«اتامەكەن» قر ۇكپ تاۋ-كەن جەنە مەتاللۋرگييا ٶنەركەسٸبٸ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى نيكولاي رادوستوۆەتس كوميتەتتٸڭ وتىرىسىندا تاۋ-كەن جەنە مەتاللۋرگييا ٶنەركەسٸبٸ ٷشٸن سالىقتىڭ ٶسۋٸنە الاڭداۋشىلىق بٸلدٸردٸ. ٸس-شارا «اتامەكەن» قر ۇكپ تٶرالقا تٶراعاسى تيمۋر قۇلىباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ٶتتٸ
سالالىق كوميتەت جەتەكشٸسٸنٸڭ ايتۋىنشا, باق كٶزدەرٸندە سالىق بازاسىنىڭ ارتۋى تۋرالى اقپاراتتار پايدا بولا باستاعان.
«سالىقتاردىڭ ٶسۋٸنە قاتىستى تٷرلٸ قاۋەسەت بار. رەسمي تٷردە بيۋدجەتتە سالىقتاردىڭ جوعارىلۋى قاراستىرىلماعان. الايدا پارلامەنتكە قۇجاتتاردىڭ ماقۇلداۋعا جٸبەرٸلگەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز, وندا تاۋ-كەن جەنە مەتاللۋرگييا, مۇناي سالاسىنا كورپوراتيۆتٸ تابىس سالىعى مٶلشەرٸن 20-دان 24%-عا, ققس 12%-دان 16%-عا ارتتىرۋ قاراستىرىلعان. ٸرٸ كەسٸپورىنداردىڭ بارلىق جەتەكشٸلەرٸ مينيستر دەلەنوۆكە (قر ۇلتتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ رۋسلان دەلەنوۆ) حاتقا قول قويدى. كوروناۆيرۋسقا قاتىستى جاعدايعا بايلانىستى ينۆەستيتسييالار تٶمەندەدٸ. ەگەر بٸز قازٸر كورپوراتيۆتٸ تابىس سالىعى مەن ققس-تى جوعارىلاتساق, وندا ۇزاق مەرزٸمدٸ جوبالار مەن سالىمدار كەلەشەكتٸگٸن قالاي ەسەپتەيمٸز?», – دەدٸ نيكولاي رادوستوۆەتس.
سپيكەر ەگەر كەسٸپورىندارعا قالىپقا كەلۋگە مٷمكٸندٸك بەرٸلسە, وندا سالا سومالىق مەندە بيۋدجەتكە جوسپارلانعان سالىقتىق ٶسٸمنەن گٶرٸ كٶبٸرەك پايدا ەكەلەتٸنٸن ايتتى.
«كورپوراتيۆتٸ تابىس سالىعى مەن قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ بولجامدى ارتۋى جۇمىسپەن قامتىلۋ, جوسپارلانعان جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا قالاي ەسەر ەتەتٸنٸن بايقاۋ قاجەت. باسقا ەلدەردە كەسٸپورىندارعا قاراستىرىلعان سالىقتىق اۋىرتپالىقتى زەرتتەپ, جەكە ەسەپتەردٸ جٷرگٸزٸپ كٶرەيٸك. حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ: تيٸمدٸلٸگٸ تٶمەن كەن ورىندارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن كەسٸپورىندار ٷشٸن ديففەرەنتسياتسييالاۋ قاراستىرىلعان با زەرتتەڭٸزدەر. پاندەمييا سالدارىنان مەملەكەتتٸك بيۋدجەت شىعىندالدى, بٸراق شىعىنداردى ٶتەۋگە ۇلتتىق قوردان قاراجات بٶلٸندٸ. بٸز جۇمىس ورىندارىن قالپىنا كەلتٸرٸپ, ٶندٸرٸس دەڭگەيٸن داعدارىسقا دەيٸن بولعان كٶرسەتكٸشتەرگە جەتكٸزۋٸمٸز كەرەك, وسىلايشا تٶلەۋگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋ كەرەك», – دەدٸ ۇكپ تٶرالقا تٶراعاسى تيمۋر قۇلىباەۆ.
قر سالىق كودەكسٸنە ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار شەڭبەرٸندە قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ كەسٸپكەرلەردٸڭ قىزمەتٸن شەكتەيتٸن جەنە پايدالى قازبالاردى ٶندٸرۋدە سالىق سالۋدى رەتتەۋدە كٶمەسكٸلٸك تۋدىراتىن تٷزەتۋ ەنگٸزبەك. مينەرالدى شيكٸزاتتى باستاپقى ٶڭدەۋ كەزٸندە ٶندٸرٸستٸڭ تٷزەلگەن قالدىقتار كٶلەمٸن شىعىنعا جاتقىزباۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بٷگٸندە ناقتى ٶندٸرٸلگەن كٶلەمدەرگە عانا سالىق سالىنادى, ٶندٸرۋ كوەففيتسيەنتٸ رۋدالاردىڭ قۇرامىنا بايلانىستى 15-16% مٶلشەرٸندە قۇبىلادى. اتالعان تٷزەتۋ ەنگٸزٸلگەن سوڭ بٷكٸل قورعا سالىق سالىناتىن بولادى, ٶيتكەنٸ تەحنوگەندٸ-مينەرالدى وبەكت باستاپقىعا جاتادى.
2020 جىلعا قاراي كوميتەت كەسٸپكەرلەرمەن بٸرگە التىن, كٶمٸر جەنە گەولوگييالىق سالانى دامىتۋ بويىنشا شارالاردى ەزٸرلەدٸ (ۇلتتىق بانك تاراپىنان تازارتىلعان التىندى ساتىپ الۋعا مونوپولييانى الىپ تاستاۋ). وسى رەتتە قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق مينيسترلٸگٸ كٶمٸر باعاسىنا مەملەكەتتٸك رەتتەۋدٸ ەنگٸزۋدٸ ۇسىندى.
«مٸنە قىزىق, ەلەمدە ەش جەردە باعا رەتتەلمەيدٸ. شارا نارىقتىڭ قىسقارۋىنا ەكەپ سوعۋى مٷمكٸن, ونىڭ ٷستٸنە كٶمٸر ەكسپورتى دا ايتارلىقتاي تٶمەندەگەن. بۇدان بٶلەك, ۇكپ-مەن بٸرلەسٸپ گەولوگييالىق بارلاۋ سالاسىن قولداۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەزٸرلەدٸك. جەر قويناۋى جەنە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى كودەكس قابىلدانعان سوڭ بەلسەندٸلٸك ورىن العان جوق. ينۆەستور كەلٸپ, بارلىق قۇجاتتاردى ٶتكٸزەتٸن, كەيٸن ونى بارلىق مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن كەلٸسكەننەن سوڭ تسيفرلىق فورماتتا 1-2 ايدا الا الاتىن بٸر تەرەزە قاجەت دەپ سانايمىز», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ۇكپ سالالىق كوميتەتٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ.
تيمۋر قۇلىباەۆ كودەكستٸ قابىلداۋ كەزٸندە مەملەكەتتٸك ورگان پروگرەسسيۆتٸ اۆسترالييالىق دامۋ مودەلٸن نازارعا العانىن اتاپ ٶتتٸ.
«بۇل مەسەلەنٸ تاۋ-كەن مەتاللۋرگييا كوميتەتٸ جەنە مۇناي-گاز ٶنەركەسٸبٸ كوميتەتٸنٸڭ وتىرىسىنا شىعارايىق. بيزنەس احۋال ينۆەستورلارعا تارتۋدى بولۋى ٷشٸن كٶپ كٷش-جٸگەردٸ تالاپ ەتەتٸنٸن تٷسٸنەمٸن. ول ٷشٸن سوت جٷيەسٸنەن باستاپ ٶزگەرٸستەر قاجەت. ٷش جىل – كودەكس جەنە قابىلدانعان شارالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن تٷسٸنۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ مەرزٸم. تالقىلايمىز», – دەدٸ ۇلتتىق پالاتا باسشىسى.
جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ٷشٸن 2020 جىلدىڭ سوڭىندا ەكولوگييالىق كودەكستٸڭ قابىلداۋى ماڭىزدى. نيكولاي رادوستوۆەتس ەكولوگييالىق كودەكس جوباسى سالىق كودەكسٸنەن بٶلەك, قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ جەنە قر قارجى مينيسترٸلٸگٸنٸڭ قاتىسۋىنسىز قارالىپ جاتقانىن ايتتى.
«بٸز پرينتسيپتٸك مەسەلەلەر بويىنشا كەلٸسٸمگە كەلمەدٸك. مىسالى, انىقتامالىقتار ەرەكشەلٸكتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, ەۋروپالىق ستاندارتار بويىنشا جازىلادى. اتالعان تٷزەتۋ الىنىپ تاستالدى. شامامەن 15 پرينتسيپتٸك ۇسىنىس قابىلدانبادى, ٶيتكەنٸ قۇجاتتى قابىلداۋ جەدەل رەجيمدە جٷرگٸزٸلۋدە. «اتامەكەن» ۇسىنىلاتىن ينۆەستيتسييالاردىڭ كەسٸپورىنداردىڭ ەكولوگييالىق جاڭارۋىنا ولاردىڭ ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەرٸنە ەسەرٸن سالىستىرمالى باعالاۋدى جٷرگٸزدٸ. باعالاۋ رەسەيلٸك انىقتامالىقتار نەگٸزٸندە 26 ٸرٸ كومپانيياعا تٶرت سالا: تاۋ-كەن جەنە مەتاللۋرگييا, مۇناي ٶندٸرۋ, ەنەرگەتيكا جەنە مۇناي ٶڭدەۋ بويىنشا جٷرگٸزٸلدٸ. ينۆەستيتسييالار سوماسى 4-تەن 16 ترلن تەڭگەگە دەيٸن جەتۋٸ مٷمكٸن! كەشەندٸك ەكولوگييالىق رۇقساتقا ٶتۋ كەزٸندە ەميسسييا ٷشٸن تٶلەم ستاۆكالارىن الىپ تاستاۋعا قاتىستى ەزٸرلەۋشٸنٸڭ باستاماسىن قولدايمىز. بۇل شارا كومپانييالارعا ولاردى ەڭ جاقسى قول جەتٸمدٸ تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋدە ماقساتتى پايدالانۋ ٷشٸن قولدانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەدٸ نيكولاي رادوستوۆەتس.
قوسىمشا ىنتالاندىرۋ شارالارىن بەرۋدە قارجىلىق كٶرسەتكٸشتەر:
ەميسسييا ٷشٸن تٶلەمدٸ الىپ تاستاۋ ارى قاراي ەڭ جاقسى قول جەتٸمدٸ تەحنولوگييالارعا ٶتۋمەن كەشەندٸ ەكولوگييالىق رۇقساتتاردى ەنگٸزۋ كەزٸندە مٷمكٸن. ولاردى قولدانباۋ جاعدايىندا ەميسسييالىق الىمدار ٷشٸن سالىق ستاۆكالارىنىڭ بٸرتٸندەپ ٶسۋٸ 8 ەسەگە ارتۋى مٷمكٸن. بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەڭ جاقسى قول جەتٸمدٸ تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ ەنەرگەتيكالىق كومپانييالارعا قاتىستى بولادى, وندا ەلەكتر ەنەرگيياسىنا قولدانىستاعى تاريف كەسٸپورىنداردى مودەرنيزاتسييالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ. ەڭ جاقسى قول جەتٸمدٸ تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە ينۆەستيتسييالار تاريفتەردٸ جوعارىلاتۋ نەمەسە بيۋدجەتتٸك قاراجات ەسەبٸنەن سۋبسيدييالاۋ ارقىلى مٷمكٸن.
«جان-جاقتى ويلاستىرىلعان شەشٸم كەرەك. بٸز تٷرلٸ ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸ تۋرالى ايتىپ جاتىرمىز, وندا ەكولوگييالىق تالاپتار جوعارى, ال شىعانداردى ٶتەۋ حالىققا ارنالعان جوعارى تاريفتەر ەسەبٸنەن جٷرگٸزٸلەدٸ. تٶلەۋگە قابٸلەتتٸلٸكتٸڭ تٶمەن دەڭگەيٸمەن جوعارى ستاندارتتاردى قۇرىپ, ەكونوميكانى ٶسٸرە الامىز با? تالقىلاپ, ەسەپتەۋلەردٸ ەگجەي-تەگجەيلٸ زەرتتەۋ كەرەك. مەسەلەنٸ مينيسترلٸكتەرمەن بٸرگە تاعى قاراپ, بارلىق تاراپتاردى تىڭداپ, شوعىرلانعان شەشٸمگە كەلۋدٸ ۇسىنامىن», – دەپ قورىتىندىلادى تيمۋر قۇلىباەۆ.
