قازاقستاننىڭ رەسەيدەگٸ ەلشٸلٸگٸ قازاقتىڭ ۇلى اقىنى جەنە ويشىلى ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان «دٶڭگەلەك ٷستەل» ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قر سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
ٸس-شارا باراسىندا قازاقستاننىڭ ەلشٸسٸ ەرمەك كٶشەرباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جارلىعىنا سەيكەس «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنىڭ باس رەداكتورى گەورگيي پرياحينگە مەملەكەتتەر اراسىنداعى دوستىق قاتىناستاردى نىعايتىپ, اباي مۇراسىن ناسيحاتتاۋداعى ەڭبەگٸ ٷشٸن بەرٸلگەن II دەرەجەلٸ «دوستىق» وردەنٸن تابىستادى.
ٶز سٶزٸندە ەلشٸ ە. كٶشەرباەۆ ەدەبيەت ەر ادامنىڭ ٶمٸرٸندە ەرەكشە ورىن الاتىندىعىن جەنە ۇلتتىڭ گەنەتيكالىق كودىن قالىپتاستىراتىن ادام – ول جازۋشى ەكەنٸن ەسكە سالدى. «وسى تۇرعىدا, دەل قازٸر مەڭگٸلٸك شىندىقتى قاراپايىم حالىققا تٷسٸنٸكتٸ بولاتىنداي ەتٸپ كٶرسەتە بٸلگەن ابايدىڭ رٶلٸن تٷسٸنۋ بٷگٸنگٸ ۇرپاقتىڭ مٸندەتٸ جەنە سول تٷسٸنٸكتٸڭ بار ەكەنٸ قۋانتادى», - دەپ جالعاستىردى ە. كٶشەرباەۆ.
گ. پرياحين بۇل جوعارى ناگرادا ٷشٸن العىسىن بٸلدٸرٸپ, بۇل ونىڭ ٶمٸرٸندەگٸ بٸرٸنشٸ وردەن ەكەنٸن ايتتى. ول شىعىس پەن باتىس, ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ٶركەنيەتتەردەگٸ الشاقتىق انىقتالعان كەزدە اباي دەل قازٸر ەلەم ادامى لاۋازىمىنا تولىق يە بولىپ جاتقانىن ايتتى.
«ونىڭ شىعارماشىلىعىندا بەيبٸتشٸلٸك پەن تاتۋ كٶرشٸلٸك تۋرالى تاقىرىپ باسقاسىنان باسىم», – دەپ اتاپ ٶتتٸ باس رەداكتورى.
«ەلباسىنىڭ ەڭ جاھاندىق شەشٸمٸ – سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋى – ابايدىڭ ٶزٸ ٶمٸر سٷرگەن, جۇمىس ٸستەگەن جەنە كٶپتەگەن جىلدان كەيٸن بۇل شەشٸمگە ەسەر ەتكەن وتانىمەن بايلانىستى بولۋى كەزدەيسوق ەمەس.
«ماعان ابايدىڭ حالىقپەن سٶيلەسۋ فورماتى ۇنايدى. ول ونىمەن تەڭ دەرەجەدە سٶيلەسەدٸ. ول ساباق بەرەدٸ, بٸراق وقىتپايدى. وسىدان بٸر جارىم عاسىرداي بۇرىن جازىلسا دا, مەتٸنٸ كەرەمەت, زاماناۋي كٶرٸنٸسٸ تاڭقالارلىق», – دەپ تٷيٸندەدٸ گ. پرياحين.
تاقىرىپتى جازۋشى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, «جزل» سەريياسىنداعى «اباي» كٸتابىنىڭ اۆتورى نيكولاي اناستاسەۆ جالعاستىردى. ول «قارا سٶزدەردە» تەلٸمگەرلٸكتٸڭ جوق ەكەنٸن اتادى. الايدا, ول قالاي پۋشكيننٸڭ دانىشپان پوەزيياسىن ەۋروپالىق تٸلدەرگە اۋدارۋ مٷمكٸن ەمەس بولسا, سولاي ابايدىڭ پوەتيكالىق ۇلىلىعى ەلەمدە كٶپكە تانىلمايدى جەنە جٷزەگە اسپايدى دەپ قىنجىلدى. وسىعان بايلانىستى جازۋشى بۇل 175-جىلدىق مەرەيتوي اباي مۇراسىن زەرتتەۋگە تٷرتكٸ بولادى دەگەن سەنٸم بٸلدٸردٸ.
«نەگٸزگٸ مٸندەت – ابايدى ەلەمدٸك مەدەني ويكۋمەنانىڭ اتموسفەراسىنا قايتارۋ. بۇل جاسالۋى كەرەك ەڭ ماڭىزدى نەرسە», - دەپ قورىتىندىلادى ن. اناستاسەۆ.
«رومان-گازەتا» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى يۋريي كوزلوۆ ەر حالىقتىڭ تاريحىندا ۇلتتىڭ بارلىق دانالىعىن جيناقتاپ, ونىڭ عاسىرلار بويعى رۋحاني كٶكجيەگٸن انىقتايتىن جەكە ادامدار بولاتىنىن ەسكە تٷسٸردٸ: گەرمانييادا بۇل گەتە, رەسەيدە – پۋشكين, قازاقستاندا – اباي.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ابايدىڭ دانىشپاندىعى ونىڭ دالا تۇرعىنىنىڭ جان دٷنيەسٸن ەلەمگە اشىپ, قازاق ۇلتىن قالىپتاستىرعاننىڭ بەرٸن بويىنا سٸڭٸرۋٸندە. «اباي زاماناۋي, ونى وقۋ - ەربٸر ويلانۋشى ادامنىڭ مەرەكەسٸ, وعان شەكسٸز ورالۋعا بولادى. بۇل ادامدارعا ادام بولىپ قالۋعا كٶمەكتەسەتٸن ەسكٸرمەيتٸن دانالىق», – دەپ اتاپ ٶتتٸ.
«دٶڭگەلەك ٷستەل» اياسىندا «ابايدى تانۋ – ٶزٸن-ٶزٸ تانۋ» جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتتٸ. ەسەم سۋرەتتەرمەن بەزەندٸرٸلگەن باسىلىمدا كەرەمەت ەدەبيەتتانۋشى ۆيكتور شكلوۆسكيي اۋدارعان «ابايدىڭ قارا سٶزدەرٸ», ورىس جەنە قازاق فيلولوگتارى اباي شىعارماشىلىعىنىڭ پۋشكين, تولستوي, دوستوەۆسكيي شىعارمالارىمەن ساباقتاستىعى تۋرالى وي بٶلٸسەدٸ. وعان قوسا, ابايدىڭ مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني مۋزەي-قورىعىنىڭ ديرەكتورى تۇردىقۇل شانبايدىڭ كٶمەگٸمەن جيناقتالعان ويشىل ٶمٸرٸنٸڭ ەر تٷرلٸ فاكتٸلەرٸ تۋرالى شاعىن وچەركتەر سەريياسى دا بار. كٸتاپ قىركٷيەك ايىندا 1000 دانا بولىپ باسىلىپ, كەلەسٸ اپتادا مەسكەۋدەگٸ حالىقارالىق كٸتاپ كٶرمەسٸندە ۇسىنىلادى دەپ كٷتٸلۋدە.
كەزدەسۋدٸ قورىتىندىلاي كەلە, ونىڭ قاتىسۋشىلارى ابايدىڭ ەلەمدٸك مەدەني ويكۋمەنانىڭ اتموسفەراسىنا ورالۋى تۋرالى يدەيانى قولدادى.
ورتاق پٸكٸر بويىنشا, بولاشاق زەرتتەۋشٸلەردٸڭ الدىندا كٶپ نەرسە تۋرالى ايتىلعان ۇلىلىقتى اۋدارۋ جەنە ەڭگٸمەلەۋ عانا ەمەس, سول دەۋٸرگە ەنۋ, اباي كٸممەن سٶيلەسكەنٸن, كٸممەن وقىعانىن, نەمەن بايلانىسقانىن زەرتتەۋ قاجەت, سودان كەيٸن قازٸرگٸ زامانعا ورالۋ كەرەك. سونىمەن, قازاقتىڭ ۇلى كلاسسيگٸنٸڭ مۇراسىن تٷسٸنۋدە جاڭا باعىت اشىلادى دەپ شەشٸپ, تالقىلاۋ بارىسىندا ەلدەر اراسىنداعى ەدەبي كٶپٸر رەتٸندە قىزمەت ەتەتٸن بٸرتۇتاس ەۋرازييالىق باسپا قۇرۋ ۇسىنىلدى.
