ٷرجار – اگرارلىق ەلەۋەتٸ جوعارى, حالقى ەڭبەكقور, بەرەكەلٸ اۋدان. ٶڭٸردٸڭ ەكونوميكالىق سەرپٸنٸ دە بٶلەك. ەرقاشان جارقىن دا جاسامپاز جوبالارىمەن دامۋعا قۇلاش سەرمەگەن اۋداننىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸنە بايىپپەن قاراعان جاننىڭ كٶزٸ سٷيسٸنٸپ, كٶڭٸلٸ مارقايادى. سٸرە, بۇل جەتٸستٸك – اۋداندا اتقارىلعان تىندىرىمدى تٸرلٸكتەر ٶز جەمٸسٸن بەرٸپ جاتقاندىعىن بٸلدٸرسە كەرەك. بولاشاعى جارقىن اۋدان سوڭعى بەس جىلدىڭ ٸشٸندە سپورت پەن مەدەنيەتتە دە تولاعاي تابىستارعا قول جەتكٸزٸپ كەلەدٸ. جاڭادان سالىنعان, قايتا جاڭعىرتۋدان ٶتكەن ەلەۋمەتتٸك نىساندار دا كەنت پەن اۋىل اجارىن اشىپ, كٶرٸكتٸ مەكەنگە جاڭاشا سەن بەرۋدە. ەڭ باستىسى, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ تٶمەندەپ, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ەل-اۋقاتى جاقسارعان. مەدەني وشاقتار, بiلiم بەرۋ جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرi حالىققا مiنسiز قىزمەت كٶرسەتۋدە. وسىنداي تامىرى تەرەڭدە جاتقان, شەجiرەسi مول iرگەلi اۋداندى باسقارۋ دا, حالقىن ەڭبەككە جۇمىلدىرا بiلۋ دە وڭايعا تٷسپەسi انىق. كەلەشەگٸ كەمەل ٷرجار اۋدانىنىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸن تولىعىراق بٸلٸپ, الداعى ۋاقىتتا اۋداندا اتقارىلار جۇمىستارعا قانىق بولۋ ماقساتىندا اۋدان ەكٸمٸ سەرٸك زينابەكۇلى زاينۋلدينگە جولىعىپ, بٸرنەشە ساۋال قويعان ەدٸك.
الداعى ەكٸ-ٷش جىلدا ەۋروپالىق دەڭگەيگە جەتكٸزەمٸز
– نەگٸزٸ, الاكٶل –قازاقستانعا, تٸپتٸ دٷنيە جٷزٸنە بەلگٸلٸ شيپالى سۋ. دەگەنمەن, جىلدار بويى الاكٶلدٸڭ باسىندا ەشقانداي جۇمىس اتقارىلمايكەلگەن-دٸ. ٶز باسىم 2013 جىلدىڭ ماۋسىمىنان باستاپ اۋداننىڭ ەكٸمٸ قىزمەتٸن اتقارىپ كەلەمٸن. كٶل جاعاسىناالعاش كەلگەنٸمدە, جاسىراتىنى جوق قايران قالدىم. باسىندا نە بٸر كوممۋنالدىق مەكەمە, نە بٸر جول, نە جارىق جوق, ەر جەردە تۇرعان ۆاگونداردان باسقا تٷك كٶرمەيسٸڭ. جالپى, بۇرىندارى اۋدان باسقارعان باسشىلارعا توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىن, دەگەنمەن,بۇل جەر مٷلدەم نازاردان تىس قالىپ قويعان سيياقتى كٶرٸندٸ ماعان. سودان نە كەرەك,بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا كٸرٸستٸك. «اۋداننىڭ كەلەشەگٸ – الاكٶلدە» دەگەن تۇجىرىم جاساپ, شۇعىل اۋداننىڭ قاراجاتىنان «الاكٶل تازالىق» دەگەن كوممۋنالدىق مەكەمە قۇردىق. 30 جۇمىس ورنىن اشتىق. اۋداندىق بيۋدجەتتەن 30 ميلليون تەڭگەگە تەحنيكا الدىق. سول كەزدەگٸ وبلىس ەكٸمٸنە بارىپ,وسى مەسەلەنٸ قويدىم.وبلىستىق بيۋدجەتتەن 30 ميلليون تەڭگە اقشا بٶلٸندٸ. وعان كەرٸز سۋلارىن شىعاراتىن ماشينالار, اۆتوتيەگٸش, قوقىس شىعاراتىن ماشينالار, جيىنى ون شاقتى تەحنيكا الىپ, باسشىسىن تاعايىندادىم. سول 2014 جىلى اۋداندىق بيۋدجەتتەن 34 ميلليون تەڭگە بٶلٸنٸپ, دەمالۋشىلار قالاشىعىنىڭ بٸر ٷلكەن كٶشەسٸن اسفالتتاپ, جارىقتاندىردىق. بۇدان كەيٸن حالىققا كٶرسەتەتٸن قىزمەتٸنٸڭ دەڭگەيٸ تٶمەن دەمالىس ورىندارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسٸپ, تيٸستٸ تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزە باستادىق. ارنايى كوميسسييا قۇردىق. ال 2016 جىلى مۇندا وبلىس باسشىسى دانيال كەنجەتايۇلى احمەتوۆ كەلٸپ, كٶلدٸڭ جاعاسىنداعى بەي-بەرەكەتتٸرشٸلٸكتٸ كٶرٸپ, بٸزدەرگە رەنٸش بٸلدٸردٸ.سول كەزدە وبلىس باسشىسى «وسى شارۋاعاشاماڭ كەلە مە? كەلسە ايت, مەن اقشا بەرەمٸن. ال سەن شارۋانى تىندىراتىن بولاسىڭ» دەپ سۇرادى. مەن كەلٸسكەن سوڭ, كٶل جاعاسىن اباتتاندىرۋ ماقساتىنا 500 ميلليون تەڭگە اقشا بٶلەتٸنٸن ايتتى.سول جىلدىڭ قاراشا, جەلتوقسان, قاڭتار ايلارىندا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىندالعان سوڭ, ايماق باسشىسى ۋەدە بەرگەندەي بٸزگە 500 ميلليون تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ قاراجات بٶلٸندٸ. وعان بٸز اربات سالدىق, «ەيگەرٸمنٸڭ» الدىنداعى كٶشەنٸ جاپتىق.ول جەرگە سەگٸز مىڭ شارشى مەتر قىرلى تاس كەسپە تٶسەپ, جاڭا جاعاجاي اشتىق. دەمالۋشىلار كيٸم اۋىستىراتىنكابينالارسالدىق.ەسكٸ بازاردى الىپ تاستاپ, ونىڭ ورنىنا زاماناۋي 21 ۇساق ساۋدا نٷكتەسٸن ورنالاستىردىق. ونى جارىقتاندىردىق, ٸشٸنە سۋ كٸرگٸزدٸك. بۇرىن بولماعان ەكٸ قوعامدىق دەرەتحانا سالدىق. سودان كەيٸن كٶشەلەردٸ جارىقتاندىرا باستادىق. اتاپ ايتقاندا, جالپى قاشىقتىعى تٶرت جارىم شاقىرىم كٶشە جارىقتاندىرىلدى. تٷندە قىلمىس بولماسىن دەپ, 80 بەينەكامەرا, تٶرت پوليتسييا تٸرەك بەكەتٸن قويدىق. بۇعان قوسا, ەكٸ مەديتسينالىق بەكەت اشتىق. 4,7 شاقىرىم جولدى اسفالتتادىق. 1,8 شاقىرىمداي تروتۋار سالدىق. جاڭا اۆتوبەكەت عيماراتىن پايدالانۋعا بەردٸك. سونداي-اق كٶل جاعاسىندا 150 ميلليون تەڭگەگە بالالار دەمالاتىن باق سالىنعانىن ايتۋ كەرەك. وسىنىڭ بەرٸنە 500 ميلليون تەڭگە كەتتٸ. ونىڭ سىرتىندا 760 مەتر جولدىڭ ەكٸ جاعىنا گٷل ەككٸزدٸك, ەكٸ مىڭعا جۋىق تٷپ اعاش وتىرعىزدىق. وسىنىڭ بەرٸن تامشىلاتىپ سۋاراتىنجٷيە ورناتتىق. وسىلايشا, كٶل باسىنداعى ەسكٸ دٷڭگٸرشەك, ۆاگون مەن كيٸز ٷيلەردٸڭ بەرٸن الىپ تاستادىق, ەندٸ بەرٸ ٶركەنيەتتٸ بولدى دەپ ويلايمىز. جالپى, مۇندا العاشىندا 147 دەمالىس نىسانى بولعان, سونىڭ 24-ٸ ماۋسىمعا دايىن بولماي, ولاردى اشقىزعامىز جوق. وبلىستىق شتاب قۇرىلىپ, كٶل باسىنا بٸرنەشە رەت وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارلارى نۇرىمبەت ساقتاعانوۆ پەن سەرٸك اقتانوۆ باستاعان كوميسسييا كەلٸپ كەتتٸ. سەگٸز رەت كەسٸپكەرلەرمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزٸلدٸ. بۇعان قوسا, 25 قاراشا كٷنٸ ٷرجاردا ٷلكەن فورۋم ٶتكٸزدٸك. بۇل باعىتتا ٷرجاردىڭ كوممۋنالدىق كەسٸپورىندارى مەن ٶسكەمەننٸڭ كەسٸپكەرلەرٸ جاقسى جۇمىس ٸستەپ, شارۋانى ۋاقىتىندا بٸتٸردٸ.شٸلدەنٸڭ 1-ٸندە وبلىس ەكٸمٸ كەلٸپ, اتقارىلعان جۇمىسقا جوعارى باعا بەردٸ. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە «ەڭ ٷزدٸك تۋريستٸك جوبا» ديپلومىمەن ماراپاتتالدىق بيىل.
وبلىس ەكٸمٸ كەلەر جىلى بۇل ماقساتقا تاعى اقشا بٶلٸنەتٸنٸنحابارلادى.قازٸر تيٸستٸ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىنداپ جاتىرمىز. ارباتتى تاعى 210 مەترگە ۇزارتپاق ويىمىز بار. ار جاعىندا جاعاجايدا تۇرعان 410 مەتر جەردٸ كەسٸپكەرلەردەن بوساتايىق دەگەن ماقساتپەن ولاردان جەردٸ الۋ جٶنٸندە قاۋلى شىعاردىق. ول جەرجاقىن بولاشاقتا اباتتاندىرىلىپ, ادام تانىماستاي ٶزگەرەدٸ. مۇنداقىرلى تاس كەسپە تٶسەلٸپ, بالالاردىڭ وينايتىن الاڭقايلارى پايدا بولادى.بۇعان قوسا, دەمالاتىن ورىندىقتار, كٶشە شامدارى بولادى, تٸپتەن, كٸر جۋاتىن ماشيناعا دەيٸن قويايىق دەپ وتىرمىز كٶشەگە. سودان كەيٸن اياق جۋاتىن ورىندار, دۋش كابينالارىن ورنالاستىرامىز. كٶشەلەردٸ جارىقتاندىرامىز, باق اۋماعىنكەڭەيتەمٸز, جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر جولىن سالامىز. بۇرىندارى كاتەر, سكۋتەر, قايىقتار دەمالۋشىلارعا كەدەرگٸ جاسايتىن. سول جەرگە ارنايى قورشاۋ قويامىز,تٶرت جارىم شاقىرىمعا. قايىقتار تۇراتىن ايلاق بولادى. بالالارعا ارنالعان جاعاجاي جاسايمىز. بۇعان قوسا, كوممۋنالدىق كەسٸپورىنعا تەحنيكالار ساتىپ الامىز. اۆتوتۇراقتى اباتتاندىرامىز. ول جەرگە مارشرۋتتى تاكسيلەر قاتىنايتىنبولادى. جوعارىدا ايتقانداي, 147 دەمالىس نىسانىنىڭ 24-ٸ جارامسىز بولىپ قالدى, ولاردى اشقىزعان جوقپىز.ەندٸ سول 24 كەسٸپكەرگە وبلىس ەكٸمدٸگٸ بەس جىلعا التى پايىزبەن جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە بەرۋدە. وبلىس ەكٸمٸ دەمالۋشىلارعا جاعداي جاساۋ ٷشٸن جالاڭاشكٶلگە اپاراتىن 51 شاقىرىم جولدى جٶندەتٸپ جاتىر. ٶيتكەنٸ, الماتىدان جول جٷرگەن دەمالۋشىلارىمىز پويىزبەن جالاڭاشكٶل ستانتسيياسىنا دەيٸن عانا كەلەدٸ, ال بەرٸ قاراي جول ناشار.سول سەبەپتٸبۇل ماقساتقا 1 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگە اقشا بٶلٸنٸپ, قازٸر «يارۋس» كومپانيياسىجولدى اسفالتتاپ جاتىر. بٷگٸنگٸ كٷنٸ 16 شاقىرىمى اسفالتتالىپ قويدى, جۇمىس جالعاسۋدا. ونىڭ سىرتىندا ٶسكەمەن – شار, اقتوعاي – جالاڭاشكٶل باعىتتارىنداعى پويىز شىعارۋ ۇسىنىسى دا قارالىپ جاتىر. الماتى – ٷرجار, استانا – ٷرجار باعىتىندا التى رەيس (48 ورىندىق «ان-28» ۇشاعى) قاتىنايدى. كٶرٸپ وتىرعاندارىڭىزداي, جۇمىس كٶپ, وعان قاجىر-قايرات كەرەك. دەگەنمەن, ونى تىندىرۋعا شامامىز جەتەدٸ دەپ ويلايمىن. وبلىس ەكٸمٸ دانيال كەنجەتايۇلىنا بٸلدٸرگەن سەنٸمٸ ٷشٸن ٷلكەن راقمەت ايتا وتىرىپ, وسى جۇمىستاردى 2018 جىلىبٸر جاقتى ەتۋگە ۋەدە بەرەمٸز. كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن 992 ميلليون تەڭگەگە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىنداپ بٸتٸردٸك. وسىنىڭ ٸشٸندەگٸ 500 ميلليون تەڭگەنٸ وبلىس ەكٸمٸ بەرۋٸنە بايلانىستى بٸز جوبالاردى قايتا ٸرٸكتەپ جاتىرمىز. 8 قاراشاعا دەيٸن وسى جوبالاردى وبلىس باسشىسىنا كٶرسەتەمٸز دەپ وتىرمىز.
جالپى, الاكٶلدٸڭ بولاشاعى زور ەكەنٸنە كٷمەن جوق. بيىل مۇندا 400 مىڭ ادام دەمالىپ قايتتى. بٸراق سالىق تٶلەۋشٸلەرمەن جۇمىس ناشار, بىلتىر 24 ميلليون تەڭگە سالىق تٷستٸ. بيىل دا سول دەڭگەيدەن اسپايدى. سالىق كوميتەتٸ وسى تاراپتا بٸرقاتار كەمشٸلٸك جٸبەرٸپ وتىرعانىن ايتۋىمىز كەرەك. بۇل كەمشٸلٸكتەردٸ جويۋ ماقساتىندا جۇمىس الگوريتمٸ جاسالدى, تيٸستٸ تاپسىرمالار بەرٸلدٸ, بٸز ەر سالىق تٶلەۋشٸمەن جەكە-جەكە جۇمىس جٷرگٸزۋدەمٸز. راس, 24 ميلليون تەڭگە دەگەنٸمٸز از, بٸر كٷندە تۋريستەردەن 60 ميلليون تەڭگەگە دەيٸنتٷسٸپ جاتادى.
قالاي دەگەندە دە, الداعى ەكٸ-ٷش جىلداالاكٶل جاعالاۋىجاڭا كەيٸپكە ەنەتٸنٸنە ەش كٷمەن كەلتٸرمەيمٸز.
– دەمالعان ادامداردىڭ سانى – 400 مىڭ, بۇل تٸركەلگەنٸ عانا عوي, سولاي ما? جالپى, 400 مىڭ دەگەن قايدان الىنعان مەلٸمەت?
– بٸز دەمالىس بازالارىنداعى تٶسەك ورىندارىنىڭسانىنانىقتاپ شىقتىق. ارتىنشا دەمالىس ماۋسىمىنىڭ كٷندەرٸنە قوسىپ كٶبەيتكەندە,شامامەنوسىنداي سان شىقتى.
– الاكٶلگە قاتىستى تاعى بٸر ساۋال. كٶل جاعاسى ەلٸ دە بەرٸ قاراي جىلجىپ كەلە مە? ەلدە پيرس سالىنعان سوڭ ٶزگەرٸستەر بار ما?
– پيرستىڭ ماڭايىندا جاعانى سۋ شايۋ بٸرازبەسەڭدەدٸ. جاعانى بەكٸتۋگە وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى جوبالىق-سمەتالىق قۇجات دايىنداعان. قازٸر وسى ماقساتقا 3 ميلليارد 360 ميلليون تەڭگە قارجى سۇراپ وتىرمىز. بۇعان الداعى جىلدارى ٷكٸمەت تاراپىنان قولداۋ بولادى دەپ سەنەمٸز. سالىق دۇرىس تٷسەتٸن بولسا, كەسٸپكەرلەر ٶزدەرٸ قولدايتىن بولسا, وعان دا كٶمەك بولىپ, جاعاجاي بەكٸتٸلەدٸ دەگەن ويدامىز.
كەلەسٸ وقۋ جىلىنا دەيٸن 42 پەن كابينەتٸ جاساقتالادى
– جاقسى, الاكٶلگە بايلانىستى كٶپ اقپارات الدىق. اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ نەگٸزٸ – اۋىل شارۋاشىلىعى. ايماق باسشىسى سٷت ٶندٸرٸسٸنە, سٷت قابىلداۋ بەكەتتەرٸن اشۋعا مەن بەرٸپ وتىر. ٶتكەندە ايماق باسشىسى الماتى قالاسىنىڭ ٶزٸ 1 ميلليارد دوللاردىڭ سٷت ٶنٸمدەرٸن ساتىپ الادى دەدٸ. وسى نارىقتان بٸزدٸڭ وبلىس ٶز ورنىن الۋى تيٸس. سٷت ٶڭدەيتٸن كەسٸپورىندار جارتىلاي جۇمىس ٸستەپ تۇر دەگەن سىن ايتقان بولاتىن ايماق باسشىسى سول كەزدە.
– وبلىس ەكٸمٸنٸڭتاپسىرماسىمەن بٸز ەكٸ سٷت قابىلداۋ بەكەتٸن سالدىق. ەكەۋٸ دە تەۋلٸگٸنە ٷش توننا سٷت ٶڭدەيدٸ. بٸرٸنشٸسٸ - تالعات اقپەكوۆتٸڭ «ارىستانبەك سٷت», ەكٸنشٸسٸ - نيعمەت قايرولدانىڭ «ماقانشى ارىس» كەسٸپورىندارى. قازٸر بارلىق مەكتەبٸمٸز سٷتپەن قامتىلۋدا, اۋداندىق بيۋدجەتتەن 21 ميلليون تەڭگە اقشا بٶلدٸك. سٷتتەن ماي, قۇرت, ٸرٸمشٸك, تٸپتەن بالمۇزداققا دەيٸن شىعارادى. قازٸر وسى ەكٸ كەسٸپورىن دا دامۋ ٷستٸندە. بٸز قولداۋ كٶرسەتٸپ, بيۋدجەتتەن مەكتەپتەرگە, اۋرۋحانا, بالاباقشالارعا سٷت الىپ وتىرمىز. وعان 21 ميلليون تەڭگە قارجى بٶلٸنگەن. ەكٸنشٸدەن, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸ شەشٸلۋدە. قازٸر سٷتتٸ 65-70 تەڭگەدەن قابىلداپ وتىر. 10 ليتر سٷت ٶتكٸزسە, كٷنٸنە 700 تەڭگە اقشا تابادى,مايلىلىعىنا بايلانىستى. 700 تەڭگە دەگەن بٸر وتباسىنىڭ كٷندٸك تاماعى. ايىنا 21 مىڭ تەڭگە قوسىمشا اقشا الادى. بٸزدە كٷنٸنە 100-200 ليتر سٷت ٶتكٸزٸپ وتىرعان ادامدار دا بار. ەگەر 100 ليتر سٷت ٶتكٸزەتٸن بولسا, كٷنٸنە 7000 تەڭگە, ايىنا 210 مىڭ تەڭگە. بۇل تابىس كٶزٸ ەمەي نەمەنە?!. اقشا قولما-قول بەرٸلەدٸ. جالپى, بۇل وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆتٸڭ كٶرەگەندٸگٸ.ايماق باسشىسى بٸزگە تيٸستٸ تاپسىرما بەردٸ, بٸز ونى ورىندادىق. قازٸر ٶڭٸردە ەكٸ ٷلكەن تاۋارلى-سٷت فەرماسى سالىنۋدا. ونىڭ بٸرٸ – «يۋبيلەينىي» جشس. مامىربەك قاراشەۆ دەگەن ٷرجار اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى ٶز قاراجاتىنا 200 باستىق تاۋارلى-سٷت فەرماسىن سالىپ جاتىر, قۇرال-جابدىعىن رەسەيدەن ەكەلدٸ. قازٸر مالىن بايلاپ, 1 جەلتوقساننان باستاپ ٸسكە كٸرٸسپەك.بٸر ايتا كەتەرلٸگٸ, مۇندا سٷت ٶڭدەيتٸن تسەح تا بولادى. مۇنداعى ماقسات – اۋدان كٶلەمٸمەنعانا شەكتەلمەي, ٶنٸمدٸ الماتى وبلىسى, كٶرشٸلەس اياگٶز اۋدانى, سەمەي مەن ٶسكەمەن قالالارىناشىعارۋ.ەكٸنشٸ فەرما اۋداندىق مەسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, «ساعادي» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى مارات تىشانبەكوۆ دەگەن ازاماتقا تيەسٸلٸ. ول «قازاگروقارجى» ارقىلى 60 ميلليون تەڭگە قارجى الىپ, رەسەيدٸڭ نوۆوسٸبٸر قالاسىنانقاجەتتٸ قۇرال-جابدىقتى جەتكٸزگەن. بۇل ازامات تا سٷت ٶڭدەيتٸن تسەح سالىپ, تالدىقورعان قالاسىن ٶنٸمٸمەن قامتاماسىز ەتەمٸن دەپ وتىر.
– جۋىردا ٶسكەمەندە «تۋعان جەر» اتتى ٷلكەن فورۋم ٶتتٸ. وبلىس ەكٸمٸنٸڭ باستاماسىمەن «مەنٸڭ مەكتەبٸم» جوباسى قولعا الىندى. وسى جوباعا اۋدان قالاي اتسالىسىپ وتىر? ەستۋٸمٸزشە, ماقانشى اۋىلىندا ەر جىلدارعىمەكتەپ تٷلەكتەرٸ اۋىلعا كٶمەكتەسٸپ تۇرادى ەكەن.
– «مەنٸڭ مەكتەبٸم» جوباسى اياسىندا بٸز 248 ميلليون تەڭگەگە 42 كابينەتتٸڭ قۇرال-جابدىعىن الۋىمىز كەرەك. ونىڭ ٸشٸندە روبوتتەحنيكا, بيولوگييا, حيمييا, فيزيكا كابينەتتەرٸ بار «مەنٸڭ مەكتەبٸم» جوباسى بويىنشا بٸز نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸندە تۇرعان قۇرال-جابدىقتار سەكٸلدٸ زاتتاردى الىپ, اۋىلدىڭ مەكتەپتەرٸن جابدىقتاۋىمىز قاجەت. مۇنى 2018 جىلدىڭ 1 قىركٷيەگٸنە دەيٸن تولىق اياقتاۋىمىز كەرەك. وسىعان ەر مەكتەپتٸڭ تٷلەكتەرٸ, جەكە كەسٸپكەرلەر قولداۋ كٶرسەتٸپ جاتىر. جالپى, تاراتىپ ايتاتىن بولساق, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا اۋداندا مىنا كەسٸپكەرلەر كٶمەك جاسادى: قۇسمان شالاباەۆ دەگەن الماتىدا تۇراتىن مەتسەناتىمىز ٷرجار ورتالىعىنا 45 ميلليون تەڭگەگە قابانباي باتىردىڭ ەسكەرتكٸشٸن ورناتتى. قۋات ەسٸمحانوۆ الاشتىڭ 100 جىلدىعىنا بايلانىستى جەرلەسٸمٸز, «الاش» قوزعالىسىنىڭ بەلسەندٸسٸ وتىنشى ەلجانوۆقا 18 ميلليون تەڭگەنٸڭ ەسكەرتكٸشٸن قويىپ بەردٸ. ەرجان راحمەتوۆ دەگەن جەرلەسٸمٸز ٶزٸ تۋعان ناۋالى اۋىلىنا 23 ميلليون تەڭگە قاراجات بٶلٸپ, سپورت مەكتەبٸن سالىپ بەردٸ. كٶلدەنەڭ اۋىلىندا مامىربەك قاراشەۆ 24 ميلليون تەڭگەگە مەدەنيەت ٷيٸن اشىپ بەردٸ, 90 ميلليون تەڭگەگە سپورت مەكتەبٸن سالدى. مٸنە, مۇنداي ازاماتتارىمىز جەتەرلٸك.
جٶندەۋدٸ قاجەت ەتەتٸن جولدار كٶپ
– كەلەسٸ ساۋال ازىق-تٷلٸك, جانارماي مەن كٶمٸر باعاسىنا قاتىستى بولماق. بٸلۋٸمٸزشە, سٸزدەرگە كٶمٸر الىستان تاسىلادى, تەمٸرجول جوق. سوعان بايلانىستى قانداي شارالار اتقارىلىپ جاتىر? ەلەۋمەتتٸك جاعىنان از قامتىلعانتۇرعىنداردى قولداۋ بويىنشا نە ٸستەلۋدە? سول جايىندا ايتىپ بەرسەڭٸز.
– بەنزيننٸڭ تاپشى بولعانى راس, باعاسى 180 تەڭگەگە دەيٸن كٶتەرٸلدٸ. بٸراق كەسٸپكەرلەردٸ جيناپ, كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزدٸك. قازٸر بەنزين 166 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر. «قازمۇنايگازدا» «اي-92» بەنزيننٸڭ باعاسى – 157 تەڭگە. 180 تەڭگەدەن ساتىپ تۇرعان ەكٸ جانارماي بەكەتٸ بار, ولاردىڭ يەلەرٸمەن جەكە سٶيلەسٸپ, شەشتٸك, 175-كە دەيٸن تٷسٸردٸ باعانى. جالپى, وسى باعا جٶنٸندە مونوپوليياعا قارسى كوميتەتكە حات جازدىم, جەكە تەكسەرٸس جٷرگٸزۋ جٶنٸندە. شالعايداعى اۋدانبىز, وبلىس ورتالىعىنان 500 شاقىرىم. جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانتسييالارى حالىقپەن ساناسۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. پايدا دا تابۋى كەرەك, بٸراق تىم قىمباتتاتىپ جٸبەرسە, بٸز ەكٸمشٸلٸك شارالاردى قولدانۋعا تيٸسپٸز. وسىنى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. «قازمۇنايگاز» بەكەتٸنٸڭ بٸرەۋٸ تاسكەسكەندە, بٸرەۋٸ باقتىنىڭ جولىندا تۇر, ٷرجاردىڭ ٶزٸندە جوق. قازٸر وسى جايت ٶزكەسٸرٸن تيگٸزۋدە. ٷرجاردىڭ ٶزٸندە قازٸر بەنزيننٸڭ قۇنى – 174 تەڭگە.
بيۋدجەتتٸك مەكەمەلەردٸڭ بەرٸن كٶمٸرمەن قامتاماسىز ەتتٸك. 14 مىڭ توننا كٶمٸر تاسىدىق. 7790 تەڭگەدەن الدىق تونناسىن بيرجا ارقىلى. حالىقتى كٶمٸرمەن قامتاماسىز ەتۋ 70 پايىزدى قۇراۋدا. حالىق سانى 79 مىڭعا جۋىقتايدى, 20 مىڭعا تارتا جانۇيا بار. كٶمٸردٸ نەگٸزٸنەن اياگٶزدەن تاسيمىز.جانارمايدىڭ قىمباتتاۋىنا بايلانىستى قازٸر 15-16 مىڭ تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى بٸز ارنايى شتاب قۇردىق. ماقانشىدا, جالاڭاشكٶلدە «مەدينا» جشس بار. بيىل سولارمەن ەلجۋاز توپتارعا ٷش مىڭ تونناعا 6500 تەڭگەدەن (كەلگەندە 9500-10000 تەڭگە) كٶمٸر بەرۋ جٶنٸندە كەلٸسٸمگە وتىردىق.
ازىق-تٷلٸك باعاسىن ارزانداتۋ ماقساتىندا اپتا سايىن جەرمەڭكە ٶتكٸزٸپ كەلەمٸز. از قامتىلعان وتباسىلارىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ٷرجاردىڭ ورتالىعىندا, تاسكەسكەندە, ماقانشىدا ٷنەمٸ جەرمەڭكە ٶتكٸزٸلٸپ تۇرادى. وسى سەنبٸدە ورامجاپىراق – 80, سيىر ەتٸ – 1300, كارتوپ – 80, قاتىق – 120, قۇرت – 20, ٸرٸمشٸك – 110, سٷت 80 تەڭگەدەن ساتىلدى.
– سوڭعى سۇراق جول تۋرالى بولماق. ٶسكەمەننەن كەلەتٸن ادام جولدىڭ ٷرجارعا جاقىنداعاندا عانا جاقساراتىنىنبايقايدى. بٷگٸن ماقانشىعا باردىق, جول جاقسى. جالاڭاشكٶلدەن كٶل جاعاسىنا دەيٸنگٸ جول جٶندەلٸپ جاتىر ەكەن. الداعى ۋاقىتتا تاعى قانداي جولدار جٶندەلەدٸ?
– اۋدان بويىنشا جول مەسەلەسٸ جوق ەمەس, بار. ونى جاسىراتىن جوق, بەرٸ بٸلەدٸ. اۋدان اۋماعىمەن 965 شاقىرىم جول ٶتەدٸ. سونىڭ 277 شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق, 479-ى اۋداندىق, قالعانى وبلىستىق جولدار. بٸزدٸ قينايتىنى اۋىلدار مەن اۋدان ورتالىعىنداعى جولدار, ولار 90-شى جىلداردان جٶندەۋ كٶرمەگەن. سوڭعى ەكٸ جىلدا كٶلدەنەڭ – كٶكٶزەك جولىن تولىق جٶندەۋدەن ٶتكٸزدٸك, بۇعان 2014 جىلى 54 ميلليون, 2017 جىلى 60 ميلليون تەڭگە بٶلٸندٸ. وسى ٷشٸن ايماق باسشىسىنا ٷلكەن راقمەت ايتامىز. ال ەندٸ قالعان جولدارىمىزدىڭ ساپاسى سىن كٶتەرمەيدٸ. كەلدٸمۇراتقا باراتىن 30 شاقىرىم جولدىڭ ساپاسى ٶتە ناشار. مەن جيىنعا بارسام, حالىق الدىندا نە ايتارىمدى بٸلمەيمٸن. جىلدا جاسايمىز دەپ ۋەدە بەرۋگە تۋرا كەلەدٸ. الايدا, جالعىز ٶزٸمٸز بۇل ٸستٸ تىندىرا الماسپىز, ٶيتكەنٸ, بۇل ماقساتقا 540 ميلليون تەڭگە اقشا كەرەك. بٸر شاقىرىمىن جٶندەگەننەن پايدا جوق.جۋىقتا بۇل مەسەلەنٸ وبلىس ەكٸمٸنٸڭ الدىنا قويدىم. جالپى, اۋدان بويىنشا جٶندەۋدٸ قاجەت ەتەتٸنتراسسالاردىڭ ٸشٸندە كەلدٸمۇرات – ماقانشى, كٶكتەرەك – قاراتال, بەستەرەك, قاراقول, شولپان, ەگٸنسۋ, كٶكتال اۋىلدارىنىڭ جولدارى بار. بۇل جولداردى بٸرتٸندەپ جٶندەۋگە قارجى ٸزدەستٸرۋدەمٸز. 2008 جىلى باستالعان باقتى – تاسكەسكەن جولىنىڭ 100 شاقىرىمىنىڭ 20 شاقىرىمى قالدى. بۇل جۇمىس 2018 جىلى تولىق اياقتالادى, بۇيىرسا. ال الماتى وبلىسى شەكاراسىنان اياگٶزگە دەيٸنگٸ جولدى قىتايلىق كومپانييا جٶندەگەلٸ وتىر. «جول مۇراتى – جەتۋ» دەپ, وسىنداي جٶندٸ ٸستەردٸ اتقارىپ جاتقان جايىمىز بار.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت,باستامالارىڭىزعا تابىس تٸلەيمٸز!
سۇحباتتاسقان – ەرجان ەبٸش
