ٶزٸنٸڭ «تالتٷسٸنە» كەلگەن شاعىندا تار دٷنيەنٸ تەرك ەتكەن تالاسبەك ەسەمقۇلوۆتىڭ «قازاق ەنتسيكلوپەديياسى» شىعارعان بەس تومدىق كٸتابىنىڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتتٸ. جاقسىنىڭ ارتىندا ٸزدەۋشٸ, تٷگەندەۋشٸ, جاناشىر ادامداردىڭ بولۋى زاڭدىلىق قوي. استانانىڭ كەشٸن وسى كٷنٸ تالانتتى تالاسبەككە ارنالعان باس قوسۋ ەسەرلٸ ەتتٸ. جاسامپازداردىڭ تٷيسٸگٸ تٷرتكٸلەندٸ. ٸنٸلەردٸڭ ٸزەتٸ ٷلگٸلٸ بولدى. اعالاردىڭ ەستەلٸگٸ ەسكٸ كٷندەردەن جاڭا اقپار بەردٸ. ەت پٸسٸرٸم ۋاقىتقا سوزىلعان جيىندا تۇلعامەن ەتەنە تانىسىپ, بولمىس-بٸتٸمٸ ايشىقتالدى. ال شىعارماشىلىق قۋاتىمەن بەس تومدىق كٸتاپتا جٷزدەسۋگە مٷمكٸندٸك بار.
جازۋشى قازاق ٶنەرٸنٸڭ, مەدەنيەتٸنٸڭ جاناشىرى بولاتىن. ەكٸ بۋىندى ەسەيتٸپ, كەيٸنگٸ ٸز كەسۋشٸگە ەرۋديت شىعارمالار قالدىرعان تۇلعانىڭ بيٸگٸنە قاشان, كٸم جەتەرٸ بەيمەلٸم. عالىم تۇرسىن جۇرتباي ايتپاقشى, «تالاسبەكتٸڭ بويىندا بەس كٸسٸنٸ تاريحي تۇلعا ەتەتٸن قاسيەت بار» ەدٸ.
دەۋلەسكەر كٷيشٸ, قييالى كٶرەگەن سۋرەتكەر, تانىمى تەرەڭ پۋبليتسيست, ەشكٸمگە ەسەسٸن جٸبەرمەيتٸن ەتنوگروف, تٶل كينونىڭ شىراقشىسى دەگەن تەڭەۋدٸڭ بەرٸ اتالمىش تۇلعاعا ارتىق ەتپەيدٸ. ارتىعى بىلاي تۇرسىن, تٸپتٸ بۇل كەم عوي. ونىڭ ٶز قولىنان جاسالعان دومبىرالارى ٶنەر ادامدارى اراسىندى قولدانىلىپ جٷر. بۇل تۋرالى تۇرسىن جۇرتباي: «تالاسبەك ماعان ٷش دومبىرا جاساپ بەردٸ. سونىڭ بەرٸ قولدان-قولعا ٶتٸپ, جەنٸبەك كەرمەنوۆ باستاعان ٶنەرپازداردىڭ ەنشٸسٸنە بۇيىردى. قازٸر سول دومبىرالاردىڭ ەكەۋٸن ساحنالاردان كٶرٸپ قالام. ولار مەنٸكٸ بولاتىن» دەيدٸ. تالاسبەكتٸڭ كومپوزيتورلىعى بٸر تٶبە. اۆتورلىق كٷيلەرٸن شەكٸرتتەرٸ ورىنداعاندا كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶزٸنەن ەرٸكسٸز اققان جاستى كٶردٸك. بوساعان بۋىن, تازارعان كٶڭٸلدٸ سەزٸندٸك. جاڭبىردان كەيٸنگٸ جاڭاشىلدىق جانىمىزعا ۇيالاعانداي بولدى. سٶز سوڭىندا تۇرسىن اعامىز, «تالاسبەك ەپيكالىق تۇلعا. بٸراق ونىڭ ٷلگٸ تۇتار اعاسىنان گٶرٸ, ٸزگٸ تۇتار ٸنٸلەرٸنٸڭ قاراسى كٶپ. سول ٸزباسارلار جازۋشىنىڭ ەكٸنشٸ ٶمٸرٸن بيٸك مەجەگە جەتكٸزەدٸ عوي دەپ ويلايمىن» دەدٸ.
سونىمەن قاتار تالاسبەك ەسەمقۇلوۆتىڭ شەكٸرتتەرٸ ديدار امانتاي, ەرلان تٶلەۋتاي, ىقىلاس وجايۇلى ٶز ويلارىمەن بٶلٸسٸپ, ٶنەرلەرٸن ورتاعا سالدى. ىقىلاس اقىننىڭ ايتۋىنشا, «قازٸرگٸ سٶز ۇستارتقان جاستاردىڭ ارمانى تالاسبەكتٸڭ تانىمىنا بويلاۋ» ەكەن. ديدار امانتاي, جازۋشىنىڭ اۋدارماشىلىعىن جوعارى باعالاسا, ەرلان تٶلەۋتاي, ٶنەر تانۋداعى تانىمىن ٷلگٸ ەتتٸ.
ومار جەلەل, ابايتانۋشى:
- بٷگٸن ٷلكەن وقيعا بولىپ جاتىر. "ناعىز تالانت كٸتاپتارىنىڭ شىعۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ" دەگەن تەمسٸل بار. كٶزٸ تٸرٸسٸندە شىقپاعان كٸتاپتار ەندٸ جارىق كٶرٸپ جاتىر. بٸراق تالاسبەك اعام ٶزٸنٸڭ ۇستانىمىن «تالتٷستە» ايتىپ كەتتٸ. اتاسى ايتادى عوي, «بالام قانداي جاعداي بولماسىن ٶنەرٸڭدٸ ساتپا» دەپ. ول كٸسٸ ٶنەرگە ادال بولدى. ەندٸ از جاسادى, كٶپ جاسادى دەپ كەسٸپ ايتۋعا بولمايدى. بۇنداي پٸكٸرلەر ەسەنين ٶزٸنە قول جۇمساپ, ٶمٸردەن ٶتكەندە دە كٶپ ايتىلعان. سوندا مارينا تسۆەتاەۆا: «ەسەنين بەرەتٸنٸن بەرٸپ كەتتٸ, وعان ٶكٸنٸش بٸلدٸرۋدٸڭ قاجەتٸ جوق» دەگەن ەكەن. تەكەڭ ۇلى ەدەبيەتشٸلٸكپەن قاتار «پارادوكسالدٸ ويلاۋدىڭ» شەبەرٸ ەدٸ. ول ويلارى ٶزٸ ايتاتىن انەكدوتتارىندا كەزدەسٸپ جاتاتىن. بۇل كٸسٸنٸڭ قوعام الدىنداعى قورعانىسى وسىنداي ەڭگٸمەلەر ارقىلى بولدى عوي دەپ ويلايمىن. نورماعا سىيماتىن ادام, انەكدوتتار ارقىلى ٶمٸر سٷرۋ فورماسىن كٶرسەتتٸ. بارلىعىنا تويتارىس بەرٸپ, جوققا شىعارىپ وتىردى. بۇل ابايدان كەلە جاتقان دەستٷر ەدٸ عوي. تەكەڭنٸڭ بەينەسٸ – شىن مۇسىلماندىق ەدٸ. تاعى بٸر ايتا كەتەتٸنٸ بۇل كٸسٸمەن ەڭگٸمەلەسۋ قاراپايىم ادامعا قاۋٸپتٸ بولاتىن. گەنييلٸك پەن اداسۋشىلىقتىڭ اراسى بٸر-اق قادام دەيدٸ عوي. ياسپەرس ايتادى: «نيتسششەنٸ بايقاپ وقۋ كەرەك. ونىڭ شىعارمالارىنىڭ قايسسى ساۋ اقىلمەن, قايسسى شالىقتاپ وتىرىپ جازىلعانىن ايىرۋ قيىن. نيتسشەگە ٷلكەن دايىندىق كەرەك», دەيدٸ. بٸراق بۇنداي قۇبىلىس تەكەڭنٸڭ اۋىزەكٸ ەڭگٸمەلەرٸندە عانا بولاتىن. بۇل دەڭگەي شالىقتاۋشىلىق ەمەس, مول بٸلٸمنٸڭ ارقاسىندا كەلەدٸ دەپ ويلايمىن.
باعلان ورازالى,
