نەستٸلەك اقساقالدىڭ دەرەگٸ
جىل سايىن اتامەكەنٸم – شۇبارتاۋ ٶڭٸرٸنە بارىپ تۇرامىن. اتا-باباما رۋحىنا قۇران قاتىم تٷسٸرە سالىسىمەن, اباي اۋدانى مەن شۇبارتاۋدىڭ شەكاراسىندا ورنالاسقان مالكەلدٸ اۋىلىنا اسىعام. مالكەلدٸدە ٶڭٸر تاريحىنىڭ تەرەڭ بٸلگٸرٸ, ەسكٸ ادامداردىڭ سوڭعى كٶزٸ, شەجٸرەشٸ نەستٸلەك سەمەنبەتۇلى تۇرادى. جىلداعى ەدەت بويىنشا بىلتىر دا بارىپ, سەلەم بەردٸم.
مەنٸڭ قىزىقتاراتىن دٷنيە بەلگٸلٸ: تٶسەكتە باسى قوسىلماسا دا, تٶسكەيدە مالى ارالاسىپ كەتەتٸن قوس ٶڭٸردٸڭ تاريحى, شۇبارتاۋدان شىققان تۇلعالار, اباي مەن شەكەرٸم, ونىڭ شەكٸرتتەرٸ مەن ارالاسقان ادامدارى تۋرالى ەڭگٸمەلەر. بىلتىرعى بارعان ساپارىمدا نەستٸلەك اقساقالمەن دالانى شارلاپ جٷرٸپ بٸرسىپىرا دٷنيەنٸڭ باسىن شالعانبىز, سوڭىرا ٷيٸندە جاتا-جاستانا ەڭگٸمەلەستٸك.
«ەي, سەن بالا مىنانى بٸلەسٸڭ بە, ال, مىنا جاعدايدى ەستٸپ پە ەدٸڭ?» - دەپ ەلٸكتٸرٸپ الىپ, ەڭگٸمە باستايتىن نەستٸلەك اعا وسى جولى بٸراز سىردىڭ تيەگٸن اعىتتى.
سول كەزدە ديكتوفونىما مىنا بٸر ەڭگٸمەنٸ جازىپ الىپ ەدٸم. ەڭگٸمە شەكەرٸمنٸڭ وققا ۇشقانى تۋرالى. ارا-اراسىندا قىزىقتى دەرەكتەر دە ۇشىراسادى. سونى قول بوساعان ۋاقىتتا قاعازعا كٶشٸرٸپ, سٸزدەردٸڭ نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرمىن.
نەستٸلەك سەمەنبەتۇلى: سوۆحوزدىن ديرەكتورى ەدٸم. 1982 جىل. ناقتى ەسٸمدە. كٶكتەمنٸڭ لەبٸ ەندٸ سەزٸلە باستاعان شاق, ناۋرىز ايى.
اۋداننىڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى شايماعانبەت ماقاشەۆ حابارلاستى. وبلىس ورتالىعى سەمەيدە سوۆحوز ديرەكتورلارىنىڭ ايماقتىق اكتيۆٸ بولادى, سوعان جولعا شىق دەدٸ. اياكٶزگە بارىپ, ارى قاراي قاراي پويىزبەن نە اۆتوبۋسپەن جەتەتٸنبٸز. مەن ولاي جٷرۋدٸ قالامادىم دا, «ويباي-اۋ شەكە, ماعان قاينار جاقپەن بارعان جەڭٸل» دەپ ايتتىم.
سودان جولعا شىقتىق. بٸر جەرگە كەلگەن كەزدە كٶلٸگٸمٸزگە جانارماي قۇيىپ الايىق دەپ توقتادىق. اناداي جەردە بٸر توپ ادام تۇر ەكەن, اراسىنان بٸر كەلٸنشەك شىعىپ, بٸزگە قاراي جٷردٸ. «اعا, سەلەمەتسٸز بە, سٸز سەمەيگە جينالىسقا بارا جاتقان كٸسٸ سيياقتىسىز عوي, مەن دە سوعان بارا جاتىر ەدٸم, الا كەتەسٸز بە?» - دەپ ٶتٸندٸ.
الا كەتەيٸن دەپ ەدٸم, ەلگٸ كەلٸنشەك قاسىمدا تاعى 2 ادام بار ەدٸ, ولاردى دا الا كەتسەك دەپ تاعى قيىلدى. كٶلٸككە سييادى عوي, كەلٸستٸم. كەلٸنشەك بٸر توپ ادامنىڭ ٸشٸنەن ەكٸ ٷلكەن كٸسٸنٸ ەرتٸپ كەلدٸ. جولعا شىقتىق. ەكٸ شالدىڭ بٸرٸ سىمباتتى كٸسٸ ەكەن, اياعىنا حروم ەتٸك كيگەن, ٷستٸندە سەندٸ ماكينتوش كەستٶمٸ بار, قالادا تۇراتىنى جەل مٷجٸمەگەن مەرمەرداي بەتٸنەن كٶرٸنٸپ تۇر. ەكٸنشٸسٸ الداعى بٸر اۋىلدان تٷسەدٸ ەكەن. وعان مەن بەرمەدٸم, ەكٸ كٶزٸم ەلگٸ كەۋدەسٸ قايقايعان اقساقالدا.
ەكٸ اقساقال مەن كەلٸنشەك ارتقى ورىندىققا جايعاستى. ٶزٸم كٶلٸكتٸڭ الدىڭعى ورىندىعىنا مٸندٸم. قوزعالعاننان سەل كەيٸن, ەلگٸ سەرگەك اقساقال جٶن سۇراسا باستادى. وسىلاي دا وسىلاي شۇبارتاۋدان كەلەمٸز, سوۆحوزدىڭ ديرەكتورىمىن, پەلەن-تٷگەن دەپ جاتىرمىن. تانىس-بٸلٸستٸكتەن كەيٸن: «ال ەندٸ جول قىسقارسىن, اقساقال ەنگٸمە ايتا وتىرىڭىز!» - دەدٸم. كٶپتٸ كٶرگەنٸ بٸلٸنٸپ-سەزٸلٸپ تۇردى. بٸز دە اۋىلدىڭ قارييالارىنىڭ ەڭگٸمەسٸن ەستٸپ ٶسكەنبٸز, مىنا شال بەكەر جٷرگەن ادام ەمەس دەپ ٸشتەي ويلاپ كەلەمٸن. سەل ۋاقىت ٶتكەن سوڭ, قوزعالاقتاپ اپ جٶتكٸرٸنگەن جاڭاعى سىمباتتى شال سٶز باستادى. «قاراعىم راحمەت, ەندٸ بٸزدٸڭ جولىمىز بولدى, سەن مٸنگٸزٸپ الدىڭ, مەن ساعان بٸر وسى كٷنگە دەيٸن ايتىلماعان بٸر ەڭگٸمە ايتىپ بەرەيٸن» دەدٸ.
1931 جىلى دەدٸ, 20-عا تولماعان كەزٸم. كومسومولمىن ەرٸ شىڭعىستاۋدا ميليتسييا قىزمەتكەرٸ ەدٸم. قيىن كەزەڭ, بٸر جەردە كٸسٸ ٶلتٸرٸپ جاتىر, بٸرەۋلەر قىتايعا قاشىپ جاتىر, ەل ٸشٸندە اشارشىلىق جايلاعان, كەمپەسكە, ايداۋ, نەسٸن ايتاسىڭ, الماعايىپ ۋاقىت. بٸر كٷنٸ باستىعىمىز شاقىرىپ الىپ مىنا ەكٸ وفيتسەرگە ەرٸپ, اربانى ايدايسىڭ, ٷشەۋٸڭ بارىپ قالادان جاڭا ميليتسييانىڭ فورماسىن, اۋدانعا قارۋ-جاراق ەكەلەسٸڭدەر دەپ اربامەن سەمەيگە جٸبەردٸ. اپىر-توپىر بارىپ, كەرەك دٷنيەنٸ الىپ كەلدٸك. سۋ جاڭا فورما كيدٸك, قارۋلاندىق. سٶيتٸپ جٷرگەندە مامىر ايى بولدى. بٸر كٷنٸ «ويباي, ەلتاي ەرنازاروۆ كەلە جاتىر, جورعادا ٶگٸز تاۋدا جينالىس ٶتكٸزٸپتٸ, شۇبارتاۋ كٶتەرٸلٸسٸنە قاتىستىڭ دەپ 9 اۋداننىڭ باسشىسىن پارتييادان شىعارىپ, سٸبٸرگە ايداتىپ جٸبەرٸپتٸ» دەگەن ەڭگٸمە جەتتٸ. سودان كەيٸن بارىپ ابىرالىعا, ەندٸ مٸنە قاراۋىلعا كەلە جاتىر ەكەن دەپ جاتتى. سودان «ەرنازاروۆ كەلەدٸ» دەپ بٸزدٸڭ باستىقتار جانتالاسىپ, 2-3 ٷيدٸ ەرەڭ تٸكتٸ, جاعداي جوق, قيىن ۋاقىت قوي ەندٸ. 2-3 ٷيدٸ تٸگٸپ ٶزدەرٸنشە بٸزدٸ كٷزەت رەتٸندە بوساعاعا قويىپ قويدى. ٷستٸمٸزدە سۋ جاڭا فورما, قولدا جاڭا مىلتىق. قىلشىلداعان جاسپىز, بەرٸ قىزىق بٸزگە. سودان ەلتاي كەلدٸ, حالىقتى جيناپ, مەجٸلٸس ٶتكٸزدٸ, جاعدايدى ايتتى. «وسىلاي دا وسىلاي, قازاقستاندى اشارشىلىق جايلادى, مەن وسىنىڭ بەرٸن استاناعا ورتالىققا جەتكٸزەم, جاعدايلارىڭدى تٷزەيمٸن» دەپ ەلدٸڭ كٶڭٸلٸن اۋلادى.
ال ەندٸ وعان دەيٸن حالىقتىڭ ٸشٸندەگٸ دٷربەلەڭدٸ تيياتىن, قىتايعا كەتٸپ جاتقانداردى توقتاتاتىن, كٶتەرٸلٸستٸ باساتىن ارالارىندا بەدەلدٸ كٸم بار? كٸمنٸڭ سٶزٸنە حالىق توقتايدى دەپ سۇرادى. جينالعان جۇرت بٸراز ٷنسٸز تۇردى دا, «شەكەرٸم عوي, شەكەرٸم قاجى! ودان باسقا كٸمٸمٸز بار?!» دەپ ۇلارداي شۋلاپ كەتتٸ. كەشەگٸ قۇنانبايدىڭ ۇرپاعى سونى ايتقانىنا عانا حالىق توقتايدى, ەيتپەسە باسقا بٸرەۋدٸڭ سٶزٸن كەرەك ەتپەيدٸ دەپ جاتتى. ەرنازاروۆ: «ەندەشە, سول كٸسٸنٸ شاقىرساڭدارشى ماعان, قاجىلارىڭمەن دۇرىستاپ سٶيلەسەيٸن» دەدٸ.
سودان باسشىلار ەكٸ قوس اتپەن ەكٸ جاس جٸگٸتتٸ «شەكەرٸمدٸ الىپ كەلٸڭدەر» دەپ جٶنەلتتٸ. شەكەرٸم دە الىس جەردە جٷرمەگەن بولۋ كەرەك, بٸر كٷننٸڭ ٸشٸندە تاۋىپ, ەرتٸپ ەكەلدٸ. قاجەكەڭ ٷلكەن تور جورعا اتپەن كەلدٸ, قولىندا سارىالا قامشىسى بار, باسىنا ەلتٸرٸ تىماق, ٷستٸنە جەڭٸل شاپان, اياعىنا ساپتاما ەتٸك كيٸپ العان. شاپانىنىڭ بٸر ەتەگٸن قايىرىپ كٸسەسٸنە قىستىرىپ العان ەكەن, ٷيدٸڭ تۋرا الدىنا كەپ تٷستٸ. ەرنازاروۆ سىرتقا شىقتى. قاجى اعامىز «اسسالاۋمالەيكۋم!» دەپ امانداستى دا جەرگە جايعاسا كەتتٸ. سەلەمدەسكەننەن كەيٸن ەرنازاروۆ كەشە ەلگە ايتقان سٶزدٸ قاجىعا قايتالاپ ايتتى. «مىنا حالىق سەنٸڭ عانا سٶزٸڭە توقتايدى دەيدٸ. سەن ٷگٸت-ناسيحات جٷرگٸز, حالىقتى باس» دەدٸ. ٷش رەت قايتالاپ ايتتى. شەكەرٸم لەم-ميم دەگەن جوق, ٷنسٸز عانا تىڭداپ وتىردى. سول بويى جۇمعان اۋزىن اشقان جوق. ىڭعايسىز بٸر جاعداي بولدى. قاجىدان سٶز الا الماعان ەرنازاروۆ ٷيگە قاراي بۇرىلىپ كەتتٸ. شەكەرٸم قامشىسىنا سٷيەنٸپ تۇردى دا, ەتەگٸن سٸلكٸپ-سٸلكٸپ, تٸزەسٸن قاعىپ جٸبەرٸپ, تورى اتىنا مٸنگەن بويدا شاقپاققا قاراي كەتتٸ. كەلگەن باسشى ارتىندا سوستيىپ تۇرىپ قالعان اۋدان باسشىلارىنا قاراپ: «بەرٸڭدٸ بٷلدٸرٸپ جٷرگەن وسى قاجىلارىڭ ەكەن» دەپ تٷنەرٸپ كەتتٸ. شەكەرٸم ٶز بەتٸنە كەتكەن, ەلتاي الماتىسىنا كەتتٸ. كٷز بولىپ قالدى. كٷندە كٸسٸ ٶلٸمٸ. ەل ٸشٸ تىنىش ەمەس. «كٷزدە رامازاندا ەكٸ مۇعالٸمدٸ ٶلتٸرٸپتٸ, انابٸر ولجابايدى ٶلتٸرٸپ كەتٸپتٸ» دەگەن ەڭگٸمە گۋ-گۋ ەتەدٸ. سودان باندىلاردى ۇستاۋ كەرەك دەپ سەمەيدەن بٸر جازالاۋشى جاساق كەلدٸ.
جاساقتى قاليتوۆ دەگەن تاتار باسقارىپ كەلدٸ. قارقارالىدان بٸر وترياد كەلدٸ. ونىڭ باسشىسى قاراسارتوۆ دەگەن كٸسٸ ەكەن.
مۇزداي قارۋلانعان ەكٸ وتريادتىڭ قاتارىنا جەردٸ بٸلەتٸن ادامداردى جينادى. «سەندەر جەردٸ كٶرسەتەسٸندەر, شىڭعىس تاۋدىڭ ٸشٸن سٷزٸپ شىعامىز» دەدٸ. سول جاساقتىڭ بٸرەۋٸنە مەن دە قوسىلدىم. جاس جٸگٸتپٸن, كومسومولمىن, قولىمدا جاڭا قارۋ, ٷستٸمدە جاڭا فورما, ونىڭ ٷستٸنە ات بەرگەن. جۇلقىنىپ تۇرمىن. سودان شىقتىق, شىڭعىستاۋدىڭ ٸشٸن سٷزٸپ كەلە جاتىرمىز. بٸر كەزدە سٸبٸرلەپ اق جاڭبىر جاۋدى. قازاننىڭ العاشقى كٷنٸ. ەكٸ جاساق ەكٸ جاقتى قاتار سٷزٸپ كەلە جاتقان ەدٸك, كەنەت سايدان قولامتا بىقسىپ جاتقانىن بايقادىق. «مەسساعان, باندىلار جاڭا عانا كەتكەن ەكەن» دەپ دەرەۋ اتتارىمىزدان قارعىپ تٷسٸپ قاراپ جاتتىق. تەزدەتٸپ اتقا قونىپ, بٸراز جٷرگەننەن كەيٸن اناۋ سايدان ەلگٸ ٶزٸم كٶرگەن تورى اتقا مٸنگەن بٸر كٸسٸ تاستاق جەردٸ ساتىر-سۇتىر ەتكٸزٸپ شىعا كەلدٸ. «باندى ەنە كەتتٸ!» دەپ تۇرا كەپ قۋدىق. ەلگٸ كٸسٸگە جاقىنداپ قالعاندا بٸردەن تانىدىم. شەكەرٸم قاجى ەكەن. تاتار قاليتوۆ مىلتىقتى سٸلكە كٶتەرٸپ, تارتىپ جٸبەردٸ. ساننان تيدٸ. كٶرٸپ كەلەمٸز. شەكەرٸم اياعىن قايىرا ۇستاعان بويى, مىنا قولىندا تٸزگٸن مەن ۆينتوۆكا بار, اتتىڭ باسىن قايىرىپ كٶلدەنەڭ تۇرا قالدى. «اتپاڭدار! اتپاڭدار! مەن سەندەرگە كەرەك اداممىن! مەن شەكەرٸم قاجىمىن!» دەپ ايقاي سالدى. كاليتوۆ سٶزگە كەلگەن جوق, مىلتىقپەن تاعى دا تارتىپ جٸبەردٸ. شەكەرٸم اتتىڭ ٷستٸنەن سەرەڭ ەتٸپ قۇلادى. تورى اتى ويناقتاپ شىعا بەردٸ. «وي, باندى ۇستالدى» دەپ بارىپ توپىرلاپ قاراساق, سول مامىر ايىندا كٶرگەن شەكەرٸم ەكەن شىنىمەن. باسشىلار باندىنى ۇستادىق دەپ حاتتاما تولتىرۋعا كٸرٸستٸ. حاتتاما بٸتكەن سوڭ, ەكٸ سولداتتى سەمەيگە جٶنەلتتٸ دە, بٸر سولداتتى ەكٸ اتپەنەن قارقارالىعا ايدادى. «بٸزگە باندىنى تٷيەگە ٶڭگەرٸندەر» دەپ تاپسىرما بەردٸ. سودان 12 شاقىرىم جەردەگٸ رامازان اۋىلىنا تارتتىق. حالىقتان جاسىرىنىپ, تٷن ٸشٸندە كەلدٸك. شەكەرٸم بيٸك ادام, تٷيەگە ٶڭگەرٸپ ەرەڭ ەكەلدٸك. اۋىلدىڭ اقساقالدارىن جينادىق. «مٸنە, باندى ۇستالدى, ەندٸ ەل تىنىشتالادى» دەگەندەي ەڭگٸمە ايتىلدى. سودان كەيٸن بٸزگە «بارىڭدار دا مىنا كٸسٸنٸ بٸر جەرگە كٶمٸپ تاستاڭدار» دەپ تاپسىرما بەردٸ.
تٷيەنٸ جەتەكتەگەن بويدا, ەۋدەم جەردە اپان سيياقتى بٸر ويپاڭداۋ بٸر جەر بار ەكەن سوعان قاجىنىڭ دەنەسٸن سىلق ەتكٸزٸپ تاستاي سالدىق تا, بەتٸن جابا سالدىق. جانازا شىعارۋ, قۇران وقۋ جوق قوي. سودان كەيٸن ەلگٸ اۋىلدان تاڭ اتپاستان اتتانىپ كەتتٸك. وسىلاي, باۋىرىم. شەكەرٸم قاجىنى وسىلاي وپات قىلعانبىز.
***
نەستٸلەك اقساقال بٸراز ٷنسٸز قالىپ, سٶزٸن جالعادى. مٸنە, ەلگٸ شالدىڭ ماعان ايتقان ەڭگٸمەسٸ وسى. شەكەرٸم تۋرالى ەڭگٸمەلەردٸ بالا كەزٸمٸزدەن ەستٸپ ٶستٸك قوي. انانداي ەڭگٸمە ايتىپ وتىرعان جاڭاعى اقساقالدى ٸشتەي جەك كٶرٸپ كەلە جاتتىم. سودان سەمەيگە ٸلٸندٸك, اقساقالدى ٷيٸنە جەتكٸزٸپ تاستادىم. ٸشٸم الاساپىران, كٶڭٸل-كٷيٸم الاي-دٷلەي بوپ تۇر. «اقساقال اتىڭىزدى ايتىڭىزشى, بٸلٸپ جٷرەيٸن» دەپ سۇرادىم.
ەسٸمٸ ٶمٸرتاي, فاميليياسى سماعۇلوۆ ەكەن. وسى وقيعانى ۇمىتىپ قالمايىن دەپ ەر جەردە ايتىپ جٷردٸم. 1993 جىلى «جۇلدىز» جۋرنالىنا جازىپ جٸبەرٸپ ەم, جۋرنال ول ماتەريالىمدى جارييالادى. وسى بٸر ەڭگٸمەنٸ ەرتەرەكتە ەرعالي ىبىراەۆ دەگەن اقىنعا ايتىپ ەم, ول شەكەرٸمدٸ ۇستاۋ وپەراتسيياسىنا قاتىسقان كٶزٸ تٸرٸ زەينوللا دەگەن ميليتسيونەر بار, سول بولۋى مٷمكٸن دەگەن. مەن سول اتپەن «جۇلدىزعا» جارييالاپ جٸبەرٸپپٸن. كەيٸن تٷزەتتٸم بٸراق. ەلگٸ اقساقال اباي اۋدانى «قىزىل تۋ» سوۆحوزىنىڭ ادامى ەكەن, مەنٸمەن كەزدەسكەننەن 3-4 جىلدان كەيٸن قايتىس بولدى.
ەدٸلٸن ايتۋ كەرەك اقساقال جاڭاعى ەڭگٸمەنٸ زور ٶكٸنٸشپەن ايتىپ وتىردى. ەرينە, ٶزٸن كٸنەلٸ ساناپ وتىرعان جوق, ٶيتكەنٸ ول تٶمەنگٸ شەندەگٸ سولدات قوي. ٶلتٸرمە دەسە دە, انالار قويايىن دەپ تۇرعان جوق. شەكەرٸمنٸڭ كٶزٸن قۇرتۋ كەرەك دەگەن ناقتى تاپسىرما العان جەندەتتەر عوي.
نەستٸلەك اقساقال وسى جەردە كٶزٸنٸڭ جاسىن سٷرتٸپ, ەڭگٸمەنٸ ارى قاراي جالعادى.
ەندٸ وسى تاپسىرمانى بۇلجىتپاي ورىنداعان قاراسارتوۆ پەن قاليتوۆ دەگەن كٸمدەر?
مەن ساعان سولار تۋرالى ايتىپ بەرەيٸن. قىزىقتىڭ بەرٸ وسى جەردە.
قاراسارتوۆ دەگەن ابايدا ميليتسييانىڭ باستىعى بولعان كٸسٸ. ٶزٸ اقىنسىماق بٸرەۋ بولعان دەيدٸ.
ەل امان, جۇرت تىنىش ۋاقىتتا شەكەرٸمگە ٶلەڭدەرٸن كٶرسەتٸپ, اقىننان ٶز شىعارمالارىڭىزدى بەرٸڭٸز, مەن شىعارايىن دەپ قاجىمەن قاتىناستا جٷرگەن ادام. شەكەرٸم بٸراق ونى زاڭ قىزمەتكەرٸ ەكەنٸن بٸلٸپ جٷرگەن عوي, كٶپ جولاتپاعان سيياقتى. ول سونىمەن بٸتتٸ. ەندٸ انا قاليتوۆ كٸم? ٶزٸ تاتار, پاتشالىق رەسەي ارميياسىنىڭ وفيتسەرٸ. پاتشانىڭ ەسكەرٸ قىزىلداردان قاشقاندا, مىنا كاليتوۆ دەگەن تاتار توبىقتىنى پانالاپ قالىپ قويعان ەكەن.
ٶتكەن عاسىردىڭ 19-20 جىلدارى ەكەن, ازاماتتىق سوعىس بولىپ جاتىر. ول كەزەڭدٸ «اق قاشقان» دەپ اتايمىز. جەر-جەردە اتىس-شابىس, اقتار بولشەۆيكتەردەن قاشىپ جٷرگەن تىنىشسىز كەز. سول ۋاقىتتا قاجەكەڭ سەمەيدٸڭ بازارىندا قىمىز ٸشٸپ وتىرعان دەيدٸ, بٸر مٷسەپٸر ادام كەلٸپ انانداي جەرگە بارىپ وتىرىپتى.
شەكەرٸم ەندٸ گۋمانيست ادام عوي. «وۋ, انا بايعۇسقا قىمىز قۇيىپ بەرسەڭدەرشٸ, ناننان اۋىز تيسٸن!» - دەپ ەلگٸ مٷسەپٸردٸ قاسىنا شاقىرتىپ الادى. سٶيلەسە كەلٸپ: «تاتارسىڭ با, ەلدە نوعايسىڭ با, كٸمسٸڭ ٶزٸڭ?», - دەپ سۇراسا, ەلگٸ اشىلىپ سٶيلەي قويماپتى. «ارابشا بٸلەسٸڭ بە, مۇسىلمانشا حات تانيسىڭ با?», - دەپ سۇراپتى شەكەرٸم. ەلگٸ تاتار «بٸلەم» دەپتٸ. «ارابشا بٸلسەڭ, ەندەشە مەنٸمەن بٸرگە جٷر, بٸزدٸڭ اۋىلدىڭ بالالارىن وقىتاسىن» دەپ ەلگٸ مٷسەپٸرگە ات بەرٸپ, ٶزٸمەن بٸرگە شىڭعىستاۋعا الىپ كەتٸپتٸ. شەكەرٸمنٸڭ اۋىلىندا بٸراز ۋاقىت جٷرٸپ, كەيٸن ەسٸن جيناپ العان سوڭ كەتٸپ قالادى. سول كەتكەننەن مول كەتٸپ, كەيٸن سوۆەت ٷكٸمەتٸ جاعىنا شىعىپ, ميليتسيياعا جۇمىسقا تۇرادى. سول تاتار – ەلگٸ شەكەرٸمدٸ سۇلاتىپ تٷسٸرگەن باعاناعى كاليتوۆ دەگەن قانىپەزەردٸڭ ناق ٶزٸ.
كەيٸن شەكەرٸمدٸ اتقان ەلگٸ كاليتوۆ جىندانىپ ٶلگەن ەكەن.
ال, جاڭاعى قاراسارتوۆ دەگەن ەكٸنشٸ جاساقتىڭ باسشىسى «مەنٸ بەكەر قارالاپ جاتىرسىندار» دەپ ماعاۋيننٸڭ اتىنا ارىز جازىپ, مۇحتاردىڭ سوڭىنا تٷسكەن عوي. ال, سول قاراسارتوۆتىڭ ۇلى كەيٸن سوۆحوزدىڭ ديرەكتورى بولعان, ودان كەيٸن بٸرٸنشٸ حاتشىسى بولدى.
وسىدان 5-6 جىل بۇرىن قاراعاندى مەن استانا جاقتان اڭعا كەلگەن جٸگٸتتەر «قاراسارتىڭدى تٸرٸدەي كٶردٸك» دەگەن ەدٸ ماعان. قاپ-قارا شال ەكەن, دىمىن بٸلدٸرمەي ەكٸم بالاسىنىڭ ٷيٸندە كٸرٸپ-شىعىپ, ەشكٸمگە كٶرٸنبەۋگە تىرىسىپ جٷر ەكەن. زامان ٶزگەردٸ, ادامدار شەكەرٸمدٸ اقتاپ الدى, ساياساتتى بٸلٸپ تۇر عوي, ٶتە قۋ ادام بولعان. دەگەنمەن ارىزدارىن بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸن جازا بەرگەن ەكەن بايعۇس. ايتاتىنى: «باياعى مەن كەشەگٸ كوممۋنيست ەدٸم, سوۆەت ٷكٸمەتٸ ٷشٸن كٷرەستٸم, مەنٸ بەكەر قارالاپ جاتىرسىندار» دەگەن ماعىنادا.
ەەە, بۇل قازاق نە كٶرمەگەن دەيسٸڭ, قاراعىم-اۋ...
***
مٸنە, اعايىن, نەستٸلەك اقساقالدىڭ شەكەرٸم تۋرالى ايتقان بٸر ەڭگٸمەسٸ وسىنداي بولدى. شەجٸرەشٸ قارتتىڭ اباي تۋرالى, ۇلى كەمەڭگەرگە قاتىستى كەيبٸر قىزىقتى ەڭگٸمەلەرٸن كەلەشەكتە قاعازعا تٷسٸرٸپ ۇسىنا جاتارمىن. تەك امانشىلىق بولسىن.
دەرەكتەردٸ قاعازعا تٷسٸرٸپ, ٶڭدەگەن: اقبەرەن ەلگەزەك,
ۇلت پورتالى
