قازاقستان تەۋەلسٸز مەملەكەت بولعان 30 جىل ٸشٸندە ەل سپورتشىلارى ەدەۋٸر جەتٸستٸككە جەتتٸ. وليمپيادا ويىندارى مەن ەلەمدٸك دودالاردا كٶك تۋىمىز سان مەرتە جەلبٸرەپ, ەنۇرانىمىز شىرقالدى, رۋحىمىز اسقاقتاي تٷستٸ.
قازاقستاننىڭ نامىسىن قورعاعان سپورتشىلاردىڭ جەتٸستٸكتەرٸ مەن جەڭٸستەرٸ ەلەمدٸك سپورتتىڭ دامۋىنا ٷلەس بولىپ قوسىلدى. ودان بٶلەك ەلدە قانشاما سپورت عيماراتى بوي كٶتەرٸپ, ۇلتتىق سپورت تٷرلەرٸ قايتا جانداندى. ەيتسە دە قازاقستان 30 جىلدىق تاريحىندا «سپورتتىق مەرەنٸ» قالاي كەسٸپ ٶتتٸ?
بۇل تۋرالى قازاقپارات تٸلشٸسٸ مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورت كوميتەتٸنٸڭ باسپاسٶز حاتشىسى راۋحان توعىمباەۆادان بٸلگەن ەدٸ.
ۇلتتىق سپورتتىڭ 25 تٷرٸ قايتا جانداندى
دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورت سالاسى جاسى مەن ەلەۋمەتتٸك مەرتەبەسٸنە قاراماستان قوعامنىڭ بٸرٸگۋٸنە, ۇلتتىق قاسيەتٸمٸز بەن قۇندىلىقتارىمىزدى ۇلىقتاپ, ۇلتتىق نامىسىمىزدى وياتقان, ەلەمگە قازاقتى ەركٸن, رۋحى بيٸك, نامىسى بەرٸك حالىق رەتٸندە تانىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرگەن الاڭداردىڭ بٸرٸنە اينالدى. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ارقاسىندا ٶشكەنٸمٸز جانىپ, ەسكٸمٸز جاڭارىپ, كٶنەمٸز جاڭعىردى. 25-تەن استام ۇلتتىق سپورت تٷرٸ جاندانىپ دامىدى. «قازاق كٷرەسٸ», «ساياتشىلىق», «اسىق اتۋ» جەنە «توعىزقۇمالاق» سەكٸلدٸ ۇلتتىق سپورت تٷرلەرٸ يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مەدەني مۇراسىنىڭ رەپرەزەنتاتيۆتٸك تٸزٸمٸنە ەنگٸزٸلدٸ. بٷگٸندە رەسپۋبليكامىزدا ۇلتتىق سپورت تٷرلەرٸنەن 8 مامانداندىرىلعان سپورت كلۋب, 13 مامانداندىرىلعان سپورت مەكتەبٸ جەنە 45 يپپودروم جۇمىس ٸستەيدٸ. «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق تۋرنيرٸ ۇلتتىق سپورتتىق برەندٸنە اينالدى. سونداي-اق, «ەلەم بارىسى», «جاس بارىس» سىندى جارىستاردىڭ دا مەرتەبەسٸ ارتۋدا. بٷگٸنگٸ كٷنٸ بٸلٸم بەرۋدٸڭ بارلىق دەڭگەيٸندەگٸ دەنە شىنىقتىرۋ ساباقتارىندا «قازاق كٷرەسٸ», «توعىزقۇمالاق», «اسىق اتۋ» سيياقتى ۇلتتىق سپورت تٷرلەرٸن مٸندەتتٸ كومپونەنت رەتٸندە ەنگٸزۋ قولعا الىنعان.
راۋحان توعىمباەۆا كەلتٸرگەن مەلٸمەت بويىنشا, جالپى, تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا سپورت جەنە دەنە شىنىقتىرۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ٶزٸنە تەن ەرەكشەلٸگٸ بۇقارالىق سپورت پەن جوعارى جەتٸستٸكتەر سپورتىن تەڭگەرٸمدٸ تەسٸلدەرمەن دامىتۋ بولعان. بۇل رەتتە سالا زاڭناماسىن جەتٸلدٸرۋ شەڭبەرٸندە 2014 جىلى سالانى دامىتۋداعى زامانعا ساي تالاپتارعا سەيكەس كەلەتٸن «دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى. پرەزيدەنتتٸڭ جارلىقتارىمەن جەنە ٷكٸمەتتٸڭ قاۋلىلارىمەن بەكٸتٸلگەن بەس جىلدىق كەزەڭدەرگە ارنالعان 4 مەملەكەتتٸك باعدارلاما, 1 تۇجىرىمداما بەكٸتٸلٸپ, ٸسكە اسىرىلدى.
وسى باعدارلامالاردى جەنە العا قويىلعان مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋدىڭ نەتيجەسٸندە حالىقتى دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورتپەن قامتۋدىڭ ٷلەسٸ 31,6%-عا جەتتٸ. بۇل - ەل تۇرعىندارىنىڭ 5,9 ميلليونعا جۋىعى دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورتپەن اينالىساتىندىعىن كٶرسەتەدٸ.
«ەرينە, مۇنشا حالىقتى دەنە شىنىقتىرۋمەن قامتۋ تيٸستٸ ينفراقۇرىلىمدى قاجەت ەتەدٸ. ۆەدومستۆولىق ستاتيستيكالىق ەسەپكە سەيكەس, 2020 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا رەسپۋبليكادا 41 352 سپورت عيماراتى قىزمەت ەتەدٸ (اۋىلداردا 23 693). تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا ەلٸمٸزدە 77 ستاديون, 38 سپورت سارايى, 7,8 مىڭنان استام سپورت الاڭى مەن 2 مىڭنان استام سپورت زالى سالىندى», - دەيدٸ ول.
قانداي سپورت عيماراتتارى بوي كٶتەردٸ?
ەلٸمٸزدە 7-شٸ قىسقى ازييا ويىندارى مەن 28-شٸ دٷنيەجٷزٸلٸك قىسقى ۋنيۆەرسيادا سيياقتى ٸرٸ سپورتتىق جارىستاردىڭ ٶتكٸزٸلۋٸنە بايلانىستى ەلەمدٸك ستاندارتتارعا سەيكەس كەلەتٸن بٸرقاتار ٸرٸ سپورت عيماراتى («سارىارقا» رەسپۋبليكالىق ۆەلوترەگٸ, «استانا ارەنا», «الاتاۋ» شاڭعى جەنە بياتلون ستاديوندارىنىڭ كەشەنٸ, «بارىس ارەنا», «الاۋ», «الماتى ارەنا», «حالىق ارەنا» مۇز ايدىندارى, «سۇڭقار» شاڭعى ترامپليندەرٸنٸڭ حالىقارالىق كەشەنٸ) سونداي-اق, العاش رەت الماتىدا وليمپيادا اۋىلدارىنا ۇقساس 5000 ورىندىق اتلەتيكالىق قالاشىق سالىندى. 2018 جىلعى 11 شٸلدەدە ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن اقمولا وبلىسىنىڭ ششۋچە قالاسىندا جاڭا «بۋراباي» حالىقارالىق شاڭعى بازاسى اشىلدى. نۇر-سۇلتان قالاسىندا 2019 جىلى پايدالانۋعا بەرٸلگەن جەكپە-جەك سارايىنا اتى اڭىزعا اينالعان قازاقستاندىق بالۋان, وليمپيادا چەمپيونى جاقسىلىق ٷشكەمپٸروۆتٸڭ اتى بەرٸلدٸ.
2020 جىلدىڭ قاراشا ايىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا «قازاقستان» جەڭٸل اتلەتيكالىق سپورت كەشەنٸ پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.
بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ارقىلى دەنٸ ساۋ ٶسكەلەڭ ۇرپاقتى تەربيەلەۋ قوعام ٷشٸن ماڭىزدى. وسى ورايدا, تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى بالالار مەن جاستاردى سپورتقا بەلسەندٸ تٷردە تارتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ٸشٸندە 1 938 598 بالا دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورتپەن شۇعىلدانادى. بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر سپورتى ينفراقۇرىلىمىن 477 بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر سپورت مەكتەپتەرٸ, مامانداندىرىلعان بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر سپورت مەكتەپتەرٸ, سپورتتا دارىندى بالالارعا ارنالعان 17 مەكتەپ-ينتەرنات قۇرايدى.
قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ قاتارىنا 602 بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر كلۋبى, 119 بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر دەنە دايارلىعىنىڭ كلۋبتارى جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. وقۋشىلار اراسىندا جىل سايىن ەلٸمٸزدٸڭ ەرتٷرلٸ ايماقتارىنان 100 مىڭنان استام وقۋشى قاتىساتىن «بىلعارى دوپ», «شۇبار دوپ», «جۇلدىزشا», «التىن شايبا» جەنە «جاس بارىس» سپارتاكيادالارى ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ.
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى جوعارى وقۋ ورىندارىندا 113 سپورت كلۋبى مەن 2 مىڭعا جۋىق سپورت سەكتسييالارى اشىلدى, وندا 177 مىڭ 263 ستۋدەنت سپورتپەن شۇعىلدانادى. سونداي-اق, ۇلتتىق ستۋدەنتتەر ليگاسى بەلسەندٸ دامىپ, جولعا قويىلدى.
مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردىڭ مەسەلەسٸ نزاردان تىس قالعان جوق
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى قازاقستاندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جازعى سپارتاكياداسى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىسقى سپارتاكياداسى», «قىسقى جاستار ويىندارى», «جازعى جاستار ويىندارى»; «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جٷلدەسٸ ٷشٸن 17 سپورت تٷرٸنەن حالىقتىق سپورت ويىندارى», «مٷگەدەكتەر اراسىنداعى سپارتاكيادا», «اق بيداي» رەسپۋبليكالىق اۋىلدىق سپورت ويىندارى», «مەكتەپ جەنە كوللەدج وقۋشىلارىنىڭ جازعى جەنە قىسقى رەسپۋبليكالىق سپارتاكياداسى» سىندى رەسپۋبليكالىق كەشەندٸ ٸس-شارالار ٶتكٸزۋ ٸسٸ قايتا جانداندى. دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورتپەن شۇعىلدانۋعا تارتىلعان مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ادامدار سانىنىڭ ٶسۋ سەرپٸنٸ ساقتالدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا ولاردىڭ سانى 34 114 ادامدى قۇرايدى. رەسپۋبليكادا مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ تۇلعالارعا ارنالعان 13 سپورت كلۋبى جەنە 3 مەكتەپ جۇمىس ٸستەيدٸ. جىل سايىن 5 مىڭنان استام مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ سپورتشىنىڭ قاتىسۋىمەن ەرتٷرلٸ ساناتتاعى تۇلعالار ٷشٸن 40-تان استام حالىقارالىق جەنە رەسپۋبليكالىق چەمپيوناتتار مەن تۋرنيرلەر ٶتكٸزٸلەدٸ.
سپورت تٷرلەرٸنەن سپارتاكيادالاردى, تٷرلٸ تۋرنيرلەردٸ, «تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنىڭ تەستٸلەرٸن» تاپسىرۋ ايلىقتارىن, وتباسىلار اراسىنداعى سپورتتىق جارىستاردى, جاپپاي جٷگٸرۋ مەن ٶزگە دە ٸس-شارالاردى ٶتكٸزۋ دەستٷرگە اينالدى. مۇنداي ٸس-شارالارعا جىل سايىن 2 ملن-نان استام ادام قاتىسادى.
ەلٸمٸزدە 101 فەدەراتسييا جۇمىس ٸستەيدٸ
بۇقارالىق دەنە شىنىقتىرۋ – سپورت قوزعالىسىن تيٸمدٸ دامىتۋدىڭ نەتيجەسٸندە سپورتشىلارمىز وليمپيادا ويىندارى مەن حالىقارالىق جارىستاردا جوعارى جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزٸپ كەلەدٸ. تەۋەلسٸزدٸك كەزەڭٸندە رەسپۋبليكادا كەسٸبي سپورتشىلاردى دايىنداۋدىڭ باستاپقى كەزەڭٸنەن جوعارى سپورتتىق شەبەرلٸككە دەيٸنگٸ جٷيەسٸ قالىپتاستى, جەكەلەگەن سپورتشىلار مەن كوماندالار فەدەراتسييالارعا, اسسوتسياتسييالار مەن وداقتارعا بٸرٸگٸپ, ۇلتتىق بٸرٸنشٸلٸكتەردە جەنە سپورتتىڭ ەرتٷرلٸ تٷرٸنەن ٶتكەن جارىستارعا قاتىستى. بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە سپورت تٷرلەرٸنەن 101 رەسپۋبليكالىق فەدەراتسييا جۇمىس ٸستەيدٸ.
جازعى وليمپيادا ويىندارىنان – 64 مەدال!
قازاقستان العاش رەت تەۋەلسٸز مەملەكەت رەتٸندە 1994 جىلى نورۆەگييانىڭ ليللەحاممەر قالاسىندا ٶتكەن XVII قىسقى وليمپيادا ويىندارىنا قاتىستى. وندا اتى اڭىزعا اينالعان جەرلەسٸمٸز ۆلاديمير سميرنوۆ تەۋەلسٸز قازاقستان تاريحىندا تۇڭعىش رەت 1 التىن جەنە 2 كٷمٸس مەدالگە يە بولدى.
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا ەلٸمٸزدٸڭ سپورتشىلارى مىناداي جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزدٸ:
- قىسقى وليمپيادا ويىندارىندا (1994, 1998, 2002, 2006, 2010, 2014, 2018) 1 التىن, 3 كٷمٸس, 4 قولا مەدال. بارلىعى 8 مەدال يەلەندٸ;
- جازعى وليمپيادا ويىندارىندا (1996, 2000, 2004, 2008, 2012, 2016) 15 التىن, 21 كٷمٸس, 28 قولا مەدال. بارلىعى 64 مەدال جەڭٸپ الدى;
- جازعى جاسٶسپٸرٸمدەر وليمپيادا ويىندارىندا (2010, 2014, 2018) 10 التىن, 6 كٷمٸس, 9 قولا مەدال. بارلىعى 25 مەدال يەلەندٸ;
- قىسقى جاسٶسپٸرٸمدەر وليمپيادا ويىندارىندا (2012, 2016, 2020) 1 كٷمٸس, 4 قولا مەدال. بارلىعى 5 مەدال جەڭٸپ الدى.
- جازعى پاراليمپيادا ويىندارىندا 1 التىن, 1 كٷمٸس مەدال. بارلىعى: 2 مەدال جەڭٸپ الدى.
- قىسقى پاراليمپيادا ويىندارىندا 1 التىن, 1 كٷمٸس مەدال. بارلىعى: 2 مەدال يەلەندٸ.
- پاراليمپيادالىق سپورت تٷرلەرٸنەن جازعى ەلەم چەمپيوناتىندا 5 التىن, 6 كٷمٸس, 3 قولا مەدال. بارلىعى: 14 مەدال جەڭٸپ الدى.
- پاراليمپيادالىق جازعى ازييا ويىندارىندا 12 التىن, 21 كٷمٸس, 26 قولا مەدال. بارلىعى 59 مەدال يەلەندٸ;
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى قازاقستاندىق سپورتشىلار 7 جازعى ازييا ويىندارىنا قاتىستى (1994, 1998, 2002, 2006, 2010, 2014, 2018) ول جەردە 155 التىن, 158 كٷمٸس جەنە 244 قولا مەدال, بارلىعى 557 مەدال جەڭٸپ الدى.
وسى جىلدارى 6 قىسقى ازييا ويىندارىندا (1996, 1999, 2003, 2007, 2011, 2017) ەلٸمٸزدٸڭ سپورتشىلارى 78 التىن, 62 كٷمٸس جەنە 56 قولا مەدال, بارلىعى 196 مەدال جەڭٸپ الدى.
قازاقستاندا 2011 جىلعى VII قىسقى ازييا ويىندارىنىڭ ٶتكٸزٸلۋٸ جالپىۇلتتىق سپورتتى زور سالتاناتقا بٶلەدٸ, وندا ەل قۇراماسى بۇدان بۇرىنعى ازييا ويىندارىنىڭ بەرٸنە قاراعاندا, جەڭٸپ العان مەدالدار بويىنشا رەكورد ورناتىپ, بٸرٸنشٸ ورىنعا يە بولدى.
تەۋەلسٸزدٸك العان كٷننەن باستاپ وسى ۋاقىتقا دەيٸن قىسقى وليمپيادالىق سپورت تٷرلەرٸنەن ەلەم چەمپيوناتتارىندا ۇلتتىق قۇراما كوماندالاردىڭ سپورتشىلارى 5 التىن, 6 كٷمٸس, 7 قولا مەدال, بارلىعى 18 مەدال يەلەندٸ.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلى ٸشٸندە جازعى وليمپيادالىق سپورت تٷرلەرٸنەن ەلەم چەمپيوناتتارىندا ۇلتتىق قۇراما كوماندالاردىڭ سپورتشىلارى 47 التىن, 52 كٷمٸس, 101 قولا مەدال, بارلىعى 200 مەدالعا يە بولدى.
سونىمەن قاتار, ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العالى بەرٸ قىسقى سپورت تٷرلەرٸ بويىنشا ۇلتتىق قۇراما كوماندالاردىڭ سپورتشىلارى بٷكٸلەلەمدٸك قىسقى ۋنيۆەرسيادالارعا قاتىسىپ, 87 مەدال جەڭٸپ الدى, ونىڭ ٸشٸندە 29 التىن, 25 كٷمٸس جەنە 33 قولا مەدال بار.
ال, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاش كٷندەرٸنەن باستاپ قازٸرگٸ ۋاقىتقا دەيٸن جازعى سپورت تٷرلەرٸ بويىنشا ۇلتتىق قۇراما كوماندالاردىڭ سپورتشىلارى بٷكٸلەلەمدٸك جازعى ۋنيۆەرسيادالارعا قاتىسىپ, 103 مەدال جەڭٸپ الدى. ونىڭ ٸشٸندە 22 التىن, 43 كٷمٸس جەنە 38 قولا مەدال بار.
تەۋەلسٸز قازاقستان تاريحىندا العاش رەت الماتى قالاسى 28-شٸ دٷنيەجٷزٸلٸك قىسقى ۋنيۆەرسيادانى قابىلدادى. 2017 جىلعى 8 اقپاندا باستالعان ٸس-شارا 12 سپورت تٷرٸنەن 8 سپورت وبەكتٸسٸندە («شىمبۇلاق» تاۋ شاڭعىسى كۋرورتى, «مەدەۋ» بيٸك تاۋلى سپورت كەشەنٸ, «سۇڭقار» حالىقارالىق كەشەنٸ, ب. شولاق اتىنداعى سپورت جەنە مەدەنيەت سارايى, «الاتاۋ» شاڭعى جەنە بياتلون ستاديوندارى كەشەنٸ, «تاباعان», «الماتى ارەنا» جەنە «حالىق ارەنا» ويىن-ساۋىق كەشەنٸ) ابىرويمەن ۇيىمداستىرىلدى. ۋنيۆەرسيادادا قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر قۇراماسى 36 مەدال ۇتىپ, جالپىكوماندالىق ەسەپتە 57 ەلدٸڭ اراسىندا 2-شٸ ورىنعا تۇراقتادى.
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا ەلٸمٸزدە كەسٸپقوي سپورت تا قارقىندى تٷردە دامىدى. بوكستان, ۆەلوسپورتتان, فۋتبولدان, حوككەيدەن كەسٸپقوي كلۋبتار قۇرىلدى. ۆاسيليي جيروۆ پەن گەنناديي گولوۆكين باستاعان ەلٸمٸزدٸڭ كەسٸپقوي بوكسشىلارى ەلەمگە تانىلدى. 2020 جىلى بوكسشىمىز دانييار ەلەۋسٸنوۆ ورتا سالماقتاعى بوس IBF كونتينەنتالدىق بەلبەۋٸن جەڭٸپ الدى. گەنناديي گولوۆكين كاميل شەرەمەتانى جەڭٸپ, ەلەم چەمپيوندىق اتاعىن قورعادى.
بيىل ەلەمدەگٸ ەڭ بەدەلدٸ Ultimate Fighting چەمپيوناتىندا (بۇدان ەرٸ - UFC) العاش رەت 3 سپورتشىمىز باق سىنادى. قازاقستاندىق سپورتشى شاۆكات راحمونوۆ مما ەۋەسقوي نۇسقاسى بويىنشا ەلەم چەمپيونى بولدى.
«تەۋەلسٸز قازاقستان تاريحىندا قول جەتكٸزگەن سپورتتىق جەتٸستٸكتەرٸمٸز مۇنىمەن شەكتەلمەيدٸ. بۇل جەردە تەك ەڭ باستىلارىن عانا اتاپ ٶتتٸك. جالپى, سپورت پاتريوتتىق سەزٸمدٸ وياتىپ, تەۋەلسٸز ەلٸمٸزگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸكتٸ بەكەمدەيتٸن باستى قۇرالدىڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرەدٸ دەپ سەنەمٸز», - دەيدٸ راۋحان توعىمباەۆا.
