فوتو: ۆيدەودان سكرينشوت
بٸرنەشە كٷننەن بەرٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە سەمەيدە بولعان وقيعاعا قاتىستى ۆيدەو قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. تٷنگٸ ساعات ٷش شاماسىندا بويجەتكەن ٷيٸنە كەلگەندە 24 جاستاعى قىز پودەزگە ەرە كٸرٸپ, ۇرىس شىعارىپ, بٸرٸنشٸ كٸرگەنٸن تالاپ ەتكەن. وقيعانى Ult.kz تٸلشٸسٸ ماماندارمەن سارالاپ كٶردٸ.
قورقىنىش تٷنٸ: بەلگٸسٸز ەيەلدٸڭ ەرەكەتٸ
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ارۋجان ەسٸمدٸ بويجەتكەن تاڭعى 04:00-تە جۇمىسىنان قايتىپ كەلە جاتىپ, ٶز پودەزدٸڭ ەسٸگٸن اشقان كەزدە بەلگٸسٸز قىز سوڭىنان ەرە كٸرگەنٸن بايانداعان.
«تٷندە مۇنداي جاعداي بولادى دەپ ويلامادىم. قىز بالاسى بولعان سوڭ قورىقپايمىن دەپ تە ويلادىم. الايدا ونىڭ ەرەكەتٸ مەن اگرەسسيياسى شوشىتتى. مەنٸڭ ۆيدەومدى تٷسٸرٸپ تۇرعانىمدى كٶرگەندە ول باسقاشا سٶيلەي باستادى. بايقاپ جٷرٸڭٸزدەر», – دەيدٸ بويجەتكەن.
اباي وبلىسىنىڭ پوليتسييا دەپارتامەنتٸ بۇل دەرەككە قاتىستى تەرگەۋ جٷرگٸزٸپ, قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزعان بەلگٸسٸز ازاماتشاعا ايىپ سالىنعانىن حابارلادى.
«2026 جىلعى 25 قاڭتار كٷنٸ ساعات 03:21 شاماسىندا سەمەي قالاسىنىڭ قاراعايلى ىقشام اۋدانىنداعى ٷيلەردٸڭ بٸرٸندە ەكٸ ازاماتشا اراسىندا اۋىزشا جانجال شىقتى. جانجال بارىسىندا 24 جاستاعى بويجەتكەن بەيەدەپ سٶزدەر ايتىپ, قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزعان. وقيعاعا قاتىسقان بارلىق تۇلعالار انىقتالىپ, تٷسٸنٸكتەمە الىندى. 24 جاستاعى ازاماتشاعا قاتىستى ۇساق بۇزاقىلىق جاساعانى ٷشٸن ەكٸمشٸلٸك ٸس قوزعالدى», – دەلٸنگەن حابارلامادا.
بۇل ستالكينگ ۇعىمىنا جاتپايدى
وسى ورايدا, «اتالعان وقيعا ستالكينگكە جاتا ما?», «جانجالعا قاتىسقا ازاماتشا نەلٸكتەن تەك ايىپپۇلمەن قۇتىلىپ كەتتٸ?» دەگەن سۇراق كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶكەيٸندە قالدى. وسى ورايدا زاڭگەر قۋات اۋعانبەك اتالعان وقيعاعا ستالكينگتٸڭ قاتىسى جوق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
فوتو: قۋات اۋعانبەكتٸڭ جەكە مۇراعاتىنان
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسٸنە 2025 جىلى 115-1-باپ ەنگٸزٸلدٸ, ول – ستالكينگكە قاتىستى. الايدا بۇل نورما سەمەيدە بولعان وقيعاعا تٸكەلەي قاتىسى جوق. سەبەبٸ ستالكينگ دەپ تانىلۋى ٷشٸن ەرەكەت جٷيەلٸ تٷردە جاسالۋى كەرەك: بٸر رەت ەمەس, بٸرنەشە رەت اڭدۋ, ۆيدەوكامەرا ورناتۋ, GPS قويۋ, جٷيەلٸ تٷردە قوڭىراۋ شالۋ, تىڭداۋ قۇرىلعىلارىن قولدانۋ سيياقتى ەرەكەتتەر بولۋى شارت.
ال بۇل جاعدايدا كٶشەدە اياق استىنان كەلٸپ, بالاعاتتاۋ فاكتٸسٸ ورىن العان. ەگەر دەنە جاراقاتى كەلتٸرٸلمەسە, ۇرىپ-سوعۋ نەمەسە باسقا دا قىلمىستىق ەرەكەتتەر بولماسا, بەينەجازبادا كٶرسەتٸلگەن بوقتاۋ مەن بالاعاتتاۋ ۇساق بۇزاقىلىق رەتٸندە باعالانادى. مۇنداي جاعدايدا ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستٸڭ 434-بابى بويىنشا ەكٸمشٸلٸك حاتتاما تولتىرىلادى», – دەيدٸ زاڭگەر قۋات اۋعانبەك.
جەلٸدە قاراعايلى اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى قىزدىڭ تٷندە پەتەرلەردٸ اڭداپ, قاباتتاردى ارالايتىنىن ايتىپ, باسقا ۆيدەولاردى جارييالاعان. كەيبٸر جازبالاردا قىزدىڭ اناسى ونىڭ بٸلٸمدٸ, شەتەلدە وقىعانىن, ەشبٸر اۋىتقۋ كٶرمەگەنٸن جەتكٸزگەن. وقىرماندار قوعامدى دٷرلٸكتٸرگەن ادامعا پسيحيكالىق ساراپتاما جٷرگٸزۋ قاجەتتٸگٸن ايتىپ وتىر. بۇل پٸكٸرلەرمەن زاڭگەر دە كەلٸسەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
«دەگەنمەن, بۇل ادامنىڭ پسيحيكالىق اۋىتقۋى بار ەكەنٸ بايقالادى. ەگەر ول پسيحياترييالىق ەسەپتە تۇرسا, وعان مٸندەتتٸ تٷردە ساراپتاما تاعايىندالۋى كەرەك. ساراپتاما قورىتىندىسى بويىنشا ول ٶز ٸس-ەرەكەتٸنە جاۋاپ بەرە المايدى دەپ تانىلسا, ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتەن بوساتىلۋى مٷمكٸن. الايدا سوت شەشٸمٸمەن ونى مەجبٷرلٸ تٷردە پسيحياترييالىق مەديتسينالىق مەكەمەگە ەم قابىلداۋعا جٸبەرۋ مٷمكٸندٸگٸ بار. بۇل جاعداي ستالكينگ ۇعىمىنا جاتپايدى», – دەيدٸ زاڭگەر قۋات اۋعانبەك.
قاۋٸپ تەك ەر ادامنان كەلە مە? پسيحولوگتار قوعامداعى ستەرەوتيپتٸ بۇزدى
ەدەتتە قوعامدا مۇنداي قاۋٸپتٸ جاعدايلار ەر ادامدار تاراپىنان بولادى دەگەن تٷسٸنٸك قالىپتاسقان. الايدا ماماندار بۇل ستەرەوتيپتٸ بۇزىپ وتىر. پسيحولوگ ەلييا بازاربايدىڭ ايتۋىنشا, ەر ادام ٶز ويىن, ٶز ٶمٸرٸن ٶزٸ باقىلاماسا, ٸشكٸ اگرەسسييا سىرتقا شىعىپ, مٸنەز-قۇلقىندا كٶرٸنە باستايدى.
فوتو: ەلييا بازاربايدىڭ Instagram پاراقشاسىنان
«نەگٸزٸ ەركەك پەن ەيەل دەپ بٶلٸنگەنٸمەن, ەكەۋٸنٸڭ دە ميى بٸردەي. ەيەل دە, ەركەك تە ٶز ويىن باسقارماسا, باقىلاماسا, پسيحولوگييالىق تۇرعىدا اۋىتقۋلارعا ۇشىراۋى مٷمكٸن. سوندىقتان ادامنىڭ ميىندا نە بولىپ جاتقانىن ەشكٸم دٶپ باسىپ ايتا المايدى. ەر ادام ٶز ويىن, ٶز ٶمٸرٸن ٶزٸ باقىلاماسا, ٸشكٸ اگرەسسييا سىرتقا شىعىپ, مٸنەز-قۇلقىندا كٶرٸنە باستايدى. وسى تۇرعىدان العاندا, ەيەل دە قاۋٸپتٸ بولۋى مٷمكٸن, ەركەك تە قاۋٸپتٸ بولۋى مٷمكٸن.
كەز كەلگەن ادامنىڭ بويىندا جاقسى دا, جامان دا ويلار بار. قانداي ويدى تاڭدايتىنى ادامنىڭ ٶزٸنە بايلانىستى. كەيبٸر ادامدار جاقسى ويدى ەمەس, جامان ويدىڭ جەتەگٸندە كەتەدٸ. سونىڭ سالدارىنان اگرەسسيياعا بەرٸلٸپ, ونى تەك ٶزٸنە ەمەس, اينالاسىنداعىلارعا دا باعىتتايدى. سوندىقتان كەز كەلگەن ادامنىڭ ميىندا نە بولىپ جاتقانىن ناقتى بٸلۋ مٷمكٸن ەمەس. ەگەر ادام ٶز ويىن باسقارا الماسا, قاۋٸپتٸ جاعدايلار ٶتە كٶپ بولۋى مٷمكٸن», – دەيدٸ پسيحولوگ ەلييا بازارباي.
ونىڭ سٶزٸنشە, قوعامدا قاۋٸپ تٶندٸرۋ ۇعىمىن تەك ەر ادامدارمەن بايلانىستىرۋ قاتە تٷسٸنٸك. پسيحولوگييا تۇرعىسىنان العاندا, ەر مەن ەيەلدٸڭ مي قۇرىلىمى مەن ەموتسييانى ٶڭدەۋ قابٸلەتٸ تٷبەگەيلٸ ايىرماشىلىققا يە ەمەس.
«قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن فاكتور جىنىسقا ەمەس, ادامنىڭ پسيحوەموتسييالىق جاعدايىنا, ٸشكٸ اگرەسسييانى باسقارۋ دەڭگەيٸنە جەنە ٶز ەرەكەتٸنە جاۋاپكەرشٸلٸك الۋ قابٸلەتٸنە بايلانىستى.
ەگەر ادام ٶز ويى مەن ەموتسيياسىن باقىلاي الماسا, ٸشكٸ اگرەسسييا جينالىپ, ول سىرتقى ورتاعا قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن مٸنەز-قۇلىققا اينالۋى مٷمكٸن. مۇنداي جاعدايدا جىنىسىنا قاراماستان ەيەل دە, ەر ادام دا قوعام ٷشٸن قاۋٸپتٸ ەرەكەتتەرگە بارۋى ىقتيمال. سوندىقتان قاۋٸپتٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن مەسەلەنٸ جىنىسقا تەلٸمەي, ادامنىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعىنا, ەموتسييالىق تۇراقتىلىعىنا جەنە دەر كەزٸندە كٶرسەتٸلەتٸن پسيحولوگييالىق كٶمەككە مەن بەرۋ ماڭىزدى», – دەيدٸ پسيحولوگ ەلييا بازارباي.
كەز كەلگەن جانجال تەك فيزيكالىق كٷشكە ەمەس, پسيحولوگييالىق تۇرعىدان دا قاۋٸپتٸ بولۋى مٷمكٸن. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تاراپ جاتقان ۆيدەولار ادامداردىڭ قورقىنىشىن كٷشەيتٸپ, قوعامدا ٷرەي تۋعىزادى. سوندىقتان مۇنداي جاعدايلاردى تەرٸس ناسيحاتتاماۋ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا حابار بەرۋ جەنە پسيحولوگييالىق ساراپتامانى قاراستىرۋ ماڭىزدى. قاۋٸپ تەك جىنىسقا ەمەس, ادامنىڭ ٶز ٸس-ەرەكەتٸ مەن ەموتسيياسىن باسقارۋ قابٸلەتٸنە بايلانىستى تۋىندايتىنىن ۇمىتپاۋ قاجەت.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
