پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا قر قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى مەدينا ەبٸلقاسىموۆا مەن «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما تٶراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ ەلدەگٸ بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
م. ەبٸلقاسىموۆا اتاپ ٶتكەندەي, ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ قۇلدىراۋى جاعدايىندا اگەنتتٸكتٸڭ باسىم مٸندەتٸ — ەكونوميكانى كرەديتتەۋدٸ قولداۋ, بيزنەس تاراپىنان كرەديتتٸك رەسۋرستارعا قولجەتٸمدٸلٸكتٸڭ تٶمەندەۋٸنە جول بەرمەۋ. سونىمەن بٸرگە ناقتى ەكونوميكاداعى جاعدايدىڭ بانك جٷيەسٸنٸڭ تۇراقتىلىعىنا سالدارىن جۇمسارتۋ ماڭىزدى.
«تٶتەنشە جاعداي كەزەڭٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس اگەنتتٸك قارجىلىق قيىندىقتارعا تاپ بولعان حالىق پەن بيزنەسكە قولداۋ كٶرسەتۋ ٷشٸن بٸرقاتار شارالاردى قابىلدادى», — دەدٸ م. ەبٸلقاسىموۆا.
16 ناۋرىز – 15 ماۋسىم ارالىعىنداعى كەزەڭدە جەكە تۇلعالار جەنە شوب سۋبەكتٸلەرٸ ٷشٸن كرەديتتەر بويىنشا تٶلەمدەرٸن كەيٸنگە قالدىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلدٸ.
بۇل كەزەڭدە 1 890 443 ادامنىڭ نەمەسە بارلىق جەكە تۇلعا قارىز الۋشىنىڭ 34%-ىنىڭ تٶلەمدەرٸ كەيٸنگە قالدىرىلدى. اتالعان تٶلەمدەر سوماسى 268 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
كرەديتتەردٸ قايتا قۇرىلىمداۋعا 12 455 شوب سۋبەكتٸسٸ ٶتٸنٸش جاسادى. بۇل شوب كرەديت الۋشىلارىنىڭ 41,5%-ىن قۇرايدى. قايتا قۇرىلىمدالعان تٶلەمدەردٸڭ جالپى سوماسى 165 ملرد تەڭگە بولدى.
تٶتەنشە جاعدايدى ەنگٸزۋ نەتيجەسٸندە بارىنشا زارداپ شەككەن 12 سالا جەنە 346 ەكونوميكالىق قىزمەت تٷرٸ قامتىلدى.
شوب سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ كرەديتٸ قايتا قۇرىلىمدالعان جالپى سانىنان 34%-ى ساۋداعا, 11%-ى سۇلۋلىق سالوندارى, حيمييالىق تازالاۋعا, شاشتاراز قىزمەتتەرٸنە, 5%-ى كٶلٸك پەن قويماعا جيناۋعا, 4%-ى قوعامدىق تاماقتانۋعا, 3%-ى تۋريزمگە, 1%-ى قوناق ٷي سالاسىنا جاتادى.
«تٶتەنشە جاعداي كەزەڭٸنٸڭ اياقتالۋىنا قاراماستان, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس كەسٸپورىندارىنىڭ قىزمەتٸن قايتا قۇرۋ بٸر قالىپتى جەنە تولىق ەمەس. تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە سۇرانىس كٶلەمٸ قىسقارىپ, اينالىم مەن تٷسٸم ازايدى جەنە سونىڭ نەتيجەسٸندە الىنعان كرەديتتەر بويىنشا مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداۋ مٷمكٸندٸگٸ تٶمەندەدٸ. وسىعان وراي, اگەنتتٸك ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەرمەن جەنە قازاقستان قارجىگەرلەرٸنٸڭ قاۋىمداستىعىمەن بٸرلەسٸپ شوب سۋبەكتٸلەرٸنە قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ قوسىمشا شارالارىن ٸسكە اسىرۋدا», — دەدٸ م. ەبٸلقاسىموۆا.
2020 جىلعى 15 ماۋسىمدا شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنە قوسىمشا قولداۋ شارالارىن كٶرسەتۋدٸڭ جاڭا تەرتٸبٸ بەكٸتٸلدٸ. 2020 جىلعى 16 ماۋسىم – 15 قىركٷيەك ارالىعىندا شوب سۋبەكتٸسٸ قوسىمشا قولداۋ شارالارىن كٶرسەتۋ تۋرالى بانككە نەمەسە ميكروقارجىلىق ۇيىمعا ٶتٸنٸش جاساۋعا قۇقىلى, بۇل ٶتٸنٸشتٸ كرەديتتٸك ۇيىم 20 كٷننەن اسپايتىن مەرزٸمدە قارايدى.
«كرەديتتٸك ۇيىم ەربٸر كەسٸپكەر بويىنشا ونىڭ قارجىلىق جاعدايىن, تٶتەنشە جاعداي مەن كارانتيننٸڭ شوب سۋبەكتٸسٸنٸڭ قارجى-شارۋاشىلىق قىزمەتٸنە ەسەرٸن جەنە قارجىلىق جاعدايىن قايتا قۇرۋدىڭ پەرسپەكتيۆاسىن جەكە باعالايدى. شوب سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ قارجىلىق جاعدايى ناشارلاعان جاعدايدا, كرەديتتٸك ۇيىمدار قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ ەكٸ باعىتىن ۇسىنادى», — دەدٸ اگەنتتٸك تٶراعاسى.
بٸرٸنشٸدەن, بۇل ۋاقىتشا قارجىلىق قيىندىققا تاپ بولعان قارىز الۋشىلاردىڭ كرەديتٸ بويىنشا تٶلەمدەردٸ كەيٸنگە قالدىرۋ.
بۇل شارا بيزنەستٸڭ بورىش جٷكتەمەسٸنٸڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸنە اپارمايدى, سەبەبٸ كرەديت بويىنشا مەرزٸمٸ ٶتكەن تٶلەمدەردٸ تٶلەۋ قارىزدى تولىق ٶتەۋ كٷنٸنە دەيٸن نە قارىز مەرزٸمٸ اياقتالعان سوڭ كەيٸنگە قالدىرىلعان تٶلەم مەرزٸمٸنە تەڭ قوسىمشا كەزەڭ بويى بٶلٸنەدٸ.
ەكٸنشٸدەن, بۇل كرەديتتٸ نارىقتىق مٶلشەرلەمەمەن جەڭٸلدٸك بەرٸلگەن تالاپتارمەن كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ مەملەكەتتٸك باعدارلامالارى شەڭبەرٸندە قايتا قارجىلاندىرۋ. بۇل مٷمكٸندٸكتٸ بارلىق شوب سۋبەكتٸلەرٸ, ونىڭ ٸشٸندە تٶلەۋ مەرزٸمٸ كەيٸنگە قالدىرىلعان سۋبەكتٸلەر پايدالانادى.
سونىمەن قاتار م. ەبٸلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق بانك اگەنتتٸكپەن بٸرلەسە وتىرىپ, شوب سۋبەكتٸلەرٸن اينالىم كاپيتالىن تولىقتىرۋعا جەڭٸلدەتٸلگەن كرەديت بەرۋ باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋدا.
وسى باعدارلاما بويىنشا كرەديتتەر 8%-عا دەيٸنگٸ مٶلشەرلەمەمەن 1 جىلعا دەيٸنگٸ مەرزٸمگە بەرٸلەدٸ. باعدارلامانىڭ جالپى كٶلەمٸ — 600 ملرد تەڭگە.
اتالعان باعدارلاما اياسىندا قازٸرگٸ كەزدە 259 ملرد تەڭگە سوماسىنا كرەديتتەر بەرٸلدٸ.
شوب سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ بورىش جٷكتەمەسٸن ازايتۋ ٷشٸن بيزنەستٸڭ جول كارتاسى – 2025 باعدارلاماسى بويىنشا كرەديتتەر 6% مٶلشەرلەمەمەن قايتا قارجىلاندىرىلۋدا.
شوب سۋبەكتٸلەرٸندە كەپٸلدٸڭ بولماۋىن ەسكەرە وتىرىپ, دامۋ قورى تاراپىنان كرەديت سوماسىنان 85%-عا دەيٸن كەپٸلدٸك بەرٸلەدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا ەكونوميكانىڭ زارداپ شەككەن سالالارىنداعى 14,5 مىڭ سۋبەكتٸدەن مەملەكەتتٸك باعدارلامالارمەن بارلىعى 5 مىڭ شوب سۋبەكتٸسٸ قامتىلعان.
بۇدان ٶزگە قايتا قارجىلاندىرۋ ٷشٸن قوسىمشا مٷمكٸندٸكتەر ميكرو- جەنە شاعىن كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸ ٷشٸن جاڭا باعىت ۇسىنادى, ول سىياقى مٶلشەرلەمەسٸن پورتفەلدٸك سۋبسيدييالاۋدى جەنە قارىز الۋشى ٷشٸن جىلدىق 6% سىياقىنىڭ تٷپكٸلٸكتٸ مٶلشەرلەمەسٸمەن كرەديتتەرگە كەپٸلدٸك بەرۋدٸ كٶزدەيدٸ.
بانك جٷيەسٸ قازٸرگٸ ۋاقىتتا كاپيتالدىڭ جيناقتالعان قورىنىڭ ارقاسىندا كرەديتتەردٸ قايتا قۇرىلىمداۋعا بايلانىستى شىعىندى كٶتەرە الادى.
بانكتەردٸڭ داعدارىستان تۋىنداعان قوسىمشا شىعىندارىن يگەرۋ جەنە ەكونوميكانى كرەديتتەۋگە قولداۋ كٶرسەتۋ ٷشٸن اگەنتتٸك پرۋدەنتسييالىق رەتتەۋ تەتٸگٸن تولىعىمەن ٸسكە قوستى.
بانكتەردٸڭ كاپيتالىن جەنە ٶتٸمدٸلٸگٸن بوساتۋ ماقساتىندا ۋاقىتشا رەتتەۋشٸلٸك جەڭٸلدٸكتەر ەنگٸزٸلدٸ.
ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەردٸڭ مەنشٸكتٸ كاپيتالىنىڭ كونسەرۆاتيۆتٸ بۋفەرٸنە قويىلاتىن تالاپتاردى 1 پايىزدىق تارماققا ۋاقىتشا تٶمەندەتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى.
مەنشٸكتٸ كاپيتالعا قويىلاتىن, ونىڭ ٸشٸندە شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنە بەرٸلگەن كرەديتتەر بويىنشا تالاپتار تٶمەندەتٸلدٸ, ٶتٸمدٸلٸك كوەففيتسيەنتتەرٸ بويىنشا تالاپتار جۇمسارتىلدى. بۇل بانكتەردٸڭ 468 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ كاپيتالىن جەنە 1 767 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ ٶتٸمدٸلٸگٸن بوساتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
جالپى العاندا, قابىلدانعان شارالار بانكتەردٸڭ ەكونوميكانى كرەديتتەۋ كٶلەمٸن قالپىنا كەلتٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
بيىلعى 1 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ كرەديتتٸك پورتفەلٸ جىل باسىنان بەرٸ 325 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 2,2%-عا ۇلعايىپ, 15,1 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى.
سەۋٸردە بانك جٷيەسٸنٸڭ كرەديتتٸك پورتفەلٸ 2,5%-عا تٶمەندەپ, مامىردا 1,2%-عا ٶسۋ بايقالىپ وتىر.
سونىمەن بٸرگە شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە كرەديتتەر پورتفەلٸ سەۋٸردە 3,4%-عا تٶمەندەپ, سول دەڭگەيدە قالدى.
«قر ٷكٸمەتٸمەن بٸرلەسٸپ قابىلدانىپ جاتقان شارالار ەكونوميكانى كرەديتتەۋدٸ ايتارلىقتاي تٶمەندەتۋگە, ەسٸرەسە ەكونوميكانىڭ بارىنشا زارداپ شەككەن سالالارىندا تٶمەندەۋٸنە جول بەرمەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. اگەنتتٸك بانكتەر مەن مەملەكەت تاراپىنان قارىز الۋشىلارعا قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ قوسىمشا شارالارىن ٸسكە اسىرۋدى مونيتورينگتەۋدٸ جەنە باقىلاۋدى جالعاستىرادى», — دەدٸ م. ەبٸلقاسىموۆا.
«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما تٶراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ ٶز كەزەگٸندە بيزنەستٸڭ جٷيەلٸ پروبلەمالارى تۇراقتى تٷردە انىقتالىپ, شەشٸلٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. بٸرىڭعاي تٸزٸلٸم قۇرىلدى, وعان بيزنەستٸڭ 600-دەن استام پروبلەماسى ەنگٸزٸلدٸ.
بۇدان ٶزگە كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ رەتتەۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييا جۇمىس ٸستەيدٸ. اتالعان كوميسسييا اياسىندا 500-دەن استام مەسەلە قارالدى, ولاردىڭ 80%-ى شەشٸمٸن تاپتى.
«مەسەلەن, 7-8 وبلىستا گازدى پايدالاناتىن شوب كٶپتەگەن سۋبەكتٸلەرٸ الدىن الا اۆانس تٶلەۋدٸ تالاپ ەتكەن مونوپوليستەرگە شاعىمداندى. كەيٸننەن بۇل مەسەلە شەشٸلدٸ. اۆانس تٶلەۋ تۋرالى تالاپ الىنىپ تاستالدى. مۇنداي مىسالدار ٶتە كٶپ», — دەدٸ ا. مىرزاحمەتوۆ.
پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ەليحان سمايىلوۆ ٷكٸمەت بيزنەستٸ قولداۋ بويىنشا بٸرقاتار شۇعىل شارالار قابىلداعانىن اتاپ ٶتتٸ. جىل سوڭىنا دەيٸن ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ جٶنٸندەگٸ كەشەندٸ جوسپار ٸسكە اسىرىلا باستادى. سونىمەن قاتار بيزنەس ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋ اياسىندا قوسىمشا شەشٸمدٸ تالاپ ەتەتٸن مەسەلەلەر مەن پروبلەمالار قارالدى. بۇل پروبلەمالار سالىقتىق ەكٸمشٸلەندٸرۋ سالاسىن, كرەديتتەر بويىنشا بورىشتىق جٷكتەمەنٸ تٶمەندەتۋدٸ, ٸشكٸ نارىقتى كەڭەيتۋدٸ, اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندە جەڭٸلدٸكتٸ كرەديتتەر بەرۋدٸ جەنە باسقا دا مەسەلەلەردٸ قامتيدى.
اتالعان مەسەلەلەردٸ جٷيەلەۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا بيزنەستٸ قولداۋدىڭ قوسىمشا شارالار پاكەتٸ دايىندالىپ, بٸرنەشە رەت تالقىلاندى. وسى جىلدىڭ شٸلدە ايىندا «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2025» باعدارلاماسى اياسىندا ميكرو جەنە شاعىن كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن قولداۋ بويىنشا جاڭا باعىت ٸسكە قوسىلاتىنى اتاپ ٶتٸلدٸ. كرەديتتەر ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ جەنە ميكروكرەديتتٸك ۇيىمداردىڭ ٶز قاراجاتى ەسەبٸنەن بەرٸلەتٸن بولادى. وپەراتور — «دامۋ» قورى بولادى. كرەديتتەر اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋعا جەنە ينۆەستيتسييالىق ماقساتتارعا بەرٸلەتٸن بولادى.
