«تٸرٸ بولساق, الدىمىز ٷلكەن توي» نەمەسە الاش ارمانىنا جەتتٸك پە?

فوتوكوللاج: Ult.kz

Ult.kz-تە جيھانكەز جۋرناليست دينارا بولاتتىڭ ٶزگە پايىمى

بٷگٸن, ياعني 31 مامىر ۇلتتىڭ بولاشاعى ٷشٸن ٶز ٶمٸرلەرٸن قۇربان ەتٸپ, قۋعىن-سٷرگٸن كٶرٸپ, اتۋ جازاسىنا كەسٸلگەن زييالىلاردى ەسكە الۋ كٷنٸ. سونشا قۇرباندىقتىڭ ارتىندا ولار ارمانداعان قازاق جەرٸ ‒ تەۋەلسٸز, قازاق ۇلتى بٸلٸمدٸ, ەدٸلەتتٸ قوعامدا ٶمٸر سٷرەتٸن, تٸلٸ مەن دٸنٸنە بەرٸك, ەركٸن حالىق بولاتىن. ٷلكەن ارمان ورىندالدى ما? تالدايىق.

جەر

الاش قايراتكەرلەرٸ قازاق جەرٸنٸڭ تۇتاستىعى مەن اۆتونوميياسىن كٶكسەدٸ. الاشتىقتاردىڭ باستى ارمانى ورىندالدى. 1991 جىلى قازاقستان تەۋەلسٸز ەل اتاندى. قازاق جەرٸ تۇتاس ساقتالىپ, مەملەكەتتٸك شەكارا حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالدى.

فوتو: شىعىس قازاقستان. دينارا بولاتتىڭ جەكە مۇراعاتىنان

تٸل جەنە مەكتەپ

الاش قايراتكەرلەرٸ قازاق بالاسىنىڭ انا تٸلٸندە بٸلٸم الۋىن, زاماناۋي عىلىم-بٸلٸمگە قول جەتكٸزۋٸن باستى ماقسات ەتتٸ. يە, بۇل ارمان دا ورىندالدى. الايدا دەل الاشتىقتار قالاعانداي ەمەس. كونستيتۋتسييا بويىنشا قازاق تٸلٸ قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك تٸلٸ بوپ جارييالاندى. قازاقشا مەكتەپ كٶبەيدٸ. بٸراق قازاق تٸلٸ تولىققاندى قۇقىقتىق, عىلىمي جەنە تەحنولوگييالىق تٸلگە اينالعان جوق. مۇنىڭ ٶزٸ قازاق تٸلٸ ناقتى ٷستەم تٸلگە اينالماۋىنىڭ ايعاعى. 

بٸلٸم-عىلىم

ەلدە جوعارعى وقۋ ورىندارى كٶپ. عىلىمي مەكەمە جٷيەسٸ دە قالىپتاستى. الاشتىقتار ارمانداعان قازاق جاستارى شەتەلدە بٸلٸم الىپ جٷر. دەگەنمەن عىلىمدا تەۋەلدٸلٸك پەن فورماليزم كٶپ. ەرٸ عىلىم سالاسىندا ۇلتتىق مٷددە تٶمەن. دارىندى, قابٸلەتتٸ جاستارعا جاعداي جاساپ, ۇلت مٷددەسٸنە جۇمساي الماي وتىرمىز.  

فوتو: egemen.kz

ەدٸل سوت

الاش زييالىلارى ەل باسقارۋدىڭ ەدٸلەتتٸ, قۇقىقتىق جٷيەسٸن قالادى. بٸراق قازاقستان زاڭعا سٷيەنەتٸن مەملەكەت بولعانىمەن, بٷگٸنگٸ سوت پروتسەسستەرٸ قازاق زييالىلارى ارمانداعانداي ەرقاشان ەدٸلەتتٸ ەمەس. سوت تەۋەلسٸزدٸگٸ, زاڭ ٷستەمدٸگٸ, جەمقورلىقپەن, تۋىستىقپەن كٷرەس جالعاسىپ كەلەدٸ. حالىقتا سوت دەسە سەنٸمەن قاراۋ ەمەس, كٷمەندانۋ باسىم.

وتباسى ينستيتۋتى

الاش ارمانداعان وتباسى ٶز ۇرپاعىنا جاۋاپتى, بالا تەربيەسٸنە ەرەكشە مەن بەرەتٸن تۇلعالاردىڭ وداعى ەدٸ. سونىمەن بٸرگە ولار ەيەلدٸڭ بٸلٸم الۋىن, قازاق ەيەلٸنٸڭ تەڭدٸگٸن ماقسات ەتتٸ. يە, بٷگٸنگٸ تاڭدا ەيەلدەر بٸلٸم الا الادى, كەسٸبي سالادا ەرلەرمەن تەڭ دەرەجەدە. دەگەنمەن ەيەلدەردٸ وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ قيىنعا سوعىپ تۇر. سونىمەن بٸرگە ۇرپاعىنا جاۋاپسىز ەكەلەردٸڭ كٶپتٸگٸن تاعى جاسىرا المايمىز.

ويلى قازاق

“وقىعاندار كٶبەيسە ‒ قازاق تٷزەلەدٸ” دەگەن ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىنۇلى. الاشتىقتار ەۋ باستان مىقتى ەلدٸڭ ٸرگەتاسى ‒ ۇلتتىق ساناسى وياۋ, ساۋاتتى, دٷنيەتانىمى كەڭ, ساناسى اشىق, ويلى قازاق دەپ بٸلدٸ. بۇل ارمان ورىندالدى ما? مۇنداي قازاقتار بار, بٸراق از. دەل وسى قاسيەتتەرگە يە قازاقتاردىڭ ازدىعىنان الاش ارمانى تولىق ورىندالماي تۇر دەسەك تە بولادى.

فوتو: دينارا بولاتتىڭ جەكە مۇراعاتىنان

پايىم

يە, تەۋەلسٸز ەل بولدىق, بٸراق الاش قايراتكەرلەرٸ اڭساعان ەل ەلٸ بولا قويمادىق. ٶتكەن عاسىرداعى ادامداردىڭ مۇراسى بٷگٸن ٶمٸرشەڭ ەمەس دەپ ىسىرىپ تاستاۋعا كەلمەيتٸن امانات. ورىندالۋى تيٸس. سەبەبٸ ولار سونشا قۇرباندىققا بارىپ تۇرىپ ەرتەڭٸنە, قازاققا, ۇرپاققا سەندٸ. سەنٸم اقتالۋى كەرەك. ۇرپاقتارىنىڭ ۇلت رەتٸندە وياۋ ەكەنٸن دەلەدەۋ قاجەت.