پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ «ورتالىق ازييا – رەسەي» فورماتىنداعى العاشقى كەزدەسۋٸ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى قازٸرگٸ ۋاقىتتا بٷكٸل شەكارا بويىندا تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, قاۋٸپسٸزدٸكتٸ كٷشەيتۋ ٶڭٸردەگٸ ەڭ ماڭىزدى مٸندەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, تەرروريزممەن, ەكسترەميزممەن, قارۋ مەن ەسٸرتكٸنٸڭ زاڭسىز اينالىمىمەن بٸرلەسە كٷرەسۋ, سونداي-اق تٷرلٸ گيبريدتٸ قاۋٸپتەرگە قارسى ٶزارا ٸس-ەرەكەت مەسەلەلەرٸ ٶزەكتٸ بولىپ وتىر.
– سامميت وسى باعىتتاعى كەلٸسٸلگەن ەدٸستەردٸ ەزٸرلەۋگە ىقپال ەتۋدٸ كٶزدەيدٸ. كەزدەسۋٸمٸزدٸڭ كٷن تەرتٸبٸ ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق, ەسٸرەسە ينۆەستيتسييالىق سەرٸكتەستٸك, ٶندٸرٸستٸك كووپەراتسييا, كٶلٸك-ترانزيت باعىتتارىن ەرتاراپتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتە تٷسۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸنە سەنٸم بٸلدٸرەمٸن. رەسەي فەدەراتسيياسىمەن بٸرگە بٸز ٶڭٸرلٸك ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ەلەۋەتٸن تولىققاندى پايدالانا الامىز. كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ەڭ ماڭىزدى مەسەلە – ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى ادامداردىڭ ٶزارا بايلانىسىنىڭ جوعارى دەڭگەيٸن ساقتاۋ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەرٸنٸڭ ارقاسىندا تاۋار اينالىمىنىڭ پاندەميياعا دەيٸنگٸ دەڭگەيٸ قالپىنا كەلٸپ قانا قويماي, ونىڭ ەدەۋٸر ارتقانىن مەلٸمدەدٸ. بىلتىر ٶڭٸرٸشٸلٸك ساۋدا-ساتتىق 34 پايىزعا ٶسٸپ, 6 ميلليارد دوللاردان استى.
پرەزيدەنت بٷگٸنگٸ كەزدەسۋ بارىسىندا قول جەتكٸزٸلەتٸن ۋاعدالاستىقتار التىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ٸرگەتاسىن نىعايتاتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆ ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ كٶزقاراسىن نەگٸزگٸ ٶلشەمدەر تۇرعىسىنان جەتكٸزدٸ.
– بٸرٸنشٸ, بۇل – قاۋٸپسٸزدٸك. تاعدىر بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸزگە بٸرگە بولۋدى جازعان. ورتاق تاريحىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, حالىقتارىمىزدىڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن ورتاق كەلەشەگٸمٸزدٸ قۇرۋعا تيٸسپٸز. ەر مەملەكەتتەگٸ تۇراقتىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸك بٷكٸل ايماقتىڭ دامۋىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. مەملەكەتتەرٸمٸز بەن حالىقتارىمىزدىڭ تٷپكٸ مٷددەسٸن باسشىلىققا الا وتىرىپ, نازارلارىڭىزدى جاڭا قاۋٸپ-قاتەرلەردٸڭ الدىن الۋعا جەنە وعان دەر كەزٸندە تٶتەپ بەرۋگە ارنالعان تيٸمدٸ ەدٸستەردٸ ەزٸرلەۋ قاجەتتٸگٸنە اۋدارعىم كەلەدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ ٶزارا ٸس-ەرەكەت تەتٸكتەرٸ جٷيەلٸ تٷردە جەتٸلدٸرۋدٸ قاجەت ەتەدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ايماقتاعى احۋالدى تۇراقسىزداندىرۋعا تىرىسۋ, قاقتىعىستاردى ٶرشٸتۋ ٷشٸن گيبريدتٸك جەنە اقپاراتتىق تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ – وسىنىڭ ايقىن مىسالى. وسىعان بايلانىستى ەلدەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەستەرٸ اپپاراتتارىنا الدىن الۋ شارالارىنىڭ مەحانيزمدەرٸن ەزٸرلەۋ جەنە جاساقتاۋ تۋرالى ۇسىنىس بەرۋ جٶنٸندە ايتىلدى. بۇل ٸستە اقپارات الماسۋعا جەنە قاۋٸپ-قاتەردٸ الدىن الا انىقتاۋعا باسا مەن بەرٸلۋگە تيٸس.
قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋعانستانداعى جاعدايعا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. ەلدەرٸمٸز ٷشٸن ونىڭ قاۋپٸ ەلٸ سەيٸلگەن جوق. پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, تۇراقسىزدىققا الىپ كەلەتٸن تاعى بٸر فاكتور – ٶڭٸردەگٸ جەكەلەگەن ەلدەر اراسىنداعى شەكارا مەسەلەسٸنٸڭ رەتتەلمەۋٸ.
– شەكارا پروبلەماسى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان دوستىق, ٶزارا سەنٸم جەنە تاتۋ كٶرشٸلٸك نەگٸزٸندە, سونداي-اق حالىقارالىق قۇقىق پەن بۇۇ جارعىسىنىڭ قاعيداتتارىن مٷلتٸكسٸز ساقتاۋ ارقىلى تەك بەيبٸت جولمەن شەشٸلۋگە تيٸس. اتالعان مەسەلەنٸ قاراستىرۋ ٷشٸن ٶڭٸرلٸك ساراپتاما الاڭىن قۇرۋ پايدالى بولادى دەپ ويلايمىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانى ەكٸنشٸ ٶلشەم رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق سامميت قاتىسۋشىلارىنا ورتالىق ازييا ەلدەرٸ مەن رەسەيدٸڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ جاڭا مودەلٸن ەزٸرلەپ, قابىلداۋدى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋ شارالارىنا, ەنەرگەتيكا, ٶنەركەسٸپ, كٶلٸك-لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى بٸرلەسكەن جوبالاردى قولعا الۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت.
– ساۋدا كەدەرگٸلەرٸن جويۋ جەنە پروتەكتسيونيستٸك شارالارعا جول بەرمەۋ ماڭىزدى. بٸزگە ٶڭٸرٸشٸلٸك ساۋدا-ساتتىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان كٷش-جٸگەردٸ جانداندىرۋ قاجەت. بۇل جەردە تاۋار اينالىمىنىڭ قۇرىلىمىن جاقسارتۋعا جەنە ونىڭ نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋگە مەن بەرگەن جٶن. بٷگٸندە بٸزدٸڭ ٶندٸرٸسٸمٸزدٸڭ دامۋىنا وراي شەتەلدٸك ٶنٸمدەردٸڭ كٶپتەگەن تٷرٸن بٸر-بٸرٸمٸزدٸڭ تاۋارلارىمىزبەن ٶزارا تيٸمدٸ نەگٸزدە الماستىرا الامىز. ەكسپورتتىق-يمپورتتىق وپەراتسييالارعا جاسالعان تالداۋ وسى باعىتتا مول مٷمكٸندٸك بار ەكەنٸن كٶرسەتتٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا بٸرگە بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەۋگە جەنە تەجٸريبە الماسۋعا قازاقستان دايىن ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷشٸنشٸ ٶلشەم – كٶلٸك جەنە ترانزيت مەسەلەسٸنە دە توقتالدى. پرەزيدەنت دەستٷرلٸ لوگيستيكالىق تٸزبەك ٷزٸلگەن جاعدايدا ايماقتاعى ەلدەر كٶلٸك-ترانزيت ەلەۋەتٸن تولىققاندى پايدالانۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى قازٸرگٸ ەلەمدە اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتەگٸ تەرٸس قۇبىلىستاردىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدٸڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدٸ دەپ سانايدى.
– تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر مەن مەسسەندجەرلەردٸڭ قارقىندى دامۋى جاعدايىندا ورىنسىز ايتىلعان كەز كەلگەن سٶز, ەسٸرەسە جاستار اراسىندا ٶشپەندٸلٸك پەن ەتنوسارالىق ارازدىق تۋعىزۋى مٷمكٸن. سونىڭ سالدارىنان قوعامداعى بٸرلٸك پەن كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋعا باعىتتالعان كٶپجىلعى كٷش-جٸگەر زايا كەتەدٸ. داۋ-جانجال مەن دٷربەلەڭدٸ بولدىرماۋ ٷشٸن سالالىق ۆەدومستۆولارىمىز بەن قوعامدىق ۇيىمدارىمىز تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن بارىنشا بەلسەندٸ جٷرگٸزۋگە تيٸس. كٶپ نەرسە بٸزدٸڭ مەملەكەت قايراتكەرلەرٸمٸزدٸڭ ساياسي جاۋاپكەرشٸلٸگٸنە دە بايلانىستى. ٶكٸنٸشكە قاراي, كەيبٸر ەلدەردە مەملەكەتتەر باسشىلارىنا قاتىستى نەگٸزسٸز ارانداتۋشىلىق سيپاتتاعى سٶزدەر ايتىلاتىن جاعدايلار كەزدەسەدٸ. بۇل, ەرينە, بٸزدٸڭ ىنتىماقتاستىعىمىزعا نۇقسان كەلتٸرەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ سٶزٸنٸڭ سوڭىندا كەزدەسۋ نەتيجەلەرٸ ٶزارا دوستىق, تاتۋ كٶرشٸلٸك جەنە ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك ارقاسىندا بەرٸك بايلانىس ورناتقان, قۋاتتى ەرٸ ٶركەندەگەن مەملەكەت قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ورتاق ماقساتقا جەتۋگە ەلەۋلٸ ٷلەس قوساتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
سونىمەن قاتار سامميتتە رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين, قىرعىزستان پرەزيدەنتٸ سادىر جاپاروۆ, تەجٸكستان پرەزيدەنتٸ ەمومالي راحمون, تٷرٸكمەنستان پرەزيدەنتٸ سەردار بەردٸمۇحامەدوۆ, ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزييوەۆ سٶز سٶيلەدٸ.
