ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ: باستى قارۋ – تٶتەنشە جاعدايداعى تٶتەنشە جاۋاپكەرشٸلٸك

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كەشەگٸ مەلٸمدەمەسٸ سىني كەزەڭدٸ باسىنان ٶتكەرٸپ وتىرعان قازٸرگٸ قوعامعا ٷلكەن قولداۋ بولدى. پرەزيدەنتتٸڭ وسى مەلٸمدەمەسٸنە ەلٸمٸزدەگٸ ساراپشىلار, قايراتكەرلەر ٶز پٸكٸرٸن ايتىپ, ويلارىن ورتاعا سالا باستادى. سولاردىڭ بٸرٸ قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى, بەلگٸلٸ قالامگەر ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ. قازاقپارات پرەزيدەنت مەلٸمدەمەسٸنە قاتىستى قوعام قايراتكەرٸنٸڭ پٸكٸرٸن قاز-قالپىندا وقىرمانعا ۇسىنادى.

* * *

«جٷرە بەرسەڭ, كٶرە بەرەسٸڭ» دەۋشٸ ەدٸ. مۇنى دا كٶردٸك. جارتى جىلعا دا جەتپەيتٸن ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە جەر-جاھان بٸر تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيدى دا كەتتٸ. باياعى نۇق پايعامبار كەمەسٸنٸڭ كٷيٸنە كەلدٸك تە قالدىق. تٷپسٸز-شەكسٸز گالاكتيكاداعى مىڭداعان جۇلدىزداردىڭ بٸرٸ عانا سانالاتىن كٷن جٷيەسٸندەگٸ توعىز پلانەتانىڭ بٸرٸ عانا بولىپ تابىلاتىن جەر اتتى ورتاق كەمەگە مٸنگەن ادامزات كەرۋەنٸنٸڭ جولاۋشىلارى قازٸر و باستاعى تەڭ جارالعان قالپىنا جاقىندادى دا قالدى. ميللياردەردٸ دە, قايىرشىنى دا كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن, جٷرگەنٸ بٸلٸنبەيتٸن جاۋمەن بەتپە-بەت كەلتٸرٸپ, حالٸ بٸردەي قورعانسىز ەتٸپ قويعان قۇدٸرەتكە ايتار سٶز جوق تٸپتٸ. 

قۇدٸرەتكە ايتار سٶز جوق. حالىققا ايتار سٶز بار. الدىڭعى كٷنگٸ كەشتە سول سٶز ايتىلدى. بٸزدٸڭ كٷتكەن سٶزٸمٸز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەلٸمدەمەسٸ – ەرەكشە كەزدٸڭ ەرەكشە سٶزٸ. 

ەل باسقارعان ادامنىڭ ەڭسەلٸلٸگٸ وسىنداي سىن ساعاتتا كٶرٸنەر ەدٸ. كٶرٸندٸ. ەر نەرسەنٸ ٶزٸنٸڭ اتىمەن اتاۋ كەرەك. بۇل سىن ساعات قانا ەمەس, بۇل – ٶزٸنشە بٸر سوعىس. بٷكٸل ادامزات بٸرٸگٸپ الىپ, ورتاق جاۋمەن شايقاسىپ جاتقان سوعىس. قولعا جۇعىلىپ جٷرٸپ-اق ساعات سايىن ەل-ەلدە, جەر-جەردە جٷز-جٷزدەگەن جانداردى جۇتاتىن جالماۋىزبەن كٷن دەمەي, تٷن دەمەي جالعاساتىن جاھاندىق ايقاس. قازٸرگٸ كەزەڭگە تاپ وسىلاي قاراماساق بولمايدى. بۇل سوعىستا بٸز ادامزاتتى, ەلٸمٸزدٸ, حالقىمىزدى, تۋىسقاندارىمىزدى, باۋىرلارىمىزدى, اتا-انامىزدى, جان-جارىمىزدى, بالالارىمىزدى, نەمەرەلەرٸمٸزدٸ, شٶبەرەلەرٸمٸزدٸ, ٶزٸمٸزدٸ, بٸزگە بٸر-اق رەت بەرٸلەر ٶمٸرٸمٸزدٸ, كٶرەر كٷنٸمٸزدٸ, جۇتار اۋامىزدى قورعاپ شايقاسامىز. شايقاسۋعا تيٸسپٸز. شايقاسپاساق شالقامىزدان تٷسەمٸز. باتپانداپ كٸرٸپ, مىسقالداپ شىعاتىن قاۋٸپتٸ دەرتپەن مىلتىقسىز مايداندا قارۋسىز قالىپ قويۋعا بولمايدى. 

بٸزدٸڭ باستى قارۋىمىز – تٶتەنشە جاعدايداعى تٶتەنشە جاۋاپكەرشٸلٸگٸمٸز. 

توقاەۆتىڭ مەلٸمدەمەسٸنەن كەيٸن قازاقستاندا كوروناۆيرۋس كەسەلٸنە بايلانىستى تٶتەنشە جاعدايدىڭ دەر كەزٸندە جارييالانعانىنا كٶزٸمٸز جەتە تٷستٸ. ۆيرۋستىڭ جاپپاي تارالۋىنا جول بەرٸلمەيتٸنٸنە ٷمٸت ويانا تٷستٸ. احۋالدى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرعانىمىزعا, ەڭ باستىسى – الدا دا ۇستاي الاتىنىمىزعا سەنە تٷستٸك. وسىنىڭ ٶزٸ – ولجا. سەنٸم – ۇلى كٷش. 

پرەزيدەنت قازٸردٸڭ ٶزٸندە ەلەمنٸڭ 177 مەملەكەتٸن شارپىپ ٷلگەرگەن كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنٸڭ بٸزدە دە تارالۋىنا وراي ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندە كارانتيندٸ كٷشەيتۋدٸ تاپسىردى. سابىر ساقتاپ, تٷسٸنٸستٸك تانىتقان تۋعان حالقىنا العىسىن ايتتى. ادام ٶمٸرٸنە اراشا تٷسٸپ جاتقان دەرٸگەرلەردٸ بەيبٸت كٷننٸڭ باتىرلارى اتادى. ەلدٸ دٷربەلەڭگە تٷسپەۋگە, دٷرلٸكپەۋگە شاقىردى. 

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەلٸمدەمەسٸ تٶتەنشە جاعداي رەجيمٸنٸڭ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك سالدارىن جويۋدىڭ جولدارىن ناقتى نۇسقاۋىمەن, كەيٸنگە قالدىرمايتىن مەسەلەلەردٸ شەشٸپ بەرۋٸمەن دە قۇندى. 

نەگٸزگٸلەرٸن اتاپ-اتاپ ايتىپ كٶرەيٸك. 

ٸندەتپەن كٷرەستٸڭ العى شەبٸندە, ٶز دەنساۋلىعىن تەۋەكەلگە تٸگٸپ جٷرگەن اق جەلەڭدٸ جاندارعا ٷش ايعا دەيٸن قوسىمشا ٷستەماقى تٶلەنەتٸن بولىپ وتىر. ونىڭ الدى ايىنا ميلليون تەڭگەگە دەيٸن باراتىنى بۇدان بۇرىن ايتىلعان.

زەينەتاقى دا, جەردەماقى دا, اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك تە ينفلياتسيياعا سەيكەس يندەكستەلٸنەتٸن بولدى. بۇل ماقساتقا 200 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلٸنگەلٸ جاتىر. ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى مٶلشەرٸندەگٸ كٶمەك ەندٸگٸ جەردە ٶز بەتٸنشە جۇمىس ٸستەپ جٷرگەندەرگە دە كٶرسەتٸلمەكشٸ. جالپى, ەلٸمٸز بويىنشا 3 ميلليونعا جۋىق ادامعا قولداۋ جاسالماقشى. بۇل ايتۋعا عانا وڭاي. بٸزدەگٸ 18 ميلليون حالىقتىڭ شامامەن 10 ميلليوندايى ەرەسەكتەر دەسەك, ەڭبەك ەتەر جاستاعى ەربٸر ٷشٸنشٸ ادامعا قوسىمشا قاراجات بەرٸلەدٸ. تۇرمىسقا قاجەتتٸ زاتتار مەن ازىق-تٷلٸكتٸ تەگٸن الاتىن ازاماتتاردىڭ قاتارى كٶبەيەدٸ. 

پرەزيدەنت كٶكتەمگٸ ەگٸس ناۋقانىنا قوسىمشا 100 ميلليارد تەڭگە بٶلۋدٸ تاپسىردى. ديقاندارعا جانارمايدى جەڭٸلدٸكپەن ساتۋ ويلاستىرىلاتىنىن ايتتى. كوروناۆيرۋسپەن جاعالاسىپ جٷرٸپ, ەگٸستٸڭ ۋاقىتىن ٶتكٸزٸپ الساق نەمەسە وسى ٸستٸ قالاي بولسا سولاي ۇيىمداستىرساق, وندا جاعدايىمىز شىنداپ قيىنداۋى مٷمكٸن ەدٸ. ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ – ستراتەگييالىق مەسەلە.

وسى كٷردەلٸ كەزەڭدە ەكونوميكانىڭ ەڭ كٶپ زارداپ شەككەن سالالارىنداعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸ التى ايعا ەڭبەكاقى قورىنان تٶلەنەتٸن سالىقتان بوساتىلعالى وتىر. «كەسٸپكەرلەرگە كٶمەك كٶرسەتۋٸمٸز كەرەك. ٶيتكەنٸ, ولار – ەكونوميكامىزدىڭ تٸرەگٸ», دەدٸ توقاەۆ.

پرەزيدەنتتٸڭ «دەل وسى كەزدە حالىق مەملەكەتكە قولداۋ كٶرسەتۋٸ كەرەك» دەگەن سٶزٸنە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋگە تيٸسپٸز. ۆيرۋس مەملەكەتتٸڭ مىعىمدىعىن سىناققا سالىپ جاتىر. مىسالى, الدىمەن قىتايدى سىناققا سالىپ ەدٸ, قىتاي سىناقتان ابىرويمەن شىقتى. الىسىپ, ارپالىسىپ جٷرٸپ, اقىرى ٸندەتتٸ جەڭدٸ. قالاي جەڭدٸ? تەك ەكونوميكاسىنىڭ نىقتىلىعىمەن, مەديتسيناسىنىڭ مىقتىلىعىمەن جەڭگەن جوق. ەڭ الدىمەن مەملەكەتشٸل سانانىڭ مىقتىلىعىمەن, حالىقتىڭ تەرتٸپتٸلٸگٸمەن, ساقتىعىمەن, جيناقىلىعىمەن, جاۋاپكەرشٸلٸگٸمەن جەڭدٸ. بٸرلٸگٸمەن, ەلدٸگٸمەن جەڭدٸ. جٶن سٶزگە كٶنەتٸن, مەملەكەتٸنە سەنەتٸن حالىق ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. سولاي ەتسەك, شىدامدىلىق, تٶزٸمدٸلٸك جەنە جاۋاپكەرشٸلٸك تانىتساق, قازاقى بەيقامدىقتان قۇتىلساق, ساقتانعاندى ساقتايتىنىن ۇعىنساق, بۇل ٸندەتتٸ بٸز دە جەڭەمٸز. بۇل مٸندەتتٸ شەشۋ وڭاي بولمايدى دەپ ايتۋ تٸپتٸ جەتكٸلٸكسٸز, قيىنعا تٷسەدٸ دەپ ايتۋ دا جەتكٸلٸكسٸز, بۇل مٸندەتتٸ شەشۋ بٸزگە ٶتە قيىنعا تٷسەدٸ. بٸراق ٶتە قيىنعا تٷسەدٸ دەگەن سٶز شەشٸلمەيدٸ دەگەن سٶز ەمەس قوي. ٶتە قيىندىقپەن شەشٸلەدٸ دەگەن سٶز عوي! سول قيىندىقتارعا شىداس بەرسەك بولدى عوي!

مەلٸمدەمەنٸ تەلەديداردان جارييا ەتكەندەگٸ توقاەۆتىڭ تاستٷيٸن تۇرىسى, ەر سٶزٸن شەگەلەپ ايتقان شەشٸمدٸ كەلبەتٸ تٷبٸ وسىلاي بولارىنا سەندٸرە تٷسەدٸ. «باستى تويلارىمىز ەلٸ الدا» دەدٸ پرەزيدەنتٸمٸز. ايتقانى كەلسٸن! ايتقانىن كەلتٸرەيٸك!

***