سٷندەتسٸز «سٷيكٸمسٸزدەر» نەگە كٶبەيدٸ?

قارييالىققا بەت بۇرعان كٸسٸنٸڭ مۇنداعى ماقساتى - ٶز كەمشٸلٸگٸن تٷزەپ, اللانىڭ الدىندا ازاماتتىق پارىزىن ٶتەۋ بولىپتى. «ەشتەن كەش جاقسى» دەمەكشٸ, جاسى كەلسە دە جاقسى ٷلگٸ كٶرسەتكەن  اعامىزدىڭ ٶكٸنٸشكە تولى ەڭگٸمەسٸن قىزىقتى ەتٸپ بايانداعان قالامگەر تٷرلٸ جاعدايلارمەن مٸندەتٸن ورىنداي الماعان ازاماتتاردى و دٷنيەگە دە تازا جولمەن كەتۋدٸ ۇسىنادى. 

نەگٸزٸندە سٷندەت ەر بالالارعا ەرتە جاستا جاسالادى. سٷندەت مۇحاممەد پايعامباردىڭ (ع.س.) سٷننەتٸ بولعاندىعى ٷشٸن دە مۇسىلمان حالىقتارىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە. 

تاريحقا كٶز جٷگٸرتسەك, مەككەدە ەر بالالار 3-7 جاستارىندا سٷندەتكە وتىرعىزىلعان. سول بالانىڭ قۇرمەتٸنە ارنالىپ توي-دۋمان جاسالىپ, بالاعا ەڭ ەسەم كيٸمدەر كيگٸزٸپ, اتپەن سەرۋەندەتكەن. بالا سٷندەتكە وتىرعىزىلعان سوڭ كٶرشٸ-قولاڭعا قوناقاسى بەرٸلٸپ, قۇران وقىتىلادى. دەل وسىنداي دەستٷر قازاق حالقىنا دا تەن. 

بۇرىندارى سٷندەتتەۋ رەسٸمٸن قولى جەڭٸل مولدالار جاساعانى بەلگٸلٸ. قازٸر بۇل مٸندەتتٸ دەرٸگەرلەر اتقارىپ وتىر. حيرۋرگتەر بٸر-ەكٸ مينۋتتا مەسەلەنٸ شەشٸپ, بالا ٷيٸنە ٶز اياعىمەن قايتادى. 

بۇرىندارى مۇسىلمانداردىڭ مٸندەتٸ مەن پارىزىنا جاتاتىن بۇل وتا قازٸر ەلەم نازارىنا  ٸلٸگە باستادى. دٷنيەجٷزٸ بويىنشا ەر ادامداردىڭ التىدان بٸر بٶلٸگٸ سٷندەتكە وتىرعىزىلاتىنى وسىنىڭ دەلەلٸ. «ەلەم تۇرعىندارىنىڭ 1,5 ميللياردىن قۇراپ وتىرعان مۇسىلمانداردى بىلاي قويعاندا, كانادا, اۋسترالييا, جاڭا زەلاندييا, انگلييا سەكٸلدٸ بٸرقاتار مەملەكەتتەردە بالانى سٷندەتكە وتىرعىزۋ بٷگٸنگٸ كٷنٸ قالىپتى ٷردٸسكە اينالعان. سٷندەتتەۋگە ۆيكتوريياندىق كەزەڭدە كٶڭٸل بٶلە باستاعان اعىلشىن تٸلدٸ بۇل ەلدەردە 20- عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا سٷندەتكە وتىرعىزۋ جاقتاۋشىلارمەن قاتار دەۆيد گوللاحەر سەكٸلدٸ وعان قارسى شىعۋشىلار دا بار. ولاردىڭ پٸكٸرلەرٸ بويىنشا سٷندەت مۇسىلماندار مەن ەۆرەيلەرگە عانا تەن دٸني مٸندەت, ٶزگە دٸن ٶكٸلدەرٸنە قاتىسى جوق. ول گيگيەنا ساقتاۋ قيىنعا سوعاتىن ىستىق ايماقتاردا قولدانىلعان. بٷگٸنگٸدەي گيگيەنانى ساقتاۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ جوعارى كەزدە ونىڭ قاجەتٸ جوق. ول قۇمارلىقتى تەجەيدٸ. بالاعا اۋىر تيەدٸ»,- دەپ پٸكٸر بٸلدٸرەدٸ ينتەرنەت كٶزدەرٸ.

يە, سٷندەتكە قاتىستى پٸكٸر سانالۋان. دەسەك تە سوڭعى كەزدەرٸ ەلەم ەلدەرٸنٸڭ بٸلٸكتٸ دەرٸگەرلەرٸ مۇسىلماندىقتىڭ پارىزى سانالعان دەستٷردٸڭ ەلەمدەگٸ ەرلەر ٷشٸن ماڭىزدىلىعى جيٸ كٶتەرٸلە باستادى. «اقش تىڭ پەدياترلىق اكادەميياسى 1999 جىلى سٷندەتتٸڭ مەديتسينالىق تۇرعىدان پايدالى ەكەندٸگٸن جارييالاپ, بالانى سٷندەتكە وتىرعىزۋ نەمەسە وتىرعىزباۋ مەسەلەسٸن اتا انالاردىڭ ٶزدەرٸ شەشكەنٸ ماقۇل دەپ تاپتى. بۇعان قوسا, سٷندەتتەۋدە قالىپتاسقان دٸني, مەدەني, ەستەتيكالىق كٶزقاراستارمەن دە ساناسۋ كەرەكتٸگٸن ەسكەرتتٸ. ال, 2000 جىلعى بايانداماسىندا امەريكانىڭ مەديتسينالىق قاۋىمداستىعى سٷندەتتەۋدٸڭ نەسەپ قۋىق جولدارىن سيرەك كەزدەسەتٸن قاتەرلٸ, جۇقپالى اۋرۋلاردان, ينفەكتسييادان قورعايتىندىعىن مەلٸمدەدٸ.

امەريكانىڭ اكۋشەر جەنە گينەكولوگييا اكادەميياسى دا پەدياترلىق اكادەمييا مەن مەديتسينالىق قاۋىمداستىعىنىڭ مەلٸمدەمەلەرٸن ماقۇلداپ, سٷندەتتەۋگە ەسكٸشٸلدٸكتٸڭ سارقىنشاعى رەتٸندە قاراۋعا ەشقانداي دا مەديتسينالىق نەگٸز جوق ەكەنٸن جارييالادى.

كٶپتەگەن مەديتسينالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى سٷندەتتەۋدٸڭ مىنانداي پايدالارى بار ەكەنٸن دەلەلدەدٸ: سٷندەتتەلمەگەندەرگە قاراعاندا, سٷندەتتەلگەن ەرلەر جىنىستىق قاتەرلٸ ٸسٸككە اناعۇرلىم از شالدىعادى;

ەرٸ سٷندەتتەلمەگەن ەيەلدەردە جاتىر مويىنشاعىنىڭ قاتەرلٸ ٸسٸككە شالدىعۋ قاۋپٸ التى ەسە جوعارى; جىنىستىق جۇقپالى اۋرۋلاردى جۇقتىرۋ قاۋپٸ سٷندەتتەلمەگەندەردە سەگٸز ەسە جوعارى; زەرتتەۋشٸ عالىمدار بۇعان قىزىقتى دەلەلدەر كەلتٸرگەن. 

ايتالىق, بالالاردىڭ نەبەرٸ ون نەمەسە وتىز پايىزى سٷندەتتەلەتٸن كەنييا, زامبييا سيياقتى ەلدەردە جىنىستىق جۇقپالى اۋرۋعا شالدىققاندار جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردىڭ تٶرت تە بٸرٸن قۇراعان. ال, بەنين جەنە كامەرۋن سەكٸلدٸ شامامەن ەر بالا سٷندەتتەلەتٸن افريكا ەلدەرٸندە جۇقپالى اۋرۋلارعا شالدىققاندار تۇتاس العاندا التى پايىزدان اسپاعان. اۆسترييالىق زەرتتەۋشٸ عالىمدار تٸپتەن ٷلكەن جاڭالىق اشتى. ولار «سپيد كە شالدىققان ەر كٸسٸلەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸنٸڭ سٷندەتتەلمەگەندەر» ەكەندٸگٸن دەلەلدەدٸ. ٶيتكەنٸ, سپيد ۆيرۋسى ەڭ ەۋەلٸ جىنىس مٷشەسٸنٸڭ ۇش قاباتىن زاقىمدايتىن كٶرٸنەدٸ. ەگەر ول تۇس ميكروزاقىم السا, قابىنۋ قاۋپٸ ٶتە تەز جٷرەدٸ ەكەن.

سەكسوپاتولوگتار دا سٷندەتتەلۋدٸڭ قاجەتتٸلٸگٸن مويىنداۋدا;

گيگيەنالىق تۇرعىدان باكتەرييالوگييالىق, ستافيلوكك (ٸرٸڭدٸ ميكروب), گونورەي (جىنىستىق جٸڭٸشكە اۋرۋى) ميكروبتارىنان تازا بولۋ تۇرعىسىنان سٷندەت جاساتۋ اسا كەرەكتٸ. وعان قوسا, سمەگمالاردىڭ (قورعاۋشى اق تٷيٸرشەكتەر) قابىنىپ, جاراعا اينالماۋىندا ٷلكەن رٶل وينايدى.

سٷندەت فيموز (جىنىس ٷرپٸسٸنٸڭ جيىرىلىپ اشىلماي قالۋى), پارافيموز, بالانيت, بالانوپوستيت كەسەلدەرٸنٸڭ الدىن الادى.

يسلام دٸنٸندە سٷندەتتەلۋ ٶتە ٷلكەن مەنگە يە. ٶيتكەنٸ, ول ٷمبەتٸ رەتٸندە مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ.) ٸسٸن قايتالاۋعا, ياعني سٷننەت امالىن جاساۋعا جاتادى. دەلەل ەبۋ حۇرايرا جەتكٸزگەن پايعامبارىمىزدىڭ حاديسٸ. 

ينتەرنەت كٶزدەرٸنٸڭ بۇل دەرەكتەرٸ شىن مەنٸندە ٶمٸردە دەلەلدەنۋٸمەن باعالى بولا باستادى. «Translational Genomics Research Institute» ماماندارى سٷندەتەتۋ  ەلەمدەگٸ ەڭ قاتەرلٸ دەرت ۆيچ-تٸڭ تارالۋىنا 50  60 پايىز توسقاۋىل قوياتىندىعىن مەلٸمدەدٸ. بۇدان ٶزگە دە ينفەكتسييالاردان قورعاۋدىڭ بٸردەن بٸر امالى سٷندەت بولىپ تۇر. بۇل ۋگاندا دا ەرلەرگە جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋلەر بارىسىندا انىقتالعان. 

مونرەالداعى كۆەبەكا INRS-Institut ارماند-Frappier ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ زەرتتەۋشٸلەرٸ سٷندەت مەسەلەسٸندە ەۋروپادا تۇراتىن  ەۆرەيلەر مەن مۇسىلماندار ٶزگەلەرگە قاراعاندا قۋىقتىڭ قاتەرلٸ ٸسٸگٸنەن اۋلاق بولادى ەكەن. بۇل تۋرالى ۋيكيپەدييا پاراقشاسىندا ٶتە قىزىقتى دەرەكتەر كەلتٸرٸلەدٸ. 

ٶكٸنٸشكە قاراي كەيبٸر دەرٸگەرلەردٸڭ سالاقتىعىنان قاۋٸپتٸ جاعدايلار كەزدەسەتٸنٸ راس. ايتالىق قوستاناي قالالىق سوتى سٷندەتتەلگەننەن كەيٸن دەنساۋلىعىنا زاقىم كەلگەن 8 جاسار بالانىڭ اناسىنىڭ پايداسىنا شەشٸم شىعاردى. «سوت جەكەمەنشٸك «اندروفارم» كلينيكاسىنان ماتەريالدىق شىعىن رەتٸندە 20 مىڭ تەڭگە, مورالدىق شىعىن رەتٸندە 80 مىڭ تەڭگە ٶندٸرۋدٸ ۇيعارعان», - دەپ حابارلايدى جەرگٸلٸكتٸ «ناشا گازەتا» پورتالى. 

اناسى ەلييا وسپانوۆانىڭ ايتۋىنشا, «اندروفارمدا» سٷندەتتەلگەن كٷننٸڭ ەرتەڭٸنە بالانىڭ جاعدايى ناشارلاپ كەتكەن. ال ٷش كٷننەن كەيٸن ول ۇلىن اتالعان كلينيكاعا الىپ بارادى. بٸراق وسى ەمدەۋ مەكەمەسٸنٸڭ باس دەرٸگەرٸ ساعىنتاي تورعاەۆتان كٶمەك بولماپتى.

سوسىن بالانى وبلىستىق اۋرۋحاناعا اپارۋعا تۋرا كەلگەن. ال ونداعىلار جاراعا ۆيرۋس تٷسكەنٸن انىقتاعان. سٶيتٸپ, جەتكٸنشەككە ٷش رەت ناركوز بەرٸلٸپ, بۇدان ونىڭ دەنساۋلىعىنا نۇقسان كەلٸپتٸ. 

بۇل كٷندە كەزدەسٸپ جاتقان كەمشٸلٸك ەمەس. بەرٸنەن قولى تازا, يمانى مىقتى ازاماتتاردىڭ جەڭٸل قولىنان كەيٸن جٸگٸت اتاناتىن ۇلداردىڭ قۋانىشىن كٶرۋ  ناعىز باقىت. دەگەنمەن سوڭعى كەزدەرٸ ۇلارالىق نەكەنٸڭ كٶبەيۋٸ سالدارىنان كەيبٸر قازاق ۇلتىنىڭ سٷندەتكە تەرٸس قارايتىن قۇبىلىس بايقالۋدا. ٶزگە دٸنگە كٸرمەسە دە «سٷندەتسٸز دە كٷن كٶرۋگە بولادى» دەگەن جاڭساق پٸكٸر جان اۋىرتادى. سٷندەت مۇسىلماندىققا بەرٸك بولۋ پارىزى عانا ەمەس, ول دەرت دەندەگەن بٷگٸنگٸدەي زاماندا كٶپ قيىندىقتان شىعۋدىڭ بٸردەن بٸر جولى. ۇلىڭىزدا ۇيات, يمان, تازالىق بولۋى ٷشٸن دە سٷندەت كەرەك. وسىنى ەر قازاق جادىندا ۇستاعانى جٶن.

جولداسبەك دۋاناباي,

"ايقىن" گازەتٸ