تۇراقتى مەملەكەتتٸڭ دامۋى ٷشٸن مٸندەتتٸ تٷردە قوعامدىق كەلٸسٸم بولۋى كەرەك. بۇل پٸكٸردٸ پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ ەلوردادا پرەزيدەنتتٸك جاستار كادرلىق رەزەرۆٸنٸڭ فورۋمىندا ايتتى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«ادامي كاپيتال تۋرالى مەسەلە كٷن تەرتٸبٸندە تۇر جەنە ول بٷگٸن عانا پايدا بولعان سۇراق ەمەس. مەملەكەتتٸك قىزمەتتە جٷرگەنٸمٸزگە بٸراز ۋاقىت بولدى. يدەيالاردى ايتۋ وڭاي, بٸراق جٷزەگە اسىرۋ – بٶلەك ەڭگٸمە. دەرەكتەر بويىنشا, بٷگٸنگٸ رەزەرۆشٸلەردٸڭ 90 پايىزى – مەملەكەتتٸك قىزمەتتە ەكەن. 13 مىڭ ادامنىڭ ٸشٸنەن 300 ادامدى ٸرٸكتەدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 180 ادام جۇمىسقا قابىلداندى. اشىعىن ايتقاندا, مۇندا مىقتىلاردىڭ اراسىنان وزىپ شىققان مىقتىلار وتىر دەۋگە بولادى. بۇل – سٸزدەرگە جٷكتەلگەن ٷلكەن سەنٸم», - دەدٸ توعجانوۆ ەكسپو كەشەنٸندە ٶتكەن فورۋمدا.
ٶز سٶزٸندە سپيكەر ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەل بولاشاعىنا باعىتتالعان شارالاردى كٶپتەپ قولعا العانىن, ٶز ماماندىعىن تەرەڭ مەڭگەرگەن ازاماتتىڭ عانا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«سوڭعى جىلدارى تۇتاس دٷنيەجٷزٸنٸڭ ەڭ ٷلكەن مەسەلەسٸ – كوروناۆيرۋس پاندەميياسى بولدى. بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە دە ٶتە قيىن جاعداي بولدى, 400 مىڭعا جۋىق ادام اۋىرىپ, 4 مىڭ ادامنان ايىرىلىپ قالدىق. سونىڭ بەرٸنەن ساباق الۋ كەرەك, 2008 جىلى ٷلكەن دٷنيەجٷزٸلدٸك داعدارىس بولعاندا, ەلباسى ەربٸر داعدارىستى مەملەكەتتٸڭ دامۋ مٷمكٸندٸگٸ دەپ قاراستىرۋ قاجەتٸن ايتقان ەدٸ. پاندەمييا دا – ٷلكەن داعدارىس, كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن ۆيرۋستان بٸر-اق كٷندە ميلليونداعان حالقى بار قالالار تۇرالاپ قالدى. ايتا كەتسەم, تٷرلٸ حالىقتاردىڭ باسىن بٸرٸكتٸرگەن ۇيىمدا 9 جىلداي جۇمىس ٸستەگەنمٸن. كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن, قولعا ۇستالمايتىن ەتنيكا, دٸن مەسەلەلەرٸ دە ەل ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى. مۇنداي مەسەلەلەر بۇرق ەتە قالسا, كەز كەلگەن مەملەكەتتٸڭ بولاشاعىنا قاتەر تٶندٸرەدٸ. تۇراقتى مەملەكەتتٸڭ دامۋى ٷشٸن مٸندەتتٸ تٷردە قوعامدىق كەلٸسٸم بولۋى كەرەك. سوندىقتان كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن دٷنيەلەردٸ جٷرەكپەن سەزٸنٸپ, بولاشاقتا ەسكەرۋٸمٸز كەرەك», - دەپ كەڭەس بەردٸ پرەمەر-مينيستر ورىنباسارى.
ە. توعجانوۆ مەملەكەتتٸڭ دامۋى ٷشٸن ەڭ الدىمەن دەنٸ ساۋ ۇلت پەن سانالى قوعا قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
«دالا فيلوسوفيياسى دەيمٸز عوي, قازاقتار باياعىدا-اق «بٸرٸنشٸ بايلىق – دەنساۋلىق» دەپ ايتىپ كەتكەن. دەنساۋلىعى مىقتى ۇلت قانا دامي الاتىنىن بارشا ەلەم تٷسٸندٸ دەپ ويلايمىن. ەكٸنشٸدەن – سانالى قوعام بولاشاقتا اۋقىمدى دامي الادى. بٸزدە ەرتٷرلٸ جوبالار بولدى. سانالى قوعام قالىپتاسقان جەردە – بٸلٸمدٸ ۇلت تا, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ۇلت تا, تەرتٸپكە نەگٸزلگەن, سالت پەن دەستٷردٸ تەرەڭ قابىلدايتىن قوعام بولادى, مۇنداي قوعامدا قيىن مەسەلەلەردٸ ەڭسەرۋگە بولادى. مىسالى جاپونييا, سينگاپۋر, 1 ملرد 400 ملن حالقى بار قىتايدى مىسال ەتۋگە بولادى. بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە وسىنداي قوعام قالىپتاستى دەپ ايتۋعا ەلٸ ەرتە. سانالى قوعامدا ەل توقتا دەگەندە توقتايدى, ساقتىق شارالارىن ساقتايدى. قيىن ەپيدەميولوگييالىق جاعدايدا دا, قانشا ادام ٶمٸردەن ٶتٸپ جاتقاندا دا ۆيرۋسقا سەنبەيتٸندەردٸ كٶرگەن شىعارسىزدار. بٸراق جەمە-جەمگە كەلگەندە داۋ-داماي شىعىپ جاتادى, بٸراق ونىڭ بەرٸ كەش بولادى. بۇل – بٸزدٸڭ كٷندە اينالىسىپ جاتقان سۇراقتارىمىز, وسىنى ەسكەرۋٸمٸز كەرەك», - دەيدٸ ەرالى توعجانوۆ.
سٶز سوڭىندا سپيكەر پاندەمييانىڭ قازاقستانداعى قوعامعا قالاي ىقپال ەتكەنٸن ايتتى.
«ەر قيىندىقتىڭ بٸر ارتىقشىلىعى بولادى. پاندەمييا ارقىلى سانا-سەزٸمٸمٸزدە تٶڭكەرٸس بولدى. تالاي دٷنيەنٸڭ تەزٸرەك دامۋىنا ىقپال ەتتٸ, مەسەلەلەردٸ قىسقا مەرزٸمدە شەشۋ قاجەت بولدى. مىسالى پاندەمييا بولماعاندا, كومپيۋتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ تاعى 5 جىلعا سوزىلار ما ەدٸ. ٶز ەلٸمٸزدە كومپيۋتەر, نوۋتبۋك قۇراستىراتىن كومپانييالار اشىلدى. قوعام دەرٸگەر مەن ۇستازداردىڭ قادٸرٸن تٷسٸندٸ. ٶز بالالارىن وقىتىپ شارشاعان اتا-انالار بار. قازٸر جاعداي قالىپتاسىپ كەلە جاتىر. «اشىق» جوباسى اشىلىپ, اۋرۋ قارقىنىن باقىلاۋ كٷشەيدٸ. بۇرىن ۋاقىت جۇمساپ, جينالىستاردا باس قوسىپ جٷرسەك, قازٸر الىس جەرلەردەن, اۋدانداردان كەلمەي-اق, ونلاين رەجيمدە سٶيلەسەتٸن مٷمكٸندٸك تۋدى», - دەدٸ ەرالى توعجانوۆ.
