ساراپشىلار پرەزيدەنت ايتقان باستامالار جٶنٸندە پٸكٸر بٸلدٸردٸ

فوتو: Baq.kz

مەملەكەت باسشىسى 3 قاڭتار كٷنٸ اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسى تۋرالى سۇحبات بەرٸپ, ەلدە بولىپ جاتقان وقيعالار مەن ٶزگەرٸستەرگە, مەملەكەت بولاشاعىنا قاتىسى ٶز ويلارىمەن بٶلٸستٸ. 

«انا تٸلٸ» گازەتٸندە جارييالانعان ماتەريالدىڭ مازمۇنىنا توقتالساق, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, تسيفرلىق ترانسفورماتسييا مەن جاساندى ينتەللەكتتٸڭ جايى, ٶنەركەسٸپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, ەلەۋمەتتٸك سالاداعى ستراتەگييالىق قادامدار, سونداي-اق بٸلٸم, عىلىم جەنە مەدەنيەتتٸ قولداۋ سىندى بٸرنەشە ماڭىزدى جايتتاردى اتاپ ٶتۋگە بولادى. پرەزيدەنت ايتقان باستامالار مەن مەسەلەلەر جٶنٸندە ساراپشىلار ٶز پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸرٸپ جاتىر.

ساياساتتانۋشى ەرمەك توقتاروۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «انا تٸلٸ» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىنداعى ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ اتاپ ٶتتٸ.

“ساراپشى اتاپ ٶتكەندەي, ەلەۋمەتتٸك ساياساتتى جەتٸلدٸرۋ اياسىندا زەينەتاقى, جەردەماقى, شەكٸرتاقى جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسى ايتارلىقتاي ٶستٸ. ەسٸرەسە, بازالىق جەنە بٸرلەسكەن زەينەتاقىلاردى, مەملەكەتتٸك جەردەماقىلاردى كەڭەيتٸلگەن يندەكستەۋ ارقىلى ارتتىرۋ ماڭىزدى قادام بولدى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا تسيفرلىق ترانسفورماتسييا مەن جاساندى ينتەللەكتتٸڭ (جي) دامۋى ەلەمدٸك ٷردٸسكە اينالىپ وتىر. قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «انا تٸلٸ» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىندا بۇل مەسەلەلەردٸڭ مەملەكەت دامۋىنداعى ماڭىزى ايرىقشا اتاپ ٶتٸلدٸ. تسيفرلاندىرۋدى تەك مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ نەمەسە IT ماماندارىنىڭ ٸسٸ دەپ قاراۋعا بولمايدى, ول قوعامنىڭ ەر سالاسىنا ەسەر ەتەتٸن اۋقىمدى ٷردٸسكە اينالدى. پرەزيدەنتتٸڭ مەلٸمدەۋٸنشە, ەلٸمٸزدەگٸ ەلەكتروندى ٷكٸمەتتٸڭ دامۋى ەلەمدٸك رەيتينگتە 24-شٸ ورىنعا كٶتەرٸلۋٸنە ىقپال ەتتٸ. بۇل – ماڭىزدى جەتٸستٸك, دەگەنمەن ودان ەرٸ ساپالى ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸپ, يننوۆاتسييالىق شەشٸمدەردٸ باتىل تٷردە جٷزەگە اسىرۋ قاجەت. سونداي-اق, بانكتٸك جەنە قارجىلىق سەكتورداعى تسيفرلىق ەكوجٷيە قالىپتاسىپ, حالىقتىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸن وڭايلاتا تٷستٸ”, - دەيدٸ ساياساتتانۋشى.

ونىڭ ايتۋىنشا, جاساندى ينتەللەكتٸ كەڭٸنەن قولدانىسقا ەنگٸزۋ وراسان زور مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشادى.

“Astana Hub تەحنوپاركٸنٸڭ جۇمىسى دا وتاندىق IT سالاسىنىڭ ٶركەندەۋٸنە تىڭ سەرپٸن بەرٸپ كەلەدٸ. مۇندا وتاندىق جەنە شەتەلدٸك ستارتاپتار بٸر الاڭدا باس قوسىپ, تەجٸريبە الماسۋدا. جاساندى ينتەللەكت باعىتىنداعى جوبالاردا KazLLM سىندى قازاق تٸلٸنٸڭ ٷلكەن تٸلدٸك مودەلٸنٸڭ العاشقى نۇسقاسى جاسالدى. بۇل – ۇلتتىق تٸل مەن مەدەنيەتتٸ قولداپ قانا قويماي, جالپى بٸلٸم بەرۋ مەن يننوۆاتسييالىق ٶندٸرٸستٸ دامىتۋداعى ٷلكەن قادام. سونىمەن قاتار, جاساندى ينتەللەكتتٸ كەڭٸنەن ەنگٸزۋ بارىسىندا قۇقىقتىق جەنە ەتيكالىق مەسەلەلەر تۋىندايتىنى سٶزسٸز. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, جي تەحنولوگييالارىن رەتتەۋ مەن ولاردى جاۋاپتى قولدانۋ ٷلكەن ماڭىزعا يە. بٸر جاعىنان, جاساندى ينتەللەكت مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ جىلدام ەرٸ ساپالى كٶرسەتسە, ەكٸنشٸ جاعىنان, كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك, جالعان كونتەنت پەن الاياقتىق سەكٸلدٸ قاتەرلەرگە توسقاۋىل قويۋ قاجەتتٸگٸ تۋىندايدى”, - دەيدٸ ەرمەك توقتاروۆ.

ساياساتتانۋشى الداعى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ تسيفرلىق حابقا اينالۋ ماقساتىنا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتىپ, جاستاردى جي تەحنولوگييالارىنا باۋلۋ اسا ماڭىزدى ەكەندٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.

“وسى تۇرعىدا Alem.AI حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ اشىلۋى ٷلكەن ٷمٸت كٷتتٸرەدٸ. مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە جاساندى ينتەللەكتكە قاتىستى تىڭ جوبالاردى قولداۋ, زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ جەنە ەتيكالىق نورمالاردى ساقتاۋ – ەلدٸڭ جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن نىعايتا تٷسەتٸن باستى باعىت”, - دەپ وي تٷيٸندەدٸ ەرمەك توقتاروۆ.

قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي ساياسي زەرتتەۋلەر بٶلٸمٸنٸڭ باس ساراپشىسى ايگەرٸم ابدراشيتوۆانىڭ ايتۋىنشا, سۇحباتتا قازاقستان حالقىنىڭ حال-احۋالىنا, ەلەۋمەتتٸك ساياساتقا قاتىستى ماڭىزدى جايتتار ايتىلعان.

“قازاقستاندا سوڭعى 2 جىلدا ەلەۋمەتتٸك ساياسات پەن بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا بٸرقاتار ماڭىزدى باستامالار جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ. قولعا الىنعان بۇل رەفورمالار مەن باعدارلامالار حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋعا, بالالاردىڭ بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ ينفراقۇرىلىمىن جەتٸلدٸرۋگە باعىتتالعان. مەسەلەن, «بالالارعا ارنالعان ۇلتتىق قور» اتتى بٸرەگەي باعدارلاما اياسىندا قازاقستاندىق بالالار العاش رەت ۇلتتىق قوردان تٶلەمدەر الا باستادى. بۇل باستاما جاڭا ۇرپاقتىڭ ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ولاردىڭ بولاشاعىن قارجىلىق تۇرعىدان قولداۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام. ۇلتتىق قور اكتيۆتەرٸنٸڭ تۇراقتى ٶسۋٸ مەن قوسىمشا ينۆەستيتسييالىق كٸرٸستٸڭ تٷسۋٸ ەسەبٸنەن بالالارعا ارنالعان تٶلەمدەر جىل سايىن ۇلعايىپ وتىراتىن بولادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 6,9 ملن استام بالا قولداۋعا يە بولدى. ٶتكەن جىلى ولاردىڭ 304 815-ٸ كەمەلەتتٸك جاسقا تولدى, بۇل ولاردىڭ تۇرعىن ٷي جاعدايىن جاقسارتۋ نەمەسە بٸلٸم اقىسىن تٶلەۋ ماقساتىندا جيناقتالعان قاراجاتتى پايدالانۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ۇزاق مەرزٸمدٸ جوبا كەلەشەكتە حالىق اراسىندا قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ەلەۋمەتتٸك تەڭسٸزدٸكتٸ ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ەسكەرۋ كەرەك”, - دەيدٸ ايگەرٸم ابدراشيتوۆا. 

ايگەرٸم ابدراشيتوۆا, ٶز سٶزٸندە 2023 جىلدان باستاپ بەس جىل ٸشٸندە بازالىق زەينەتاقىنىڭ ەڭ تٶمەنگٸ مٶلشەرٸن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ارتتىرۋ جوسپارلانعانىن اتاپ ٶتٸپ مەلٸمەتتەر كەلتٸردٸ.

“ايتا كەتەلٸك, 2024 جىلى جيىنتىق زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مٶلشەرٸ بجزق تٶلەمدەرٸن ەسەپتەمەگەندە 130 414 تەڭگەنٸ قۇرادى. بالا تۋۋ بويىنشا جەردەماقى دا جىل سايىن ارتىپ وتىر. ٶتكەن جىلى 1,2 جەنە 3 بالا تۋعاندا 140 296 تەڭگە بەرٸلسە, وسى جىلدان باستاپ 149 416 تەڭگەنٸ قۇراپ وتىر. بيىلدان باستاپ I توپ مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامدارعا ارنالعان جەردەماقى 95 496 تەڭگەدەن 101 702 تەڭگەگە دەيٸن, II توپ – 76 397 تەڭگەدەن 81 362 تەڭگەگە دەيٸن, III توپ – 52 089 تەڭگەدەن 55 474 تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتىلادى. بۇل شارالار حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدٸ”,- دەگەن ساراپشى ناقتى مەلٸمەتتەر كەلتٸردٸ.

ايتا كەتەلٸك, ەلٸمٸزدە 460 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 217 جاڭا مەكتەپتٸڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. بٷگٸندە ولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى سالىندى. بۇل جوبا ٷش اۋىسىمدا وقىتۋ مەسەلەسٸن تٷبەگەيلٸ شەشٸپ, اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردٸڭ سانىن جويۋعا جەنە ورىن تاپشىلىعىن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

“مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ باستى ارتىقشىلىعى - بٸلٸم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدا قالا مەن اۋىل اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋ. جاڭا مەكتەپتەر بارلىق ايماقتاردا ساپالى بٸلٸم الۋعا تەڭ قولجەتٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتەدٸ. بٸلٸم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جەنە قولجەتٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ قوعامنىڭ جالپى دامۋىنا جەنە ازاماتتاردىڭ ٶمٸر ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتەدٸ. سوڭعى جىلدارى قولعا الىنعان ەلەۋمەتتٸك جەنە بٸلٸم بەرۋ رەفورمالارى قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸنە اينالدى. الداعى جىلدارى بۇل باستامالاردىڭ جەمٸستٸ نەتيجەلەرٸ قازاقستاندىقتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىنىڭ ارتۋىنا جەنە ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىنا ىقپال ەتەتٸنٸ سٶزسٸز”, - دەپ وي تٷيٸندەدٸ ساراپشى.

حالىق جازۋشىسى سماعۇل ەلۋباي مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «انا تٸلٸ» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىنداعى ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ اتاپ ٶتتٸ.

“سۇحبات جان-جاقتى, تەرەڭ جازىلعان, ەش جەردە ايتىلماعان مەلٸمەتتەر بەرٸلدٸ, بۇل سۇحبات سونىسىمەن قۇندى. ايتپاي كەلەتٸن اپاتتار, بىلتىر كٶكتەمدەگٸ سۋ تاسقىنى, ماڭعىستاۋداعى ۇشاق اپاتى, بەرٸ-بەرٸ قامتىلعان. ەرەكشە اتاپ ايتاتىن تۇسى - جۋرناليست ەرلان جٷنٸستٸڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى قويعان ساۋالى بٸزگە ەڭ قىزىقتى تاراۋ بولدى. 2022 جىلى ەلٸمٸزدە قوس ٷكٸمەت بولعانىنا ەكٸنشٸ پرەزيدەنت تۇڭعىش رەت ٶز ويىن بٸلدٸرٸپ, «قوسارلانعان بيلٸككە ەشقاشان جول بەرٸلمەۋٸ تيٸس», - دەدٸ. شىندىعىنا كەلسەك, قاڭتار وقيعاسىنا تەك قانا قوس ٷكٸمەت تٷرتكٸ بولعان جوق, ونىڭ ٸشٸندە اشقۇرساق حالىقتىڭ اشىنىپ كٶشەگە شىعۋى دا بار ەدٸ. بۇعان ەڭ الدىمەن بۇل ەلەۋمەتتٸك مەسەلە دە سەبەپ بولدى. ميلليونداعان جاستار ٷيسٸز, كٷيسٸز جٷرگەنٸن ايتىپ شىرىلداعانى راس. وسى ۇرىمتال تۇستى كەيبٸر توپتار ٶز مٷددەسٸنە پايدالانىپ كەتتٸ. مٸنەكي, وسى اقيقاتتى پرەزيدەنت توقاەۆ اشىق ايتتى”, - دەدٸ حالىق جازۋشىسى.

سماعۇل ەلۋبايدىڭ پٸكٸرٸنشە, «پرەزيدەنت – كەسٸبي ديپلومات, سوندىقتان حالىقارالىق مەسەلەلەرگە كٶبٸرەك نازار اۋدارادى» دەگەن ساۋال سۇحبات بارىسىندا ورىندى قويىلعان.

“وسى سۇحباتتا سىرتقى ساياساتپەن مەملەكەت باسشىسى كٶپ شۇعىلدانىپ كەتتٸ دەگەن سۇراقتار ورىندى قويىلدى. توقاەۆ قازاقستاننىڭ ورتا دەرجاۆاعا اينالعانىن اشىق ايتتى. بۇل دا ەلٸمٸزگە كەرەك, بۇل ينۆەستيتسيياعا جول اشاتىن مٷمكٸندٸك دەپ سانايمىن. 2 ميلليونعا جۋىق اشقۇرساق قازاقستاندىق بار ەكەنٸ دە ەڭگٸمەدەن تىس قالمادى. بٸز ەندٸگٸ جەردە نازاردى ٸشكٸ ساياساتقا باسا اۋدارۋىمىز قاجەت. مەنٸڭشە, ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن ازاماتتارعا كٶڭٸل بٶلۋ كەرەك. سونداي اق تاعى بٸر مەسەلە, قازٸر پارا الىپ ۇستالعان شەنەۋنٸك كٶپ. پاراقور شەنەۋنٸكتەر قالاي قالىپتاستى? جەمقورلىق پەن پاراقورلىق قايدان پايدا بولدى? ەگەر مەن ەرلان جٷنٸستٸڭ ورنىندا بولسام, وسى سۇراقتى قويار ەدٸم. بٸزدە قازٸر قۇدايدان قورىقپايتىن قوعام قالىپتاستى. بٷكٸل حالىقتى قۇقىق قورعاۋ ورىندارى قىلمىستان قورعاپ ەدٸ عوي. قازٸر ولاردىڭ جۇمىسىن قالاي رەتتەيمٸز? كٶشپەلٸ قوعامدا بولماعان پاراقورلىق, جەمقورلىق, قىلمىس, ماسكٷنەمدٸك, جەزٶكشەلٸك مەسەلەسٸ كٶتەرٸلۋ كەرەك ەدٸ. ەندەشە بٸزدٸڭ ەلدٸمٸزدە قىلمىستى جويۋعا بەتبۇرىس بولۋى تيٸس دەپ ويلايمىن. جالپى سۇحبات بٷگٸنگٸ قوعامعا كٶپشٸلٸككە پرەزيدەنتتٸڭ ٷندەۋٸ بولدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ: «جاڭارايىق, تازارايىق, ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرايىق!» دەدٸ. شىنىن ايتساق, پرەزيدەنت - جالعىز, بٸز - كٶپپٸز, ەدٸلەتتٸ قوعامدى جاسايتىن بٸز, حالىق, كٶپشٸلٸك. بٸر جاعىنان بۇل سۇحباتتى مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ جانايقايى دەپ قابىلدادىم”, - دەدٸ ول.

سماعۇل ەلۋبايدىڭ پٸكٸرٸنشە, قوعامدىق-ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرگە, حالىقارالىق قاتىناستاعى پروتسەستەرگە, ەل تاريحىنداعى باستى وقيعالارعا مەملەكەت باسشىسى تارپىنان جان-جاقتى, ماعىنالى جاۋاپتار بەرٸلگەن.