فوتو: Akorda.kz
كونستيتۋتسييا كٷنٸ قارساڭىندا پرەزيدەنت ارناۋلى مانداتقا يە ومبۋدسمەندەرمەن جەنە قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
كەزدەسۋدە قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلٸمٸزدە جٷرگٸزٸلگەن اۋقىمدى كونستيتۋتسييالىق رەفورمالاردىڭ نەتيجەسٸ تۋرالى ايتتى. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, اتا زاڭعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار مەملەكەتتٸ باسقارۋ مودەلٸن جاڭعىرتۋعا نەگٸز بولدى. كونستيتۋتسييالىق رەفورما بارىسىندا قۇقىق قورعاۋ سالاسىنا باسا مەن بەرٸلدٸ.
كونستيتۋتسييالىق سوت العاشقى 7 ايدىڭ ٸشٸندە 43 ٸستٸ قارادى. سونىڭ 23-ٸ بويىنشا تيٸستٸ شەشٸم شىعارىلدى. پرەزيدەنت ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتقا تٸكەلەي جٷگٸنۋگە مٷمكٸندٸك العانىن اتاپ ٶتتٸ. بۇرىن مۇنداي قۇقىققا بيلٸك ينستيتۋتتارى عانا يە بولعان ەدٸ.
مەملەكەت باسشىسى ازاماتتاردىڭ ومبۋدسمەندەرمەن قارىم-قاتىناسى جاندانا تٷسكەنٸنە نازار اۋداردى. ٶتٸنٸشتەردٸڭ سانى ەكٸ ەسە ارتتى.
پرەزيدەنت ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جٷيەسٸ ٶكٸلدەرٸنە بٸرقاتار مٸندەت جٷكتەدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جەنە قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارى الدىن الۋ شارالارىنا باسا مەن بەرۋٸ كەرەك.
– بارلىق تٷيتكٸلدٸ باعىتتار بويىنشا پرواكتيۆتٸ تٷردە جۇمىس جٷرگٸزۋ قاجەت. ازاماتتاردىڭ قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ جەنە الدىن الا بولجاۋ تەتٸگٸن جەتٸلدٸرۋ كەرەك. كٶپ جاعدايدا بۇل مٸندەتتٸڭ تابىستى ورىندالۋى ازاماتتىق قوعاممەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاساۋعا بايلانىستى. قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارى ٶز تٶڭٸرەگٸنە ساراپشىلاردى, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ ماماندارىن شوعىرلاندىرۋعا تيٸس. سٸزدەر مەن قۇقىق قورعاۋ قاۋىمداستىعى اراسىندا اشىق ديالوگ دامۋى كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ ٶتكەن تاعى بٸر باسىمدىق – كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ جۇمىسىن ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋ. پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ شەشٸمدەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردى زاڭ جٷزٸندە بەكٸتۋ ماڭىزدى. سونداي-اق پارلامەنت پەن كونستيتۋتسييالىق سوت تىعىز بايلانىستا جۇمىس ٸستەگەنٸ جٶن.
بۇدان بٶلەك, مەملەكەت باسشىسى ومبۋدسمەن مەن ارناۋلى مانداتقا يە ۋەكٸلدەر قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
– ولاردىڭ مەملەكەتتٸك شەشٸمدەردٸ ەزٸرلەۋگە قاتىسۋ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار ٷكٸمەت پەن ەكٸمدەر ومبۋدسمەندەردٸڭ ٶكٸلدەرٸن بارلىق كەڭەسشٸ ورگاننىڭ جۇمىسىنا قاتىستىرۋى قاجەت. ۋەكٸلدەردٸڭ باستى مٸندەتٸ – ازاماتتاردىڭ مٷددەسٸ مەن قۇقىقتارىن تاباندى تٷردە قورعاۋ جەنە ٸلگەرٸلەتۋ. بالا قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ۇلتتىق جٷيەسٸ بالالار مەن وتباسىنا تٶنەتٸن قاتەرلەردٸ جويۋعا تيٸمدٸ ىقپال ەتۋگە تيٸس. ول ٷشٸن وسى سالاداعى ۋەكٸل قوعامدىق جەنە مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردى ۇيىستىرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸنە يە بولۋى كەرەك. ٷكٸمەت بالا قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ينستيتۋتىن ودان ەرٸ دامىتۋ, ونىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەنە جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردەگٸ ٶكٸلدٸكتەرٸنٸڭ مەرتەبەسٸن نىعايتۋ مەسەلەلەرٸن پىسىقتاۋى قاجەت. ٶكٸلدٸكتەردٸڭ ەكٸمدەرگە فۋنكتسيونالدى تۇرعىدا باعىنىشتىلىعىن تٶمەندەتۋ جەنە بالا قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ٶڭٸرلٸك ۋەكٸلدەردٸ تاعايىنداۋ كەزٸندە بالا قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ومبۋدسمەنٸنٸڭ رٶلٸن كٷشەيتۋ ماڭىزدى. جاقىندا حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال ساناتتارىنىڭ قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ينستيتۋتى قۇرىلدى. بۇل جۇمىستا ينكليۋزيۆتٸلٸكتٸ دامىتۋعا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. مٷمكٸندٸكتەرٸ شەكتەۋلٸ ازاماتتار جەڭٸلدٸكتەردٸ پايدالانىپ قانا قويماي, قوعام ٶمٸرٸنە بەلسەندٸ ارالاسۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولۋى قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى سوت جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسى تۋرالى ايتا كەلٸپ, جۇرت قۇزىرلى ورگانداردان ەدٸلدٸك تابا الماعان سوڭ پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە ارىزدانۋعا مەجبٷر ەكەنٸن ايتتى. پرەزيدەنت ومبۋدسمەندەر مەن ارناۋلى مانداتقا يە ۋەكٸلدەر ازاماتتاردىڭ ارىز-شاعىمدارىنا بايلانىستى شەشٸم شىعارۋعا تٸكەلەي ارالاسۋعا تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ال مەملەكەتتٸك ورگاندارعا بۇل مەسەلە بويىنشا ولارعا تولىق قولداۋ كٶرسەتۋدٸ تاپسىردى.
مەملەكەت باسشىسى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋدى جەنە قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ مەسەلەسٸن كەلەسٸ ماڭىزدى مٸندەت رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ.
– قازٸرگٸ جاعدايدا قۇقىقتىق ناسيحات پەن ازاماتتاردى قۇقىقتىق تۇرعىدا تەربيەلەۋدٸڭ ماڭىزى ارتا تٷستٸ. بۇل ٸسكە ساراپشىلاردى تارتا وتىرىپ, بارلىق قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ەلەۋەتٸن جۇمىلدىرۋ قاجەت. سٸزدەر ٷنەمٸ قوعامداعى ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ كٶتەرۋلەرٸڭٸز كەرەك. كٶپ جاعدايدا ەلەۋمەتتٸك شيەلەنٸس پەن ماسىلدىققا قۇقىقتىق ساۋاتسىزدىق سەبەپ بولادى. كٶپتەگەن ادام قۇقىقتىق تۇرعىدا ٶز مٷددەلەرٸن قورعاۋدى, قولدانىستاعى زاڭ نورمالارىنا سٷيەنۋدٸ بٸلمەيدٸ. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى كٶبٸنە اقپاراتتىق رەسۋرستار مەن زاڭ كٶمەگٸ قولجەتٸمسٸز شالعاي ايماقتاردا بۇزىلادى. اۋىل تۇرعىندارى باسقا مەسەلەلەرگە قاراعاندا, جەردٸ پايدالانۋ, جايىلىمداردى بٶلۋ, ينفراقۇرىلىمداردىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن ساپاسىنا قاتىستى مەسەلەلەردٸ جيٸ كٶتەرەدٸ. قۇقىقتىق ناسيحات باعىتىنداعى سٸزدەردٸڭ كٷش-جٸگەرلەرٸڭٸز اۋىل مەن قالا تۇرعىندارىنىڭ مٷمكٸندٸگٸ اراسىنداعى الشاقتىقتى دەيەكتٸ تٷردە قىسقارتۋعا تيٸس, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلٸمٸزدە جولعا قويىلعان ۋەكٸلدەر جٷيەسٸ ٶزٸنە جٷكتەلگەن مٸندەتتٸ تولىق ورىنداۋعا تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. اتالعان باعىتتاعى قىزمەت – ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام.
جيىندا ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ارتۋر لاستاەۆ, بالا قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل دينارا زەكيەۆا, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعىنان وسال ساناتتارىنىڭ قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل سۆەتلانا جاقىپوۆا, كەسٸپكەرلەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل رۋستام جٷرسٸنوۆ, پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ تٶراعاسى يگور روگوۆ سٶز سٶيلەدٸ.
سونىمەن قاتار ٸس-شاراعا مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸ ەرلان قارين, كونستيتۋتسييالىق سوت تٶراعاسى ەلۆيرا ەزٸموۆا, باس پروكۋرور بەرٸك اسىلوۆ قاتىستى.
