«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە دٸني قىزمەت جەنە دٸني بٸرلەستٸكتەر مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى ەزٸرلەنٸپ جاتقانى بەلگٸلٸ.
بۇل زاڭ جوباسىن ەزٸرلەۋ – بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ۋاقىت تالابى جەنە حالىقارالىق تەرروريزم مەن دٸني ەكسترەميزم يدەولوگييالارىنا قارسى تۇراتىن مەحانيزمدەردٸ جەتٸلدٸرۋدٸڭ بٸردەن-بٸر جولى.
سوڭعى كەزدە ەلٸمٸزدە كەيبٸر راديكالدى دٸني اعىمداردا جٷرگەن ازاماتتاردىڭ كەمەلەتكە تولماعان قىزدارمەن مەشٸتتەن تىس, پەتەرلەردە جينالىپ, جاماعات اراسىندا نەكە قييۋ رەسٸمٸن ٶتكٸزۋ ارقىلى «ۋاقىتشا نەكەگە» تۇرىپ, كەيٸن ورىنسىز «تالاق» ەتٸپ تاستاپ كەتٸپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. بۇنىڭ ار جاعىندا جەسٸر قالعان ەيەل, جەتٸم قالعان بالانىڭ كٶز جاسى مەن ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر جاتىر. سوندىقتان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «نەكە (ەرلٸ-زايىپتىلىق) جەنە وتباسى تۋرالى» كودەكسٸنە دە زاڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ارتتىرۋ تۇرعىسىنان ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «نەكە (ەرلٸ-زايىپتىلىق) جەنە وتباسى تۋرالى» كودەكسٸ 10-بابىنىڭ («نەكە (ەرلٸ-زايىپتىلىق) جاسى») 1-تارماعىندا نەكە (ەرلٸ-زايىپتىلىق) جاسى ەركەكتەر مەن ەيەلدەر ٷشٸن 18 جاس بولىپ بەلگٸلەنگەن. سونىمەن قاتار, كودەكستە دەلەلدٸ سەبەپتەر بولعاندا (بولاشاق جارى جٷكتٸ بولعاندا نەمەسە ورتاق بالا تۋعان كەزدە) نەكە جاسىنىڭ 16 جاسقا دەيٸن تٶمەندەتٸلۋ مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلعان. ال دەلەلدٸ سەبەپتەر بولماعان جاعدايدا وسى باپتىڭ 1-تارماعىندا كٶرسەتٸلگەن تالاپتاردى بۇزعان تۇلعالار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالارىنا سەيكەس جاۋاپقا تارتىلۋى تيٸس.
ٶكٸنٸشكە وراي, ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸككە نەمقۇرايلىق تانىتقان ازاماتتار ٶز نەپسٸسٸنە ەرٸپ, نەكەلەسۋ مەن اجىراسۋعا جەڭٸل قاراۋى قوعامداعى زاڭسىز ٷيلەنٸپ-اجىراسۋ فاكتٸلەرٸنٸڭ جيٸلەنۋٸنە سوقتىرۋدا. زاڭسىز نەكەگە تۇرۋ ٷشٸن مۇنداي جاستار احاج بٶلٸمٸنە بارماي, نەكەنٸ جاراتۋشىنىڭ الدىندا قييۋدى عانا جەتكٸلٸكتٸ ساناپ, سوڭىنان اجىراسىپ جاتىر. ال ولاردىڭ قيىلعان نەكەسٸ احاج بٶلٸمدەرٸندە تٸركەلمەگەندٸكتەن, ەر ادام بالالارىنا جاۋاپكەرشٸلٸك الۋدان جەنە اليمەنت تٶلەۋدەن وڭاي جالتارىپ كەتەدٸ.
اتالعان مەسەلە راديكالدى دٸني اعىمدار تارالعان ورتا ازييا ەلدەرٸندەگٸ ورتاق پروبلەما. كٶرشٸلەس قىرعىزستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قابىلداعان زاڭىڭدا كەمەلەتكە تولماعان جاستاردىڭ نەكەلەسۋ سالتىنا قاتىسقان دٸني قىزمەتكەرلەر مەن اتا-انالاردى 3 جىلدان 5 جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۋرالى قىلمىستىق جازا قاراستىرىلعان.
قازٸردٸڭ ٶزٸندە ەلٸمٸزدەگٸ مەشٸتتەردە نەكە قييۋ رەسٸمٸ نەكە قييۋ (ەرلٸ-زايىپتى بولۋ) تۋرالى كۋەلٸكتٸڭ نەمەسە احاج بٶلٸمٸنە بەرٸلگەن ٶتٸنٸشتٸڭ نەگٸزٸندە جٷرگٸزٸلەدٸ. ياعني, نەكەنٸ قييۋ نەمەسە توقتاتۋ (ەرلٸ-زايىپتى بولۋ) بويىنشا دٸني جورالار مەن رەسٸمدەردٸ عيبادات عيماراتىنان (قۇرىلىسجايلاردان) تىس جەرلەردە جٷرگٸزۋگە جول بەرٸلمەيدٸ. جوعارىدا اتالعان زاڭ جوباسىنا ەنگٸزٸلەتٸن تٷزەتۋلەر ارقىلى عيبادات ٷيلەرٸنەن (عيماراتتارىنان) تىس «نەكە قييۋ» جوراسىن جٷرگٸزگەن تۇلعالاردىڭ, سونىڭ ٸشٸندە دٸني قىزمەتشٸلەردٸڭ ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ەنگٸزٸلەدٸ.
سونداي-اق, دٸني جورالار مەن رەسٸمدەر بويىنشا نەكەگە تۇرۋعا (ەرلٸ-زايىپتى بولۋعا) نيەت بٸلدٸرگەن ادامداردىڭ بٸرەۋٸ عيبادات عيماراتىنا (قۇرىلىسجايىنا) كەلە المايتىن ايرىقشا جاعدايلاردا (اۋىر ناۋقاستانۋى, جٷرٸپ-تۇرۋ قيىندىعىمەن بايلانىستى مٷگەدەكتٸگٸ, كٷزەتپەن ۇستالۋى نەمەسە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا بولۋى) نەكەنٸ دٸني جورالار مەن رەسٸمدەر بويىنشا قييۋدى (ەرلٸ-زايىپتى بولۋدى) ٷيدە, مەديتسينالىق نەمەسە ٶزگە دە ۇيىمدا نەكەگە وتىراتىن (ەرلٸ-زايىپتى بولاتىن) ادامداردىڭ قاتىسۋىمەن تٸركەلگەن دٸني بٸرلەستٸكتٸڭ ٶكٸلٸ جٷرگٸزەدٸ. ەنگٸزٸلۋٸ جوسپارلانعان تٷزەتۋلەر كٶرسەتٸلگەن تالاپتاردى بۇزعان جاعدايدا «نەكە قييۋ» رەسٸمدەرٸن جٷرگٸزەتٸن رەسمي ەمەس تۇلعالاردى جاۋاپقا تارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەك.
وتباسى – ادام عۇمىرىنىڭ تٸرەگٸ عانا ەمەس, قوعامنىڭ باستى نەگٸزٸ, مەملەكەت قۇراۋشى ينستيتۋت. اتا-بابالارىمىز «وتان وتباسىنان باستالادى» دەپ ادال اق نەكەنٸڭ بولاشاق مەملەكەتتٸڭ تۇعىرلى تٸرەگٸ بولاتىندىعىن ەۋ باستان ايتىپ كەتكەن. سول سەبەپتٸ, حالقىمىز «اق نەكە», «ادال نەكە», «ادال جار» دەگەن ۇعىمدارمەن وتباسىنىڭ, نەكەنٸڭ قاسيەتتٸلٸگٸن ارداقتاپ كەلەدٸ. ال بٷگٸنگٸ تاڭدا زاڭدى تٷردە تٸركەلگەن نەكە كۋەلٸگٸ ازاماتتاردىڭ ٶمٸرٸنە ٶتە قاجەتتٸ قۇجات بولىپ تابىلاتىنى ايدان انىق. نەكە كۋەلٸگٸ مەملەكەتتٸك نوتاريۋستا, حقكو-دا, بانكتەردە, قارجى, سالىق نەمەسە باسقا دا مەملەكەتتٸك ورگانداردا تالاپ ەتٸلۋٸ مٷمكٸن. سونداي-اق, نەكە قۇزىرەتتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندا تٸركەلگەن جاعدايدا عانا ەيەل مەن بالا قاجەتتٸ ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەر مەن قولداۋلارعا يە بولاتىنىن اتاپ ٶتكەن جٶن.
نەكە قييۋ - جەڭٸل-جەلپٸ قاراۋدى كٶتەرمەيتٸن ۇلتتىق مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ. وتاندى قۇرايتىن وتباسى قۇندىلىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ ەلٸنە جاناشىر ەربٸر ازاماتتىڭ مٸندەتٸنە اينالۋى تيٸس. سوندىقتان, ۇسىنىلىپ وتىرعان ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار بولاشاقتا وتباسى ينستيتۋتىنىڭ بەرٸك قامالىن قۇرۋعا نەگٸز بولارى انىق.
سابيتوۆ ايدىن ماراتۇلى
«قازاقستان جاستار كونگرەسٸ» قب ديرەكتورى
