بٷگٸن الماتىدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترٸ باقىتجان ساعىنتاەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن جەنە ەۋرازييالىق ٷكٸمەتارالىق كەڭەس وتىرىسى اياسىندا ٶتٸپ جاتقان «جاھاندانۋ دەۋٸرٸندەگٸ تسيفرلىق كٷن تەرتٸبٸ» حالىقارالىق فورۋمىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
فورۋم ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ تسيفرلىق كٷن تەرتٸبٸن ٸسكە اسىرۋداعى ماڭىزدى بٸرلەسكەن قادام رەتٸندە قاراستىرىلادى. بٷكٸل ەلەم دامۋدىڭ ەرەكشە كەزەڭٸنە اياق باستى, ونىڭ مەنٸ — جاھاندىق دەڭگەيدە دامۋدىڭ جاڭا ٷلگٸسٸنە جەنە جاڭا تەحنولوگييالىق ٷلگٸسٸنە كٶشۋ.
«بٸز الدىمىزعا زور مٸندەت قويدىق – جاقىن ارادا بارلىق مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ 80% ەلەكتروندى تەسٸلمەن بەرٸلەتٸن بولادى. مۇنداعى ٶتە ماڭىزدى مەسەلە – ينفراقۇرىلىم. قازاقستاننىڭ تەرريتوريياسى ٶتە ٷلكەن. بٸز بارلىق قالالاردا ينفراقۇرىلىمدى, ياعني ينتەرنەتتٸ تولىق قامتاماسىز ەتەمٸز. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 43%-ى, 7 مىڭعا جۋىق اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندە ينتەرنەت جىلدامدىعى جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە, بۇل ٶتە ماڭىزدى», — دەدٸ باقىتجان ساعىنتاەۆ.
سونىمەن قاتار, اتالعان باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسۋدا. 2020 جىلعا دەيٸن اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردٸڭ بارلىق بازالارىن كەڭجولاقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ينفراقۇرىلىمدى تولىق اياقتاۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى.
سونداي-اق ب. ساعىنتاەۆ بولاشاق ساۋاتتى مامانداردى دايارلاۋداعى بٸلٸمنٸڭ رٶلٸن اتاپ ٶتتٸ.
«بٷگٸن بٸز حالىقتى تسيفرلاندىرۋعا تارتۋ جٶنٸندە ايتىپ وتىرمىز. بٷگٸنگٸ كٷنٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸ الۋ, جالپى تسيفرلىق فورماتقا كٶشۋ سەنگە اينالۋى تيٸس. سوندىقتان دا مۇنىڭ بەرٸن اقىلعا قوندىرۋ ٷشٸن, مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ مامانداردى, ماتەماتيكتەردٸ, ۋنيۆەرسيتەت باعدارلاماشىلارىن دايىنداۋ قاجەت.
بٸز بٷگٸندە مامانداردى جەتكٸلٸكتٸ دايارلاۋدى باستاۋ ٷشٸن وقۋ باعدارلامالىق كۋرستاردى قايتا باعىتتاپ جاتىرمىز. ەگەر بٸز بارلىق باعىتتار بويىنشا ٸلگەرٸلەيمٸز دەيتٸن بولساق, وندا بٸزگە يننوۆاتسييالار قاجەت. يننوۆاتسيياسىز بٸز ەشتەڭەگە قول جەتكٸزبەيمٸز. بۇل ٷشٸن تيٸستٸ ەكوجٷيەنٸ قۇرۋ قاجەت. وسى ورايدا بٸز سكولكوۆو, يننوپوليس, مينسكٸدەگٸ يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار پاركٸندەگٸ ەرٸپتەستەرٸمٸزبەن تىعىز بايلانىستامىز», — دەدٸ ول.
ۇلتتىق يننوۆاتسييالىق ورتالىقتاردىڭ ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە ەرٸپتەستٸك جٷيەسٸن بٸر قالىپقا كەلتٸرۋ دۇرىس بولار ەدٸ. سٶز تەجٸريبەمەن جەنە يننوۆاتسييالارمەن ٶزارا تيٸمدٸ الماسۋعا, تسيفرلىق تەحنولوگييالار ترانسفەرٸنە, رەسەيدٸڭ سكولكوۆو مەن «يننوپوليس» يننوۆاتسييالىق ورتالىقتارى, بەلارۋستٸڭ «جوعارى تەحنولوگييالار پاركٸ», قازاقستاننىڭ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ, «استانا-تەحنوپوليس» ەركٸن ەكونوميكالىق ايماعى مەن ەكسپو-2017 بازاسىندا قۇرىلىپ جاتقان جاڭا حالىقارالىق ٸت-ستارتاپتار تەحنوپاركٸ جەنە باسقالارىنىڭ بٸرلەسكەن ٸس-شارالارىن ٶتكٸزۋگە قاتىستى بولىپ وتىر.
باستى ماقسات — بٷكٸل دٷنيە جٷزٸنەن ۆەنچۋرلىق قورلار مەن ستارتاپتاردى تارتۋ ٷشٸن وداقتى سىرتقى كونتۋردا ٷيلەستٸرۋگە جەنە ٸلگەرٸلەتۋگە قابٸلەتتٸ ەاەو ەلدەرٸنٸڭ بٸرىڭعاي يننوۆاتسييالىق ەكوجٷيەسٸن قۇرۋ.
باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, تەحنولوگييالىق كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋعا جاعدايلار جاساۋ قاجەت. تالانت ٶز كاپيتالىن ٶزٸ قۇرادى. سوندىقتان, ەلٸمٸزدە تەحنولوگييالىق كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ ماڭىزدى. وسى تۇرعىدا ەلٸمٸزدە ٷلكەن جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.
«وسىعان وراي بٸز «ەكسپو» بازاسىندا IT-حاب قۇردىق. بٷگٸندە وفيستەر دايىندالىپ جاتىر جەنە تاياۋ ۋاقىتتا, جارتى جىلدان كەيٸن بۇل ات-حابتى ٸسكە قوسامىز. تەڭدەسسٸز شەشٸم قابىلداندى. تيٸستٸ زاڭ جوباسى قابىلداندى. بٸز كونستيتۋتسييالىق زاڭعا كٸرٸستٸك. ابسوليۋتتٸ زاڭنامالىق بازاسى بار, اعىلشىندىق قۇقىققا يە «استانا» حالىقارالىق ورتالىعى بارلىعىنان بوساتىلعان. بٸزدٸڭ IT-حاب وسى احقو-عا قوسىلدى جەنە بٸز وسى ارقىلى بٷكٸل ەلەمنٸڭ تالانتتارىن تارتقىمىز كەلەدٸ», — دەدٸ باقىتجان ساعىنتاەۆ.
ب. ساعىنتاەۆ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك پروبلەماسىن جەكە اتاپ ٶتتٸ. ينتەگراتسييا مەسەلەلەرٸ فورۋمنىڭ قازٸرگٸ كٷن تەرتٸبٸ اياسىندا ەلدەقايدا كەڭٸرەك دەڭگەيدە تالقىلانادى.
فورۋمنىڭ پلەنارلىق سەسسيياسىنىڭ جۇمىسى بارىسىندا ارمەنييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ كارەن كاراپەتيان, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ اندرەي كوبياكوۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ ساپار يساكوۆ, رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ دميتريي مەدۆەدەۆ, ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ ابدۋللا اريپوۆ, تەجٸكستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ماحمادتوير زوير زوكيرزودا سٶز سٶيلەدٸ.
سونىمەن قاتار تالقىلاۋعا حالىقارالىق ساراپشىلار قاتىستى, ولاردىڭ ٸشٸندە: دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ تسيفرلىق ستراتەگييا جەنە ٷكٸمەتتٸك ساراپتاۋ جٶنٸندەگٸ كەڭەسشٸسٸ رانديپ سۋدان, Autodesk Innovation Genome نەگٸزٸن قالاۋشى بيلل و’كوننور, حالىقارالىق ەلەكتر بايلانىسى وداعىنىڭ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى مالكولم دجونسون, Dell EMC باس تەحنيكالىق وفيتسەرٸ نايدجەل موۋلتون, ۇلىبريتانييا ٷكٸمەتٸنٸڭ تەحنولوگييالار جٶنٸندەگٸ كەڭەسشٸسٸ ليام ماكسۆەلل, Gartner كومپانيياسىنىڭ باسقارۋشى ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ اندرەا دي مايو, Dynamic Parcel Distribution باس اتقارۋشى ديرەكتورى بوريس ۆينكەلمان جەنە ت.ب. قاتىستى.
فورۋم «يننوۆاتسييالار جەنە تەحنولوگييالىق كەسٸپكەرلٸك», «ەاەو تسيفرلىق كٷن تەرتٸبٸ: باستامالار مەن جوبالار», «ٶنەركەسٸپتٸ تسيفرلاندىرۋ (يندۋسترييا 4.0)», «ەاەو-دا اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلىق ترانسفورماتسييالاۋ» اتتى تاقىرىپتىق سەسسييالار بويىنشا جۇمىسىن جالعاستىرۋدا.
