ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى شەكٸر ىبىراەۆ قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «اباي جەنە ححٸ عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىنا وراي پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
«قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اباي تۋرالى جازعان ماقالاسى «اباي جەنە ححٸ عاسىرداعى قازاقستان» دەپ اتالادى. ماقالانىڭ اتاۋىنان بٸردەن كٶرٸنٸپ تۇرعانداي, ابايدىڭ ايتقان تەرەڭ ويلارى, ادام, قوعام, ەلەۋمەتتٸك ورتا, ۋاقىتقا سەيكەس قورىتقان وي-پٸكٸرلەرٸن بٷگٸنگٸ قازاقستاننىڭ تٸرشٸلٸگٸندەگٸ تٷرلٸ قۇندىلىقتارمەن جەنە بولىپ جاتقان وقيعالارمەن ٶرەلەستٸرۋ ماقساتىندا جازىلعانى انىق بايقالادى. اباي دەۋٸرٸ باسقا بولعانىمەن ونىڭ ايتقان ويلارى, ەسٸرەسە حالقىمىزدىڭ تٷرلٸ قۇندىلىقتارى, مٸنەز-قۇلقى, ەرەكشەلٸكتەرٸ بٷگٸنگٸ قوعامدا دا ٶتە ٶزەكتٸ. قازٸرگٸ قازاقستاننىڭ جاعدايىندا دا ويلانىپ, اباي ويلارىمەن ساباقتاستىراتىن, كەمشٸلٸگٸمٸزدٸ جٶندەيتٸن, جاقسىلىعىمزدى اسىراتىن مەسەلەلەردٸڭ ٶتە كٶپ ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ», - دەدٸ عالىم.
ونىڭ پايىمىنشا, ابايدىڭ ٶلەڭدەرٸن وقىپ وتىرعاندا جەكە ادامعا ارنالعان سيياقتى كٶرٸنەدٸ. بٸراق, تۇتاستاي الىپ قاراعاندا, اباي ادامنىڭ, قازاق قوعامىنىڭ حالىق رەتٸندە جٸبەرٸپ وتىرعان كەمشٸلٸكتەرٸن كٶرٸپ, ونى ەدەمٸ سىناپ ايتا بٸلگەن.
«بٸر كٸسٸ ەمەس جازعانىم, جالپاق جۇرت قوي. شامدانباي-اق شىراقتار ۇقساڭ جارار», دەيدٸ. دەمەك, ابايدىڭ ٶزٸ «مەنٸڭ جازعانىم بٸر كٸسٸ, ەمەس جالپى ۇلتتىڭ مەسەلەسٸ» دەگەندٸ ٶلەڭدەرٸندە كٷنتەرتٸبٸنە شىعارىپ وتىر. ەندٸ وسى تۇرعىدان كەلگەندە قازٸرگٸ قازاق قوعامىندا اباي ويىمەن ساباقتاستىراتىن, ٶرەلەستٸرٸپ قاراستىراتىن قانداي مەسەلەلەر بار? ەلبەتتە بٷگٸنگٸ قوعامىزدىڭ احۋالى, مەن-جايى. كەمشٸلٸكتەر بولسا, ول قاراپايىم قازاق حالقىنا عانا ايتىلعان نەرسە ەمەس. ول بيلٸككە, بيٸلٸك جٷيەسٸنە دە قاتىستى. ەرينە, اباي ايتىپ وتىرعان جاقسى مەن جامان نەرسەلەردٸڭ بارلىعىن حالىقتان تالاپ ەتۋٸمٸز كەرەك. جاماننان جيرەندٸرٸپ, جاقسىسىنا قاراي يكەمدەۋ - ابايدا تۇنىپ تۇرعان ويلار. بٸراق, مۇنى تەك قانا كٶپشٸلٸكتەن ەمەس قازٸرگٸ باسقارۋ جٷيەمٸزدەن دە تالاپ ەتۋ قاجەت», - دەدٸ شەكٸر ىبىراەۆ.
فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ابايدىڭ ەڭبەك ەتۋ مەسەلەسٸنە دە كٶپ نازار اۋدارعاندىعىن اتاپ ٶتتٸ.
«وسى ۇعىمدى الىپ قاراعاندا, ەرينە, مەملەكەت, ەل, حالىق بولىپ العا قاراي دامۋىمىز ٷشٸن بٸرٸنشٸ كەزەكتە جاپپاي ادال ەڭبەك ەتۋٸمٸز كەرەك. بٸراق وسى ەڭبەككە دەگەن كٶزقاراسى بٸزدٸڭ قوعامىزدا قانداي دەڭگەيدە? ەڭبەككە قۇرمەت بار ما? تازا ەڭبەككە جول اشىلعان با? ەڭبەك ادامى ەدٸل باعالانا ما? جوق ەلدە ونى اينالىپ ٶتٸپ, باسقاشا جولمەن بايىپ العان ادامداردىڭ ەڭبەك ادامدارىنان مەرتەبەلٸ مە? قوعامدا دەل سونداي ادامدار باعالانىپ وتىرعان جوق پا? دەمەك ەڭبەكتٸ تالاپ ەتۋ جەنە سول ەڭبەكتٸ باعالاۋدا بيلٸك جٷيەسٸ دە ويلانۋى تيٸس. ونىڭ ٷستٸنە قوعامدا پىسىقايلىق, تٷرلٸ جولمەن ماقساتقا, بايلىققا قول جەتكٸزۋ, ارىزدانۋ سيياقتى جامان قىلىقتارعا جول اشىلعان. «قازاقتىڭ قايسىسىنىڭ بار ساناسى, قىلت ەتەردە داپ-دايىن بٸر جالاسى. پىسىقتىقتىڭ بەلگٸسٸ - ارىز بەرۋ, جوق تۇرسا دا بەس بەرەسٸ, التى الاسى». مٸنە وسىنداي قۇبىلىستاردان ارىلۋ ٷشٸن اباي ويلارىن قازٸرگٸ قازاق قوعامىندا جٷرٸپ جاتقان جاقسىلى-جامان ٷدەرٸستەرٸمەن قاتار ساقتاستىرىپ وتىرۋىمىز كەرەك», - دەدٸ ول.
عالىم «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» ٶلەڭٸنە دە تالداۋ جاساي كەلە اباي زامانىندا ايتىپ كەتكەن جامان مٸنەز-قۇلىقتاردان ەلٸ كٷنگە ارىلا الماي كەلە جاتقانىمىزعا قىنجىلىس بٸلدٸردٸ.
«ابايدىڭ «ٶسەك, ٶتٸرٸك, ماقتانشاق, ەرٸنشەك بەكەر مال شاشپاق» دەگەن سٶزٸ بار. بۇلار جەكە-جەكە تۇرعان مٸنەز ەرەكشەلٸگٸ ەمەس. بەسەۋٸ قوسىلىپ, ادامنىڭ بويىندا تۇتاس جٷرەتٸن كەمشٸلٸكتەر. ٶسەك پەن ٶتٸرٸك جٷرگەن جەردە ماقتانشاقتىق ورىن الادى. ماقتانشاقتىق بولعان جەردە مال شاشۋ بولادى. ەيتەۋٸر مىقتى, كەرەمەت بولىپ كٶرٸنەيٸن دەيتٸن ماقتانشاقتىق پەن مال شاشۋ ەگٸز قۇبىلىس. اباي ايتقان وسى بەس دۇشپاندى, كەمشٸلٸكتەردٸ قازٸر بٸز جويا الدىق پا? ەلبەتتە بۇل ٷلكەن سۇراق. كەرٸسٸنشە, سونىڭ كەيبٸرەۋٸ كٷشەيٸپ بارا جاتقانداي. ال ەندٸ اقىننىڭ «تالاپ, ەڭبەك, تەرەڭ وي, قاناعات, راقىم ويلاپ قوي» دەگەنٸن تارقاتار بولساق, ادال ەڭبەك ەتكەن ادام سول ەڭبەكتٸڭ نەتيجەسٸن كٶرۋ ٷشٸن مٸندەتتٸ تٷردە تالاپتانادى. تازا ەڭبەگٸمەن كٷن كٶرگەن ادام قاناعاتشىل, ادال ەڭبەكپەن كٷن كٶرگەن ادام راقىمشىل, ٶزگە قاراۋعا, ٶزگەنٸڭ اۋرتپاشىلىعىن تٷسٸنۋگە بەيٸم تۇرادى. بۇل بٸر-بٸرٸمەن بايلانىسىپ جاتقان مٸنەزدەر ادام بويىنداعى جاقسى قاسيەتتەر. اباي ايتىپ وتىرعان وسىنداي جاقسى مٸنەزدەردٸ سانامىزعا سٸڭٸرۋ ٷشٸن ونى بٷكٸل بيلٸك جٷيەسٸ دە, قاراپايم حالىق تا قاپىسىز ورىندايتىن قاعيدا رەتٸندە قابىلداۋى تيٸس», - دەدٸ شەكٸر ىبىراەۆ.
