رامازان ايىندا جيىرما رەكەعات تاراۋيح نامازى وقىلادى. سٷيٸكتٸ پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.): «حاق تاعالا سەندەرگە ورازانى پارىز ەتسە, مەن تاراۋيح نامازىن سٷننەت ەتتٸم. شىن يمان جەنە ىقىلاسپەن رامازان ورازاسىن ۇستاعان جەنە تاراۋيح نامازىن وقىعان ادام كٷنەدان انادان جاڭا تۋعان نەرەستەدەي پەك بولىپ تازارادى», – دەگەن حاديسٸ بار («سۋنەنۋن-ناساي»). سوندىقتان ەر جەنە ەيەل كٸسٸنٸڭ جيىرما رەكەعات تاراۋيح نامازىن وقۋى – سٷننەت مۋەككەدە («فيقھٷل-يبادات الەل-مازھابيل-حانافي»).
سٷننەت مۋەككەدە – بەكٸتٸلگەن سٷننەت, پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ەردايىم ٸستەگەن جەنە ٸستەڭدەر دەپ ٶسيەت ەتكەن امالدار. مىسالى, تاڭعى نامازدىڭ پارىزىنان بۇرىن ەكٸ رەكەعات سٷننەت نامازىن وقۋ. بۇل ٷكٸمدٸ ورىنداماعان ادام مول ساۋاپتان جەنە قييامەت كٷنٸ اللا ەلشٸسٸنٸڭ (س.ع.س.) شاپاعاتىنان قۇر قالادى.
تاراۋيحتىڭ بۇل ٷكٸمٸنە, بٸرٸنشٸدەن, يمام ەل-بايھاقي يبن ابباستان جەنە ەس-سەيييب يبن يازيدتەن (ر.ا.) جەتكەن ريۋاياتتار دەلەل. ناقتىراق ايتقاندا, يبن ابباستىڭ (ر.ا.) ريۋاياتىندا راسۋلۋللا (س.ا.ۋ.) تاراۋيح نامازىن جيىرما رەكەعات ەتٸپ وقىعانى جايىندا ايتىلسا, ەس-سەيييب يبن يازيدتىڭ (ر.ا.) ريۋاياتىندا ەكٸنشٸ حاليفا ومار يبن ەل-حاتتابتىڭ زامانىندا تاراۋيح نامازى جيىرما رەكەعات ەتٸلٸپ وقىلعانى ايتىلعان («فيق-ھٷل-يبادات الەل-مازھابيل-حانافي»).
جالپى, عالىمدار تاراۋيح نامازىنىڭ رەكەعات سانىنا قاتىستى تٷرلٸ پٸكٸر ايتقانىمەن, عالىمداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ: «تاراۋيح رەكەعاتىنىڭ سانى – جيىرما», – دەگەن كٶزقاراستى ۇستانىپ, بۇل مەسەلەدە ومار, ەلي, ت.ب. ساحابالاردىڭ (ر.ا.) ريۋاياتتارىنا سٷيەنگەن («تۋح-فاتٷل-احۋازي»). مەسەلەن, مەزھابىمىزدىڭ يمامى ەبۋ حانيفا, عالىمداردان يمام ەت-تاۋري, يمام يبن ەل-مٷبەراك, يمام شافيعي, يمام مەلٸك, يمام احماد, ت.ب. يسلام ەلەمٸنە ەيگٸلٸ عالىمدار تاراۋيح جيىرما رەكەعات ەتٸلٸپ وقىلاتىنى جايىندا ايتقان («تۋحفاتٷل-احۋازي»).
ومار يبن ەل-حاتتاب (ر.ا.) حاليفالىق دەۋٸرٸنەن باستاپ, مۇسىلماندار جاپپاي تاراۋيح نامازىن جيىرما رەكەعات ەتٸپ وقيتىن بولدى. وماردىڭ (ر.ا.) بۇل ٷكٸمٸنە بٸردە-بٸر ساحابا (ر.ا.) ەرٸ كەيٸنگٸ بٸردە-بٸر حاليفا قارسى شىقپادى («بيدەياتٷل-مٷجتەھيد ۋە نيھاياتٷل-مۋقتاسىد»).
ەبۋ حانيفا وماردىڭ (ر.ا.) بۇل ٸسٸ جايىندا سۇرالعاندا: «ومار (ر.ا.) مۇنى ويىنان شىعارمادى», – دەپ جاۋاپ بەرسە («ەل-فيقھۋ الەل-مازاھيبيل-ارباا»), يمام شافيعي: «مەن مەككەدە ادامدار تاراۋيح نامازىن جيىرما رەكەعات ەتٸپ وقىعانىن كٶردٸم», – دەگەن («تۋحفاتٷل-احۋازي»).
پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) وماردىڭ (ر.ا.) كٶزٸ تٸرٸسٸندە-اق ول جەنناتى بولاتىنى جايىندا ايتىپ سٷيٸنشٸلەگەن بولاتىن. ال سول ومار (ر.ا.) تەرٸزدٸ ساحاباعا ەرۋگە قاتىستى دەلەل رەتٸندە راسۋلۋللانىڭ (س.ع.س.): «مەنiڭ سٷننەتiم مەن ەدiلەتتi حاليفالاردىڭ جولىنا مىقتاپ جابىسىڭدار!», – دەگەن سٶزٸن كەلتٸرۋدٸ جٶن كٶردٸك! («سۋنەنۋت-تيرميزي»).
كەز كەلگەن ەلدٸ-مەكەننٸڭ تۇرعىندارى تاراۋيح نامازىن ٶزدەرٸندەگٸ مەشٸتتە جاماعات بولىپ وقۋى – سٷننەت كيفايا («ەل-لٷبابۋ فيش-شارحيل-كيتاب»).
شاريعاتتا «كيفايا» دەپ مۇسىلمانداردىڭ بٸر بٶلٸگٸ ورىنداۋمەن مٸندەتتٸلٸگٸ باس-قالاردىڭ مويىنىنان تٷسەتٸن امالدى ايتادى. مەسەلەن, جانازا نامازىنىڭ ٷكٸمٸ – پارىز كيفايا.
وسى سەبەپتەن, بٸر مەشٸتكە قاراستى جاماعاتتىڭ ەش قايسىسى تاراۋيح نامازىن مەشٸتتە وقىماعان جاعدايدا جاماعاتتىڭ بارلىعى سٷننەتكە قايشى ەدەپسٸزدٸك ەتكەن بولادى («فاتحٷل-قادير»).
نەگٸزٸ تاراۋيح نامازىن مەشٸتتە وقىعان ابزال. سەبەبٸ, جاماعاتپەن وقىلاتىن ناماز-دىڭ ابزالى – مەشٸتتە وقىلعان ناماز («ەل-فيقھ»).
جالعىز وقىعان ادام ەدەپسٸزدٸك ەتپەگەنٸمەن, جاما-عاتتىڭ ساۋابىنان قۇر قالادى.
تاراۋيح نامازىنىڭ ۋاقىتى – قۇپتان نامازى مەن تاڭ اتۋدىڭ ارالىعىندا («فيقھٷل-يبادات الەل-مازھابيل-حانافي»). وسى سەبەپتەن, قۇپتان نامازىنان بۇرىن وقىلعان تاراۋيح تاراۋيحقا جاتپايدى («ەل-فيقھ»).
تاراۋيح نامازىن وقۋدىڭ ەڭ ابزال مەزگٸلٸ – تٷننٸڭ ٷشٸنشٸ بٶلٸگٸ كٸرۋدەن بۇرىن («ەل-لٷبابۋ فيش-شارحيل-كيتاب»).
سونىمەن قاتار, تاراۋيح نامازىن قۇپتان نامازى وقىلعاننان كەيٸن ٷتٸر ۋەجٸپ نامازىنان بۇرىن نەمەسە كەيٸن وقۋ شاريعاتقا قايشى ەمەس («فيقھٷل-يبادات الەل-مازھابيل-حانافي»). وسى سەبەپتەن يمام تاراۋيح نامازىن وقىپ تۇرعان بولسا, مەشٸتكە كەشٸگٸپ كەلگەن ادام الدىمەن قۇپتاننىڭ پارىزىن وقىپ, كەيٸن تاراۋيح نامازىنا تۇرادى. بۇل جاعدايدا قۇپتان نامازىنىڭ سٷننەتٸن تاراۋيح نامازىنىڭ وتىرىستارى اراسىندا وقىسا بولادى. وقىماسا, سوڭىنان ٷتٸردەن بۇرىن وقىپ الادى («ەل-فيقھ»).
تاراۋيح نامازىن ەكٸ نەمەسە تٶرت رەكەعاتتان وقىسا بولادى («فاتحٷل-قادير»). ەر تٶرت رەكەعاتتا سەلەم بەرگەننەن كەيٸن دەمالۋ ۋاقىتىندا («ەل-فيقھۋ الەل-مازاھيبيل-ارباا») تٷرلٸ زٸكٸر, دۇعا ەتسە, ۋاعىز ايتسا, تٸپتٸ ٷندەمەي وتىرسا دا بولادى. سەبەبٸ, جامان سٶز ايتپاي, ٷندەمەي وتىرۋدىڭ ٶزٸ – عيبادات («سۋنەنۋ ەبي داۋد»). جالپى دەمالۋ بارىسىندا وسى ايتىلعان امالدىڭ قايسىسىمەن شۇعىلدانۋ جاماعاتتىڭ ىقتييارىندا («ەل-فيقھ»).
ٷزٸرلٸ جاعدايمەن وقىلماعان تاراۋيح نامازىنىڭ قازاسى ٶتەلمەيدٸ («فيقھٷل-يبادات الەل-مازھابيل-حانافي»). جاماعات جالقاۋلانسا, تاراۋيحتى جەكەلەي بولسا دا وقۋ كەرەك. ٶيتكەنٸ, تاراۋيح نامازىنىڭ ٷكٸمٸ – سٷننەت مۋەككەد, ياعني ۋەجٸپكە جاقىن («ەل-فيقھۋ الەل-مازاھيبيل-ارباا»).
سوندىقتان, نامازحاندار رامازان ۋاقىتىن پايدالانىپ نامازدى جاماعاتپەن وقۋعا داعدىلانعانى ابزال. سەبەبٸ, جاماعات – يسلامنىڭ بەلگٸسٸ جەنە دٸن نىشانى بولىپ تابىلادى («فيقھٷل-يبادات الەل-مازھابيل-حانافي»).
تاراۋيح نامازىنىڭ تاسبيحى
وقىلۋى: «سۋبحاانە زيل-مٷلكي ۋەل-مەلەكٷٷت. سۋبحانە زيل-يززەتە ۋەل-ازامەتي ۋەل-قۇدراتي ۋەل-كيبرييا-ي ۋەل-جەبەرۋۋت. سۋبحانەل-مەليكي-حاييل-لەزي لە يەمۋۋت. سۋببۋۋحۋن قۇددۋۋسۇن راببٷنا ۋە راببٷل-مەلەەيكەتي ۋەررۋۋھ. لەە يلەەھە يللاللاھٷ نەستەعفيرۇللااھ نەسەلٷكەل جەننەتە ۋە نە ۋزٷ بيكە مينەننار».
قازاقشا ماعىناسى: «پاتشالىق جەنە مٷلٸكتەر يەسٸ اللا پەك. ٷستەمدٸك, ۇلىلىق, قۇدٸرەت, ٷلكەندٸك جەنە ٶكتەمدٸك يەسٸ اللا پەك. ٶلمەيتٸن (مەڭگٸ) تٸرٸ (پاتشالاردىڭ) پاتشا اللا پەك. ٶتە پەك, تىم كٸرشٸكسٸز راببىمىز, ەرٸ پەرٸشتەلەردٸڭ راببى, ەرٸ جەبٸرەيٸلدٸڭ راببى, اللادان باسقا ەشبٸر تەڭٸر جوق. اللادان جارىلقاۋ تٸلەيمٸن. يا, بٸر اللا! سەنەن جەننات تٸلەيمٸن جەنە توزاق وتىنان ساقتا دەپ ساعان سىيىنامىن».
تاراۋيح نامازىنىڭ باتاسى
وقىلۋى: «اللاھٷممە ساللي الا مۇحاممەدين ۋە الا ەلي مۇحاممەدين ۋە سەلليم. اللاھٷممە زايينا بيزينەتيل-يماني, ۋە شەرريفنەە بيسييامي شەھري رامادان. ۋەرزۇقنال-جەننەتە ۋەلعۇفران. ۋە تەقاببەل ميننە تاراۋيحانا يا سٷبحان. ۋەستەجيب دۇعاەنە يا حاننان, بيفادليكە ۋە جٷديكە يا مەننەن. بيراحمەتيكە يا ەرحامار-راحيميين».
قازاقشا ماعىناسى: «ۋا, بٸر اللا! مۇحاممەدكە (س.ع.س.), ەرٸ ٷي ٸشٸنە يگٸلٸك ەت جەنە ەسەندٸك بەر. ۋا, بٸر اللا! بٸزدٸ يمان سەنٸمەن سەندە جەنە بٸزدٸ تۋرالىقپەن, تانىمنىڭ سىيىمەن سىيلا. رامازان ايىمەن قۇرمەتتە. بٸزگە جەنناتتى جارىلقاۋدى نەسٸپ ەت. ۋا, پەك اللا! بٸزدٸڭ تاراۋيح نامازىمىزدى قابىل ەت. ۋا, يگٸلٸك ەتۋشٸ اللا!
ٶز ٸلتيپاتىڭ, ٶز جومارتتىعىڭمەن, ٶز مارحاباتىڭمەن بٸزدٸ جارىلقا, ۋا, اسا قامقورلاردىڭ ەرەكشە مەيٸرٸمدٸسٸ, اللا!»
.jpg)