تەۋەلسٸزدٸك - تەۋ ەتەر جالعىز كيەمٸز. الدىمىزدا اتاپ ٶتٸلەتٸن تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا ەلباسى بٷگٸن «تەۋەلسٸزدٸك تاعلىمى» اتتى ماقالاسىن جارييالادى.
وتىز جىل ادامزات تاريحى ٷشٸن قاس قاعىم عانا سەت. ال وتىز جىل تەۋەلسٸز قازاقستان ٷشٸن ول – ٷلكەن بەلەستەردەن ٶتۋ كەزەڭٸ. ەلباسى سان عاسىرلىق تاريحىمىزعا شولۋ جاساي وتىرىپ, اتا-بابالارىمىز ارمانداعان ەگەمەندٸك مەنٸنە توقتالعان. «تەۋەلسٸزدٸك – بابالار قانىمەن كەلگەن كيەلٸ قۇندىلىق» دەي كەل, «كەيدە ويلانامىن: قازاق دەگەن نە دەگەن تٶزٸمدٸ حالىق?! كٶنبەسكە كٶنٸپ, شىداماسقا شىداعان. بولاشاعى بۇلدىر بولعان كٷننٸڭ ٶزٸندە ساعىن سىندىرماي, كەلەشەكتەن ٷمٸتٸن ٷزبەگەن. قيىندىق اتاۋلىعا قاسقايا قارسى تۇرىپ, ٷزدٸكسٸز العا جىلجىعان» دەپ وي تٷيەدٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
تۇڭعىش پرەزيدەنت رەسەي يمپەريياسى كەزەڭٸندەگٸ كەزدەن باستاپ كەڭەستٸك كەزەڭدەگٸ تاريحىمىزداعى قيلى كەزەڭدەردٸ سيپاتتايدى. ماقالادا كەڭٸنەن توقتالعان 1991 جىلعى تەۋەلسٸزدٸك جارييالار كەزدەگٸ جوعارى كەڭەستە «قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك تەۋەلسٸزدٸگٸ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭنىڭ قاراستىرىلۋ بارىسى تۋرالى جاعداي.
«ەلٸمٸزدٸڭ جەتەكشٸ زاڭگەرلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن الدىن الا سارالانىپ, ساراپتامادان ٶتكٸزٸلٸپ, قاپىسىز دايارلانعان زاڭ بٸردەن-اق ماقۇلدانۋعا تيٸس بولاتىن. ونىڭ ٷستٸنە, ٶزگە رەسپۋبليكالار مۇنداي زاڭدارىن ەلدەقاشان قابىلداپ قويعان. بٸراق جاعداي بٸز كٷتكەننەن باسقاشالاۋ بولىپ شىقتى» دەپ بۇرىندارى ايتىلا قويماعان دەرەكتەر كەلتٸرەدٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
تالقىلاۋ ەبدەن تىعىرىققا تٸرەلگەن كەزدە پرەزيدەنت 16 جەلتوقسان كٷنٸ جوعارعى كەڭەسكە كەلٸپ, دەپۋتاتتارعا مەن-جايدى ٶزٸم تٷسٸندٸرٸپ, ولاردىڭ بۇل شەشٸمٸن بٷكٸل قازاقستان حالقى, كٷللٸ ەلەم جۇرتى كٷتٸپ وتىرعانىن بىلايشا جەتكٸزەدٸ: «بۇل زاڭدى قابىلداۋىمىز كەرەك, ٶيتكەنٸ جالعىز بٸز عانا قالدىق. كٶپۇلتتى قازاقستان حالقىنىڭ الدىندا بٸزدٸڭ ارىمىز تازا. بۇل – بارلىعى ەر سٶزٸنە ٷڭٸلە وتىرىپ وقيتىن ماڭىزدى زاڭ. مەنٸڭ سايلاۋالدى باعدارلامام, بٸز شەشكەلٸ وتىرعان بارلىق مەسەلەلەردٸڭ تٷيٸنٸ – وسى. باستى مەسەلە – مەملەكەتتٸك تەۋەلسٸزدٸك مەسەلەسٸ. ارتىق شٷيلٸگۋدٸڭ, ەشقانداي مەن-ماڭىزى جوق سٶزدەردٸ قوسۋدىڭ قاجەتٸ جوق. زاڭدى وسى كٷيٸندە باسىم كٶپشٸلٸك داۋىس ارقىلى قابىلداۋ كەرەك دەپ سانايمىن. بارشاڭىزدان وسىعان بەيٸلدٸلٸك بٸلدٸرۋلەرٸڭٸزدٸ سۇرايمىن». وسى سٶزدەن كەيٸن بٸراز دەپۋتتار ساباسىنا تٷسٸپ, زاڭ جوباسى كٶپشٸلٸك داۋىسپەن قابىلدانادى.
ەلباسى تەۋەلسٸزدٸك جارييالاعان كەيٸنگٸ رەفورمالار تۋرالى جەنە ولاردىڭ مەنٸ مەن ماڭىزدىلىعىن تٷسٸندٸرەدٸ. جاڭا كونستيتۋتسييانى قابىلداۋ, ستراتەگييالاردى قابىلداۋ, شەكارانى بەكٸتۋ جەنە تاعى دا باسقا زور اۋقىمدى ٸستەردٸڭ باسى قاسىندا بولعان ادام رەتٸندە بەينەليدٸ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتىز جىلعا جۋىق ەل باسقارعان كەزٸندە كٶپ ازاماتتاردى مەملەكەت باسقارۋ ٸسٸنە تەربيەلەگەنٸن ماقتانىشپەن جەتكٸزەدٸ. سولاردىڭ ٸشٸندە ٷكٸمەت باسقارعان, بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى رەتٸندە جاھاندىق ساياساتقا جەتٸكتٸگٸن تانىتقان, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ قاسىمنان تابىلعان ناعىز پاتريوت, جوعارى بٸلٸكتٸ كەسٸپقوي تۇلعا قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتى پرەزيدەنتتٸك قىزمەتكە ۇسىنعانىن تەبٸرەنە جازادى.
ەلباسى: «پرەزيدەنت اۋىسادى, بٸراق تەۋەلسٸزدٸك مەڭگٸلٸك بولۋى كەرەك. ەر قازاقستاندىق الداعى ۋاقىتتا ونىڭ تۇعىرىن نىقتاپ, ەڭسەسٸن تٸكتەپ, ابىرويىن اسىرۋعا قىزمەت ەتۋگە تيٸس. «مەڭگٸلٸك ەل» يدەياسىنىڭ تٷپكٸ ماقساتى وسىندا. ەڭ باستىسى – ەلٸمٸز امان, ۇرپاعىمىز ازات. بٸز الاقانعا سالىپ ٶسٸرگەن سول ازات ۇرپاق ەندٸگٸ جەردە «مەن قازاقستانىما نە بەرەمٸن?» دەگەندٸ ويلاۋى كەرەك» دەپ تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ نەگٸزگٸ تاعىلىمىن كەلتٸرەدٸ.
بۇل ماقالادا تەۋەلسٸزدٸككە جەتۋ جولى مەن ونى بەكٸتۋ جولىنداعى ەلدٸكتٸڭ جولى ىقشام تٷردە بەرٸلەدٸ. وتىز جىل - قىسقا ۋاقىت, بٸراق جاڭا قازاقستان ٷشٸن ەڭ قيىن دا قاستەرلٸ كەزەڭ.
ەلدوس جۇماعۇلوۆ, ساياساتتانۋشى
