مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەركٸن ەبٸل «ازاتتىق جولىنداعى اقتاڭداقتار: اشارشىلىق زارداپتارىنا شىنايى تاريحي كٶزقاراس» تاقىرىبىندا ٶتكەن دٶڭگەلەك ٷستەلدە ايتىلعان مەسەلەگە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«اشارشىلىق كەزەڭٸنە قاتىستى قۇجات كٶپ. ولاردىڭ كەيبٸرٸ ارحيۆتەردە بولسا, كەيبٸرٸ باسىلىم بەتتەرٸندە جارييالانعان. سوعان قاراماستان بٸز وسى كٷنگە دەيٸن اشارشىلىقتىڭ ناقتى سەبەپتەرٸ مەن سالدارى تۋرالى ايتا المايمىز, ايتۋ ٷشٸن ەلٸ دە قوسىمشا كٶپ زەرتتەۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلۋٸ كەرەك», - دەيدٸ مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەركٸن ەبٸل.
ونىڭ ايتۋىنشا, اشارشىلىق مەسەلەسٸ قازاق ٷشٸن عانا ەمەس, سول كەزەڭدە قازاقستان جەرٸن مەكەندەگەن باسقا ۇلت ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن دە – ٷلكەن تراگەدييا.
«سوعان قاراماستان تاريحشىلار مەن زەرتتەۋشٸلەر ەموتسييانى قالدىرىپ, وسى وقيعالاردى وبەكتيۆتٸ, شىنايى قۇجاتتاردى نەگٸزگە الا وتىرىپ زەرتتەۋٸ كەرەك. جالپى «اشارشىلىققا ساياسي باعا بەرۋ كەرەك» دەپ ايتىپ جٷرگەندەر بار. بٸز وعان قالاي ساياسي باعا بەرە الامىز? قازٸرگٸ ۋاقىتتاعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوۆەت وداعىنىڭ قاتەلٸكتەرٸ مەن قىلمىستارىنا جاۋاپتى بولا المايدى. بٷگٸنگٸ كوممۋنيستەر دە بٸر عاسىر بۇرىنعى بولشەۆيكتەردٸڭ قىتەلٸكتەرٸ مەن قىلمىستارىنا جاۋاپتى ەمەس», - دەيدٸ ول.
ول اشارشىلىق جىلدارى رەسەيدە دە بٸرنەشە ميلليون ادام ٶلگەنٸن ايتتى.
«1921-1922 جىلدارداعى اشارشىلىق كەزەڭٸندە رەسەيدٸڭ ٶزٸندە بٸرنەشە ميلليون ادام قازا تاپقان. ەرينە, بۇعان كٸنەلٸ ادامدار بار. لەنيننەن باستاپ «بولشەۆيك» پارتيياسى, سونىمەن بٸرگە سول ساياساتتىڭ جٷزەگە اسۋىنا ىقپال ەتكەن جەرگٸلٸكتٸ بەلسەندٸلەر كٸنەلٸ. وسى مەسەلەلەردٸ دۇرىستاپ زەرتتەۋ كەرەك. بٸز اشارشىلىق قۇرباندارى كٸمدەر ەكەنٸن جاقسى بٸلمەيمٸز. قازاقستاندا وسى مەسەلەنٸ زەرتتەگەن 5-6 عالىم بولدى, بٸراق ايماقتا قانداي وقيعالار بولعانىن بٸز تولىق بٸلمەيمٸز. ەڭ الدىمەن, تاريحشىلارعا زەرتتەۋ جۇمىسىمەن اينالىسۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋٸمٸز كەرەك. ولار ارحيۆتەردٸ اقتارۋى قاجەت, ول – ٷلكەن جۇمىس, سوندىقتان ولارعا قاراجات بٶلٸنۋٸ تيٸس. زەرتتەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلگەننەن كەيٸن قورىتىندى شىعارىپ, ودان كەيٸن عانا ساياسي باعا بەرۋگە بولادى», - دەيدٸ تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەركٸن ەبٸل.
