«قازٸر ٶزبەكتەر بٸرتە-بٸرتە لاتىن ەرپٸنە كٶشٸپ جاتىر» دەپ جازىپتى وسىدان اتتاي جيىرما جىل بۇرىن شەرحان مۇرتازا «تاشكەنتتە كٸمدەر بولماعان…» اتتى ماقالاسىندا («ەگەمەن قازاقستان», 16 قىركٷيەك, 1997جىل).
تۇلعا نەسٸمەن تۇلعا?! مەسەلەنٸ دەر كەزٸندە كٶتەرە بٸلۋٸمەن, كٶرە بٸلۋٸمەن تۇلعا. بۇلاردىڭ قالامىندا, قانىندا كەشەگٸ الاش قايراتكەرلەرٸنٸڭ كٶرەگەندٸك, تەكتٸلٸك قاسيەتٸ بار. بٸز بۇدان بۇرىن دا وسىنداي تۇلعالاردىڭ ەلٸ كٷنگە دەيٸن ماڭىزىن جويماعان مەسەلەلەردٸ ارقاۋ ەتكەن تۋىندىلارىنان ٷزٸندٸ بەرٸپ وتىراتىنبىز. بۇل جولى دا سول داعدىمىزدان جاڭىلماي, شەراعاڭنىڭ م.ەۋەزوۆتٸڭ 100 جىلدىعىنا وراي تاشكەنتتە ٶتكەن جيىننان جازعان ماقالاسىنان بٸر ٷزٸك جارييالاپ وتىرمىز.
***
…مىنا ازاتتىق العان سوڭعى جىلداردا ورتالىق ازيياداعى ٷش مەملەكەت باسشىلارى, قازاقستان, ٶزبەكستان, قىرعىزستان پرەزيدەنتتەرٸ قايتا-قايتا باس قوسىپ, جەكە-جەكە تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر بولا تۇرا, تۋىستىق بٸرلەستٸكتٸڭ جولدارىن ٸزدەستٸرٸپ جٷرگەندەرٸ بايقالادى. ەرينە, بۇل بٸر مەملەكەت بولايىق دەگەن نيەت ەمەس.
بٸراق, ساياسي, ەكونوميكالىق, مەدەنيەت, رۋحانييات جاعىنان بٸرلەستٸكتٸڭ پايداسى شاش-ەتەكتەن ەكەنٸ داۋسىز شىندىق. مىسالى, وسى ٷش مەملەكەتتٸڭ ورتاق اقشاسى بولعاننان حالىقتار پايدا كٶرمەسە زييان شەكپەيدٸ. قازٸر ٶزبەكستانعا بارا قالساڭ, قازاقستاننىڭ تەڭگەسٸ ٶتپەيدٸ. دوللار ايىرباستاۋعا, قازاق تەڭگەسٸن ٶزبەك سومىنا ايىرباستاۋعا تىيىم سالىنعان. سودان بارىپ «قارا بازاردىڭ» ايلاسى قاراستىرىلادى. سٶيتەمٸن دەپ بٸزدٸڭ بٸر جٸگٸتٸمٸز الاي بازارىندا قولعا دا تٷسٸپ قالىپ, ەرەڭ قۇتىلدى.
ەسكەر بٸرلەستٸگٸ قاجەت. بٸرلەسكەن قارۋلى كٷش ەردايىم ەلەۋەتتٸ. وسى كٷندەرٸ قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸگٸندە, ٶزبەكستان شەكاراسىندا ٶتٸپ جاتقان بٸرلەسكەن ەسكەري جاتتىعۋلار ٶز نەتيجەسٸن بەرٸپ تە قالار.
قانشا ايتقانمەن دٷنيە كەيپٸنە قاراساڭىز, الاپات بولىپ جاتقان جەرلەر از ەمەس. الىسقا بارماي-اق, ٸرگەمٸزدەگٸ اۋعانستان, تەجٸكستانداعى جانجالدار دا جەتكٸلٸكتٸ. وي, ول بٸزدەن الىستا عوي دەپ جايباراقات جانتايىپ جاتۋدىڭ جٶنٸ جوق. ٷلكەن ٶرتتٸڭ شوعى الىسقا شاشىرايدى. قۇداي ساقتانساڭ – ساقتايدى.
اق يمپەرييا, قىزىل يمپەرييا تٷرٸك تٸلدەس حالىقتاردىڭ جٸگٸن اجىراتۋدىڭ نەبٸر قيتۇرقى جولدارىن ويلاپ تاپقان.
سونىڭ بٸرٸ – الفاۆيت. ٶزبەكپەن جٷزبە-جٷز سٶيلەسسەڭ, بەرٸ تٷسٸنٸكتٸ. ال ەندٸ گازەتٸن الىپ قاراساڭ, ەجٸكتەپ وقىپ ەرەڭ تٷسٸنەسٸڭ.
قازٸر ٶزبەكتەر بٸرتە-بٸرتە لاتىن ەرپٸنە كٶشٸپ جاتىر. بٸرٸنشٸ سىنىپتان باستاپ مەكتەپتەردە كيريلليتسامەن قاتار, لاتىن الفاۆيتٸنە ماشىقتاندىرادى. كٶشەلەرٸ تولا ٶزبەك تٸلٸندە لاتىنشا جازۋلار.
ال ەندٸ وسى باستان وسى تٷرٸك تٸلدەستەر, ولاردىڭ اسا بٸلٸمدٸ عالىمدارى بٸرلەسٸپ لاتىننىڭ ٶزٸن ورتاق جاساماسا, تاعى دا شٶرە-شٶرە, بٸر-بٸرٸمٸزدٸ وقي المايتىن, تٷسٸنبەيتٸن حالدە قالامىز.
تٶبەلەس نەدەن شىعادى? ادامدار بٸر-بٸرٸن تٷسٸنبەۋدەن شىعادى. تٷرٸك تٸلدەستەر بٸرٸن-بٸرٸ قازٸر تٷسٸنبەي ەلدەقالاي تٶبەلەسسە, بٸزدٸڭ ۇرپاقتارىمىز بٸرٸن-بٸرٸ ٶلتٸرۋگە دەيٸن بارادى. قۇداي ونىڭ بەتٸن اۋلاق قىلسىن. ەندەشە, بٸرلٸكتٸڭ قامى وسى باستان قالانۋى قاجەت.
