Qazaqstannyń Reseidegi Elshiligi qazaqtyń uly aqyny jáne oishyly Abaidyń 175 jyldyǵyna arnalǵan «dóńgelek ústel» ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" QR Syrtqy ister ministrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Is-shara barasynda Qazaqstannyń Elshisi Ermek Kósherbaev Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń Jarlyǵyna sáikes «Hýdojestvennaia literatýra» baspasynyń bas redaktory Georgii Priahinge memleketter arasyndaǵy dostyq qatynastardy nyǵaityp, Abai murasyn nasihattaýdaǵy eńbegi úshin berilgen II dárejeli «Dostyq» ordenin tabystady.
Óz sózinde Elshi E. Kósherbaev ádebiet ár adamnyń ómirinde erekshe oryn alatyndyǵyn jáne ulttyń genetikalyq kodyn qalyptastyratyn adam – ol jazýshy ekenin eske saldy. «Osy turǵyda, dál qazir máńgilik shyndyqty qarapaiym halyqqa túsinikti bolatyndai etip kórsete bilgen Abaidyń rólin túsiný búgingi urpaqtyń mindeti jáne sol túsiniktiń bar ekeni qýantady», - dep jalǵastyrdy E. Kósherbaev.
G. Priahin bul joǵary nagrada úshin alǵysyn bildirip, bul onyń ómirindegi birinshi orden ekenin aitty. Ol Shyǵys pen Batys, Aziia men Eýropa arasyndaǵy órkenietterdegi alshaqtyq anyqtalǵan kezde Abai dál qazir álem adamy laýazymyna tolyq ie bolyp jatqanyn aitty.
«Onyń shyǵarmashylyǵynda beibitshilik pen tatý kórshilik týraly taqyryp basqasynan basym», – dep atap ótti bas redaktory.
«Elbasynyń eń jahandyq sheshimi – Semei iadrolyq synaq poligonyn jabýy – Abaidyń ózi ómir súrgen, jumys istegen jáne kóptegen jyldan keiin bul sheshimge áser etken Otanymen bailanysty bolýy kezdeisoq emes.
«Maǵan Abaidyń halyqpen sóilesý formaty unaidy. Ol onymen teń dárejede sóilesedi. Ol sabaq beredi, biraq oqytpaidy. Osydan bir jarym ǵasyrdai buryn jazylsa da, mátini keremet, zamanaýi kórinisi tańqalarlyq», – dep túiindedi G. Priahin.
Taqyrypty jazýshy, filologiia ǵylymdarynyń doktory, «JZL» seriiasyndaǵy «Abai» kitabynyń avtory Nikolai Anastasev jalǵastyrdy. Ol «Qara sózderde» tálimgerliktiń joq ekenin atady. Alaida, ol qalai Pýshkinniń danyshpan poeziiasyn eýropalyq tilderge aýdarý múmkin emes bolsa, solai Abaidyń poetikalyq ulylyǵy álemde kópke tanylmaidy jáne júzege aspaidy dep qynjyldy. Osyǵan bailanysty jazýshy bul 175-jyldyq mereitoi Abai murasyn zertteýge túrtki bolady degen senim bildirdi.
«Negizgi mindet – Abaidy álemdik mádeni oikýmenanyń atmosferasyna qaitarý. Bul jasalýy kerek eń mańyzdy nárse», - dep qorytyndylady N. Anastasev.
«Roman-gazeta» jýrnalynyń bas redaktory Iýrii Kozlov ár halyqtyń tarihynda ulttyń barlyq danalyǵyn jinaqtap, onyń ǵasyrlar boiǵy rýhani kókjiegin anyqtaityn jeke adamdar bolatynyn eske túsirdi: Germaniiada bul Gete, Reseide – Pýshkin, Qazaqstanda – Abai.
Onyń pikirinshe, Abaidyń danyshpandyǵy onyń dala turǵynynyń jan dúniesin álemge ashyp, qazaq ultyn qalyptastyrǵannyń bárin boiyna sińirýinde. «Abai zamanaýi, ony oqý - árbir oilanýshy adamnyń merekesi, oǵan sheksiz oralýǵa bolady. Bul adamdarǵa adam bolyp qalýǵa kómektesetin eskirmeitin danalyq», – dep atap ótti.
«Dóńgelek ústel» aiasynda «Abaidy taný – ózin-ózi taný» jinaǵynyń tusaýkeseri ótti. Ásem sýrettermen bezendirilgen basylymda keremet ádebiettanýshy Viktor Shklovskii aýdarǵan «Abaidyń Qara sózderi», orys jáne qazaq filologtary Abai shyǵarmashylyǵynyń Pýshkin, Tolstoi, Dostoevskii shyǵarmalarymen sabaqtastyǵy týraly oi bólisedi. Oǵan qosa, Abaidyń memlekettik tarihi-mádeni mýzei-qoryǵynyń direktory Turdyqul Shanbaidyń kómegimen jinaqtalǵan oishyl ómiriniń ár túrli faktileri týraly shaǵyn ocherkter seriiasy da bar. Kitap qyrkúiek aiynda 1000 dana bolyp basylyp, kelesi aptada Máskeýdegi halyqaralyq kitap kórmesinde usynylady dep kútilýde.
Kezdesýdi qorytyndylai kele, onyń qatysýshylary Abaidyń álemdik mádeni oikýmenanyń atmosferasyna oralýy týraly ideiany qoldady.
Ortaq pikir boiynsha, bolashaq zertteýshilerdiń aldynda kóp nárse týraly aitylǵan ulylyqty aýdarý jáne áńgimeleý ǵana emes, sol dáýirge ený, Abai kimmen sóileskenin, kimmen oqyǵanyn, nemen bailanysqanyn zertteý qajet, sodan keiin qazirgi zamanǵa oralý kerek. Sonymen, qazaqtyń uly klassiginiń murasyn túsinýde jańa baǵyt ashylady dep sheship, talqylaý barysynda elder arasyndaǵy ádebi kópir retinde qyzmet etetin birtutas Eýraziialyq baspa qurý usynyldy.
