سىيلىق الامىز.., سىيلاسا الامىز با?

 بٸر-بٸرٸمەن قىر­ىقپىشاق قىرباي بولىپ, بٸر-بٸ­رٸ­نٸڭ ارتىن قازىپ, بٸرٸ-بٸرٸمەن ٶلە-ٶلگەنشە الاكٶز بولىپ ٶتە مە?!.

ٸليياس ەسەنبەرلين سىيلىققا ۇسى­نىلعاندا قالىڭ قازاق جابى­لىپ مەس­كەۋگە ارىز جازىپ, الا­تىن سىيلىعىن العىزباي تاستاعان بولا­تىن. ونىڭ ور­نى­نا گرۋزين جازۋ­شى­سى نودار دۋم­بادزەنٸڭ ايى وڭى­نان تۋدى. سىيلىق باس­قاعا بۇيىر­دى.

«سىيلىق» دەگەندٸ كەڭەس ودا­عى ونسىز دا باسى بٸرٸكپەي تۇر­عان قازاق ازا­ماتتارىن الاۋىز ەتۋگە تي­ٸم­دٸ پايدالاندى. كسرو قۇرىدى. «سىيلىعى» قۇرى­مادى. كسرو مۇ­را­­لارى مۇرتى بۇزىلماي ساق­تا­لىپ قالدى. سول سىيلىق تەۋەل­سٸز قا­زاق­ستاندى دا تاستاپ كەتكەن جوق. قا­لاي سىيلىق تۋرالى سٶز باس­تا­لا­دى, سولاي داۋ-داماي كٶبەيەدٸ. مەم­­لەكەتتٸك سىيلىق تٶڭٸرەگٸندە تٸپ­تٸ ەرەك­شە: وسى سىيلىقتى الماي قا­ل­سا قازٸر ٶلٸپ كەتەتٸندەي جان­تا­لاس پايدا بولادى; تٸزٸم جاسالعان سەتتەن باستاپ يت ىرقىلجىڭ تٸرلٸك باستالادى; بٸرەۋ ەكە ٸزدەيدٸ, بٸرەۋ جە­كە ٸزدەيدٸ, جوعارىدان «كٶكەسٸ» تابىلسا شىعارماسىنىڭ قان­داي­لىق قۇندىلىعىندا جۇرتتىڭ ٸسٸ جوق.., اڭدىسىن اڭدىعانداردىڭ ايى وڭىنان تۋا­دى; ٶزٸنە عانا سەنٸپ ٶتپەي قالعاندار ٶكپەنٸ مەڭگٸلٸك جولداس ەتەدٸ, كەزەكتٸ سىي­لىقتى «جو­لى بولعان» جان الادى, بٸراق سىيلىققا ٸلٸنبەگەندەردٸڭ كٶ­كەيٸن­دە كەك قالادى; سول كەك بٸر ىڭعايى كەل­گەندە, ورايى تۋعاندا اياقتان شا­لادى, «سىيلىق يەسٸ» سٷرٸنگەندە, تٸپ­تٸ ٶلگەندە قۋانا قالادى. سىي­لىق­تىڭ قازاققا كٶرسەتەر سىيى وسى.

قا­زاق زييالىسىنىڭ مۇراتى تەك سىيلىق الۋ عانا ما? بٸز وسى «سىي­لىق» قۋىپ جٷرٸپ ۇلتقا قىزمەت ەتۋ دە­گەن مەسەلەنٸ قاپەردەن شىعارىپ ال­عان جوق­پىز با?!.

ەلەمدە تەك شۆەيتسارييادا عانا ەش­قانداي سىيلىق, اتاق, ماراپات جوق ەكەن. شۆەيتسارييا ەلدٸڭ قورى بو­لىپ قالدى ما سودان? كەشەگٸدەي  ولي­م­پيادا جەڭٸمپازدارىنا تەك ۇلىبريتانييا عانا باسقا ەلدەر­دە­گٸ­دەي قوماقتى قارجى سىيلامايدى. بۇل ەلدەردە قاي سالادا بولسىن جە­تٸس­­تٸككە قول جەتكٸزسە, ونى ازاما­ت­تىق مٸندەت دەپ قانا قاراي­دى.

حوش, سونىمەن «سىيلىق» الىن­دى دەلٸك. قازاق ٶنەرٸ مەن مەدەنيە­تٸ, ەدە­بيەتٸ مەن رۋحانيياتى سول سىي­لىق­تان قانشالىقتى قايىر كٶر­­دٸ? نەمەسە كٶرەدٸ? نوبەل سىي­لى­­عى سيياقتى ەلەمدٸك دەرەجەدە ات­اق-داڭقى, دەڭگەيٸ تولىسىپ تۇرسا بٸر سەرٸ. بار بولعانى – مەملەكەت­تٸك سىيلىق. وسى ٷشٸن بٸزدٸڭ قازاق­تىڭ ەڭ ويلى, پاراساتتى دەگەن ازا­مات­­­تارىنىڭ الاۋىزدىعى قولدان كٷ­شەي­تٸلسە, وندا بۇل سىيلىقتىڭ قان­شالىقتى قاجەتتٸلٸگٸ بار?

اينالىپ ابايعا كەلەمٸز: «قا­زاق تىنىشتىق ٷشٸن, عىلىم ٷشٸن, بٸ­لٸم ٷشٸن, ەدٸلەت ٷشٸن قام جەمەيدٸ ەك­ەن, مال ٷشٸن قام جەيدٸ ەكەن, بٸر­اق ول مالدى قالايشا تابۋدى بٸل­مەي­دٸ ەكەن, بار بٸلگەنٸ مالدىلاردى ال­داپ الماق ياكي ماقتاپ الماق ەك­ەن, بەرمەسە ونىمەنەن جاۋلاسپاق ەكەن. مالدى بولسا, ەكەسٸن جاۋ­لاۋ­دى دا ۇيات كٶرمەيدٸ ەكەن. ەيتەۋٸر, ۇر­لىق, قۋلىق-سۇمدىق, تٸلەنشٸلٸك, سو­عان ۇقساعان قىلىقتىڭ قايسىسىن بول­سا دا قىلىپ جٷرٸپ, مال تاپسا, جا­زالى دەمەسكە كەرەك ەكەن. بۇلار­دىڭ جاس بالانىڭ اقىلىنان نەسٸ ار­تىق? بٸراق جاس بالا قىزىل وشاقتان قورقۋشى ەدٸ, بۇلار توزاق­ت­ان دا قورىقپايدى ەكەن. جاس بالا ۇيال­سا, جەرگە ەنە جازداۋشى ەدٸ, بۇ­لار نەدەن بولسا دا ۇيالمايدى ەكەن. سول ما ارتىلعانى? قولىمىز­دا­عى­نى ٷلەستٸرٸپ تالاتپاساق, بٸز دە ٶزٸن­­دەي بول­ما­ساق, بەزەدٸ ەكەن. ٸز­دە­گەن ەلٸمٸز سول ما?», – دەپتٸ دا­نى­ش­پان.

«قازاقستاننىڭ ەڭ مىقتى جىن­دى­سى», «الاشتىڭ ەڭ اقىماق ادا­مى», «مەڭگٸلٸك ەلدٸڭ مەڭگٷرتٸ» دە­گەن سىيلىقتار بەلگٸلەنسە شە? ولار­عا دا تاپ وسى قازٸرگٸدەگٸدەي تا­لاسار ما ەدٸك? بٸر-بٸرٸمٸزدٸ جاۋ كٶ­رٸپ, ايانباي ايقاسار ما ەدٸك? اي­تى­سار ما ەدٸك? تارتىسار ما ەدٸك?!.

اقسەلەۋ اعا سەيدٸمبەكتٸڭ تەم­سٸ­ل­گە بەرگٸسٸز بٸر ەڭگٸمەسٸ بار ەدٸ. بايا­عىدا بو­لىستىققا اعايىندى, رۋ­لاس ەكٸ ادام قاتار تٷسٸپ, شار تاس­تال­عاندا ەلگٸنٸڭ بٸرەۋٸ باسقا تاي­پا­نىڭ ٷمٸتكەر ٶكٸلٸنە داۋىس بەرمەي, ٶز تۋىسىن جاقتاپتى. سوندا ماڭ­ا­يىن­داعى جەلپٸلدەتكٸشتەر «ويباي-اۋ, پەلەنشەكە! مىنا تۋىس­قا­نى­ڭىز­­بەن باس ارازدىعىڭىز بار ەدٸ عوي, نەگە اينىدىڭىز? – دەگەندە, ەل­گٸ باتىر: – مەن ونىمەن باس اراز ەكە­نٸم راس, بٸراق بٸزدٸڭ نامىسىمىز ار­از ەمەس قوي! – دەگەن ەكەن.

ەشقانداي سىيلىق بەلگٸلەن­بە­گەن ابىلاي حاننىڭ زامانى دۇرىس پا­ دەي­مٸن...

بۇقار جىراۋ, شالكيٸز, اق­تان­بەر­دٸ, ماحامبەتتەر دە ٶتتٸ عوي ەش­قان­داي سىيلىق الماي!..

ال­ىس­قا بارماي-اق, كەشەگٸ ال­اش ارىستارىنا قارايىقشى. سو­لار­دىڭ قايسىسى سىيلىققا ۇم­تىل­دى?!.

قا­زاق­تىڭ مۇراتى – قازاققا قىز­مەت ەتۋ! «سىيلىقسىز» قىزمەت ەتە الامىز با? اباي ايتقانداي, «قا­زاق تىنىشتىق ٷشٸن, عىلىم ٷش­ٸن, بٸلٸم ٷشٸن, ەدٸلەت ٷشٸن» قا­شان قام جەيدٸ? وسى جەردەن توق­تاي­ىق. «سىيلىق» تۋرالى  وسىنداي سٶز  جازعانىمىز ٷشٸن دە اياق اس­تى­نان ەلدەكٸمدەر جاۋ تۇتىپ, اعاش ەسەككە تەرٸس مٸنگٸزٸپ, جامانات­تى­لار­دىڭ قاتارىنا قوسىلىپ كەتۋٸمٸز دە­ بەك مٷمكٸن...

قىزعانىش, ايتاققا ەرۋ, اي­داپ­سال دەگەندە ٸسٸمٸز جوق. بٸزدٸكٸ – كٶ­مەي­­گە كەپ­تەلگەن بٸر سۇراقتى قويۋ.

«سىيلىق» الارمىز, سىيلاسا الامىز با?!.