نەگٸزٸ ٶز باسىم شەت ەلدە بٸلٸم الۋعا قارسى ەمەسپٸن. سەبەبٸ جٷيە, قۇقىق, بٸلٸم بەرۋ, مەدەنيەت, تەرتٸپ, تٸل, ويلاۋ سالىستىرۋ ارقىلى شىڭدالا تٷسەدٸ, ٶرٸسٸ اشىلادى. سوندىقتان پرەزيدەنتتٸك «بولاشاق» باعدارلاماسىن قولدايمىن. ونىڭ ٸشكٸ مازمۇنى باسقا مەسەلە, ەرينە. بۇل جەردەگٸ سٶز دٸن قۇبىلىسىنا قاتىستى بولماق.
دٸني بٸلٸمنٸڭ قۇندىلىقتار جٷيەسٸنە, بولمىسقا قاتىستى قىرى ماڭىزدى. سەبەبٸ دٸني تانىم دا, دٸني سانا دا, دٸني سەنٸم مەن دٸني تەجٸريبە دە بولمىسقا قاتىستى نورمالىق-اكسيولوگييالىق قۋاتى بار قاباتتار.
سوندىقتان بٷگٸن شەت ەلگە دٸني بٸلٸم الۋعا كەتكەن ەربٸر ازامات پوتەنتسيالدى قاۋٸپتٸڭ كٶزٸنە اينالىپ ٷلگەردٸ. دٸن ٷيرەنەمەٸن دەپ كەتٸپ, ولاردىڭ دٸني تانىمىن, دٸني تەجٸريبەسٸن, دٸني ساناسىن ٶزٸمەن قوسا الىپ كەلٸپ جاتادى. بۇل دەگەنٸمٸز, ولار شەتەلدەردە العان دٸني تانىمى ارقىلى سول ەلدەردٸڭ ۇلتتىق مەدەني قۇندىلىقتارىن, دٸني تەجٸريبەسٸن ياعني باسقا مەدەنيەتتٸڭ تاريحي جٷرٸپ ٶتكەن جولى مەن قۇقىقتىق دٷنيەتانىمدىق قاباتىن ٶزدەرٸمەن بٸرگە ٶزەۋرەپ الىپ كەلەدٸ.
ولار ٶزٸمەن عانا شەكتەلسە قۇبا قۇپ, بٸراق ولار ەڭ دۇرىس جول وسى دەپ, ٶزگە ازاماتتاردى دا شاتاستىرادى.
بٸلٸم بەرۋ ستاندارتتارى, مەتوديكاسى, مازمۇنى, باعىتتارى قانداي بولسا دا, ول ۋنيۆەرسيتەت شارتتارىمەن بەرٸلەدٸ. بٸراق كەز كەلگەن مۇسىلمان ەلدەرٸندەگٸ ۋنيۆەرسيتەت سول جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ پاراللەل حۋجارادا, جاماعاتتىق, تاريقات نە ساياسي اعىم نە پارتييا ىقپالىنداعى دٸني اعىمداردان ادا ەمەس.
يسلامداعى ۋاقف قۇبىلىسىنا نەگٸزدەلگەن كەز كەلگەن ورتالىقتىڭ ارنايى بٸلٸم بەرۋ ستاندارتتارى مەن تەجٸريبەسٸ ۋنيۆەرسيتەت ستاندارتتارىنان بٶلەك. بۇل دٸني تەجٸريبە سالتى ەرٸ ەلەۋمەتتٸك پسيحولوگييالىق قالىپتاسۋىنىڭ ورتالىعى ەكەندٸگٸ جاسىرىن ەمەس.
مٸنە, شەتەلدەردەگٸ دٸني بٸلٸم جٷيەسٸنٸڭ وسى تۇسى بٸزدٸڭ ەلدەن بارعان دٸني بٸلٸم الۋشى جاستارىمىزعا ٷلكەن قاۋٸپ.
ەگەمەندٸك العاندا شەت ەلگە, ەسٸرەسە اراب مەملەكەتتەرٸندە بٸلٸم العان جاستاردىڭ تانىمىنا قاراساڭىز, ولاردىڭ ەلٸ كٷنگە دەيٸن دٸندٸ عىلىمي تۇرعىدان وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزۋدٸڭ بايىبىنا بارا المايتىنىن, دٸن مەن شاريعات, كونستيتۋتسييا مەن شاريعات, زايىرلىلىق پەن دٸن, دٸني تەجٸريبە مەن دٸني سانا اراسىن تانىمايتىندىقتارىن كٶرەمٸز.
وسى رەتتە, ەگيپەتتەگٸ «ەل-ازحار» ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دٸني بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە قاتىستى دا سىني كٶزقاراس كەرەك دەپ ويلايمىن. سەبەبٸ ول ەلدە دٸندٸ تەك عيباداتپەن جەنە مەشٸتپەن قانا شەكتەپ تانىعاندىقتان, اتالعان وقۋ ورنى دٸندٸ قۇبىلىس رەتٸندە تالداپ تا, تانىپ تا, تٷسٸنٸپ تە تٷسٸندٸرٸپ تە بەرە المايدى.
بۇل مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ جولى قانداي بولۋى مٷمكٸن? مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ تەتٸكتەرٸن, ەدٸستەرٸ مەن شارتتارىن سالىستىرمالى زەرتتەۋدٸ قولعا الۋ قاجەت. بٸرٸنشٸ ٷزٸلدٸ كەسٸلدٸ جەكە ٶز بەتٸمەن دٸني بٸلٸم الۋدى شەكتەۋ كەرەك. ەگەر بۇل شەكتەۋ جٷزەگە اسپاعان جاعدايدا, ونىڭ العان ديپلومىن دا جارامسىز دەپ تاۋىپ, ول ستۋدەنتتٸ ٶز ەلٸمٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە ارنايى ەكٸ جىلدىق باعدارلاما نەگٸزٸندە قايتا وقىتۋ كەرەك. مۇنداي تەجٸريبە تٷركييادا بار. مىسالى تٷركييادا «ال-ازحاردى» بٸتٸرٸپ كەلگەندەر, قايتادان ەكٸ جىل انكارا ۋنيۆەرسيتەتٸندە وقىپ بارىپ ديپلوم الادى. نوستريفيكاتسييا دٸني بٸلٸمدە وسىلاي شەكتەلگەن.
ەكٸنشٸ جولى, باكالاۆر ياعني بٸلٸم بەرۋدٸڭ باستاپقى ساتىسى مٷندەتتٸ تٷردە قازاقستانداعى دٸني بٸلٸم بەرۋ ستاندارتتارىن ارقىلى تامامدالىپ, شەت ەلگە ماگيستراتۋرا نە دوكتورانتۋرا باعدارلامالارىمەن جالعاسىپ جاتسا قۇبا قۇپ.
سوسىن شەت ەلگە دٸني بٸلٸم الۋعا كەتەتٸن ستۋدەنتتەر قر بعم اتتەستاتسييالاۋ شارتتارى ارقىلى تاڭدالىپ, سولاردىڭ ٸشٸنەن قمدب ۇسىنىسىن الۋ كەرەك. سەبەبٸ تەك قمدب بٷگٸنگٸ تاڭدا مۇنداي ماڭىزدى پسيحولوگييالىق جەنە تانىمدىق مەسەلەنٸ ٶز موينىنا الا المايدى. بۇل مەملەكەتتٸك مەسەلە.
سوندىقتان دا دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸ, بعم, ەدٸلەت, مٷفتيياتپەن بٸرلەسە وتىرىپ, وسى پروتسەستٸ زاڭنامالىق تۇرعىدان رەتتەۋدٸ قولعا العانى جٶن دەپ ويلايمىن. سەبەبٸ دٸني بٸلٸم الىپ جاتقان بٷگٸنگٸ ەربٸر جاس بولاشاقتا دۇرىس دٸني ساۋات بەرەتٸن مامان دەيتٸن بولساق, بٸزدٸڭ ماقساتىمىز جاستارىمىزدى ەرتٷرلٸ راديكالدى دٸني اعىمداردىڭ ىقپالى مەن تەرٸس ەسەرٸنەن قورعاۋعا جۇمىلدىرىلۋى كەرەك ەكەندٸگٸ تالاسسىز.
دوساي كەنجەتاي تەولوگ, پروفەسسور.
.jpg)