيياسىنىڭ باسشىلارىمەن ارنايى كەزدەستٸم. بۇل كومپانييا جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ ٸسٸندە كٶش باستاپ وتىر. ولار «اقىلدى قالا» جوباسى اياسىندا وسى سالاداعى وزىق تەجٸريبەسٸن بٸزگە ۇسىنۋعا دايىن. ەكٸمدٸككە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, بۇل جۇمىستى دەرەۋ قولعا الۋدى تاپسىرامىن. جالپى, ٸت-بيزنەس ٶكٸلدەرٸن جەنە وسى سالاداعى بٸلٸكتٸ مامانداردى تارتۋ قاجەت. سول ارقىلى باس قالامىز ايماقتىڭ «Digital nomads» ورتالىعىنا اينالماق. بٸز استانانى جاسامپاز, جايلى جەنە تازا قالا قاعيداسىنا سەيكەس دامىتۋىمىز كەرەك. ەلەمدەگٸ بارلىق وزىق تەجٸريبەنٸ تيٸمدٸ پايدالانۋىمىز كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلوردانى تەز ارادا جاڭعىرتىپ, قالانىڭ دامۋ ستراتەگيياسىن قايتا قاراۋ كەرەك.

– قۇجاتتا قالانى كەشەندٸ تٷردە دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ باعىت-باعدارى ايقىن كٶرسەتٸلۋگە تيٸس. ەكٸمدٸككە ارنايى قوعامدىق تىڭداۋ ٶتكٸزٸپ, قالانىڭ جاڭا باس جوسپارىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن. سوسىن ٷكٸمەت ونى جىل سوڭىنا دەيٸن ماقۇلداۋى كەرەك. پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ جۇمىستىڭ ۋاقتىلى ەرٸ ساپالى ورىندالۋىن باقىلاۋعا الادى, – دەدٸ پرەزيدەنت.

جيىن بارىسىندا استانا قالاسىنىڭ ەكٸمٸ جەڭٸس قاسىمبەك, پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى رومان سكليار جەنە پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى التاي كٶلگٸنوۆ بايانداما جاسادى.