پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن زاڭسىز جولمەن شەتەلگە شىعارىلعان جەنە زاڭ تالاپتارىن اينالىپ ٶتٸپ ساتىپ الىنعان قاراجات پەن مٷلٸك مەملەكەت مەنشٸگٸنە قايتارىلىپ, ەلەۋمەتتٸك جەنە ينفراقۇرىلىمدىق مٸندەتتەردٸ شەشۋگە باعىتتالۋدا. بۇل جاڭا قازاقستانداعى ەدٸلەتتٸلٸك قاعيداتىنىڭ ٸس جٷزٸندەگٸ كٶرٸنٸسٸن كٶرسەتەدٸ. اتالعان جۇمىس پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتٸڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸنە اينالدى. ونىڭ تۇسىندا ٷكٸمەت قايتارىلعان قاراجاتتى پايدالانۋ تەتٸكتەرٸن كٷشەيتٸپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جٷيەلٸ تٷردە ارتتىرىپ, بازالىق قىزمەتتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن كەڭەيتٸپ كەلەدٸ, دەيدٸ ساراپشىلار.
«زاڭسىز يەمدەنٸلگەن اكتيۆتەردٸ قايتارۋ بٷگٸندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ونىڭ ٷكٸمەتٸنٸڭ ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرۋ باعىتىنداعى ساياساتىنىڭ ەڭ ناقتى كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. زاڭنامالىق رەسٸمدەر مەن قوماقتى قارجى كٶلەمٸنٸڭ ارتىندا بۇدان دا ماڭىزدى ساياسي مەن جاتىر: مەملەكەت قوعامعا تيەسٸلٸ بولۋى تيٸس رەسۋرستى ەلدٸڭ دامۋىنا قايتا باعىتتاپ جاتىر. وسىلايشا ەدٸلەتتٸلٸككە, جاۋاپكەرشٸلٸككە جەنە بارشاعا ورتاق ويىن ەرەجەلەرٸنە نەگٸزدەلگەن جاڭا قوعامدىق كەلٸسٸم جٷزەگە اسۋدا.
ەلەمدٸك تەجٸريبە مۇنداي مٸندەتتٸڭ قانشالىقتى كٷردەلٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. قازاقستان بۇل جۇمىستى بٸرىڭعاي ەرٸ تۇراقتى جۇمىس ٸستەيتٸن مەملەكەتتٸك جٷيەگە بٸرٸكتٸردٸ: ارنايى زاڭ, اكتيۆتەردٸ قايتارۋدىڭ ۋەكٸلەتتٸ تەتٸگٸ, ارنايى مەملەكەتتٸك قور جەنە ولاردى بٷكٸل ەل بويىنشا ناقتى ەلەۋمەتتٸك نىساندار مەن جوبالارعا اينالدىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى باعدارلاما. زاڭنىڭ ٶزٸندە بۇل جۇمىس حالىقتىڭ قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتٸرۋ, ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸك جەنە تۇراقتى دامۋ قاعيداتتارىمەن بايلانىستىرىلعان», — دەپ اتاپ ٶتتٸ قازاقستان حالىق ديپلوماتيياسى ورتالىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, ساياساتتانۋشى ۆيتاليي كولتوچنيك.
بۇل جۇمىستىڭ نەتيجەسٸ ناقتى سانداردان دا كٶرٸنەدٸ: بٷگٸندە ەلگە 1,1 ترلن تەڭگەدەن استام قاراجات قايتارىلدى. ونىڭ باسىم بٶلٸگٸ — 617 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ٶڭٸرٸندە 500 نىساندى ٸسكە قوسۋعا باعىتتالدى. ارنايى مەملەكەتتٸك قوردىڭ قاراجاتى ەسەبٸنەن ەلدە سۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەلەرٸ, مەكتەپتەر, بالاباقشالار, مەديتسينالىق مەكەمەلەر, سپورت نىساندارى مەن كٶلٸك ينفراقۇرىلىمى سالىنىپ, جاڭعىرتىلىپ جاتىر. ياعني قاراجات ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن ٸرٸ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا سالىنۋدا. بۇعان دەيٸن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ سالدارىنان جىلدار بويى جٷزەگە اسىرىلماعان جوبالار دا بار.
ەۋرازييالىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ باسشىسى ماكسيم كرامارەنكو جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستىڭ جٷيەلٸلٸگٸ مەن نەتيجەلٸلٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
«مۇنىڭ بٸر رەتتٸك پيار ناۋقانى ەمەس, قالىپتاسقان ناقتى تەتٸك ەكەنٸن تٷسٸنۋ ماڭىزدى. ٷكٸمەت باس پروكۋراتۋرامەن بٸرلەسٸپ, اكتيۆتەردٸ ەلگە قايتارىپ قانا قويمايدى. ونىڭ ەسەرٸ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەن كٶرٸنەدٸ: تازا سۋ اعاتىن كراننان, جاقىن ماڭداعى مەديتسينالىق پۋنكتتە قىزمەت كٶرسەتەتٸن دەرٸگەردەن, جاڭا مەكتەپتەگٸ ورىننان, اۋلاداعى سپورتزالدان نەمەسە بۇرىن بولماعان باعىتتاعى كٶلٸك قاتىناسىنان بايقالادى.
بۇل قاراجاتتىڭ قايدا باعىتتالاتىنى دا ماڭىزدى. قارجى ەلورداداعى سەندٸ قۇرىلىستارعا ەمەس, اقمولا, سولتٷستٸك قازاقستان, قوستاناي, قاراعاندى وبلىستارىنا جەنە اباي وبلىسىنا باعىتتالىپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرمىز. ياعني قايتارىلعان اكتيۆتەر ەسەبٸنەن ٷكٸمەت ٶڭٸرلەردەگٸ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸن ارتتىرىپ, ايماقتار اراسىنداعى ٶمٸر ساپاسىنىڭ الشاقتىعىن ازايتىپ كەلەدٸ», — دەيدٸ ماكسيم كرامارەنكو.
ارنايى مەملەكەتتٸك قوردان ەڭ كٶپ قاراجات — 226,5 ملرد تەڭگە سۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەسٸنە باعىتتالدى. بۇل قارجىعا 267 جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا. سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ 30-دان استام اۋىلىندا جەنە اباي وبلىسىنىڭ اۋىلدارىندا تۇراتىن شامامەن 20 مىڭ تۇرعىن اۋىز سۋعا قول جەتكٸزدٸ. اقمولا ٶڭٸرٸنٸڭ ونداعان اۋىلى دا ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەسٸنە قوسىلدى. ال الماتىنىڭ بەس شاعىناۋدانىندا قور قاراجاتى ەسەبٸنەن سۋ قۇبىرى مەن كەرٸز جٷيەلەرٸنٸڭ تاراتۋ جەلٸلەرٸ سالىندى.
قايتارىلعان اكتيۆتەردٸڭ 176,8 ملرد تەڭگەسٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جاڭعىرتۋعا بٶلٸندٸ. ٷكٸمەت 190-نان استام جوبانى ماقۇلدادى. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ريددەر قالاسىندا 200 ورىندىق كٶپبەيٸندٸ اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. اقتاۋدا جەدەل مەديتسينالىق جەردەم ستانتسيياسى جەنە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كٶمەك كٶرسەتەتٸن 145 نىسان پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. قوستاناي وبلىسىندا اۋىلدىق دەرٸگەرلٸك امبۋلاتورييا مەن ەمحانا ٸسكە قوسىلدى, ارقالىقتاعى ٶڭٸرلٸك اۋرۋحانانى رەكونسترۋكتسييالاۋ جالعاسىپ جاتىر. ەلدٸڭ شىعىسىندا گەماتولوگييا ورتالىعى سالىنۋدا. بالقاشتىڭ مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 1 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات باعىتتالدى.
جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىس پاتسيەنتتەر ٷشٸن عانا ەمەس, جاس ماماندار ٷشٸن دە جاڭا مٷمكٸندٸكتەر قالىپتاستىرادى. تەك ٶتكەن جىلى مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىن تەمامداعان 10,5 مىڭ تٷلەكتٸڭ 3,5 مىڭى اۋىلدىق جەرلەرگە جۇمىسقا ورنالاستى. بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا ەكٸ ەسەگە جۋىق كٶپ.
قوردان سپورت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 67,5 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ. وسى قاراجاتقا كٶكشەتاۋدا كٶپفۋنكتسيونالدى سپورت كەشەنٸ سالىندى, زەرەندٸ اۋىلىندا دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنٸ پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. استانادا قور قاراجاتىنا ق. مۇڭايتپاسوۆ اتىنداعى ستاديون قايتا جاڭعىرتىلدى, ەلوردالىق «قازاقستان» سپورت سارايىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.
قايتارىلعان اكتيۆتەردٸڭ 64,4 ملرد تەڭگەسٸ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا باعىتتالدى. اباي, ۇلىتاۋ, جامبىل, قوستاناي جەنە سولتٷستٸك قازاقستان وبلىستارىندا جاڭا بٸلٸم بەرۋ نىساندارى پايدا بولدى. شىمكەنتتە ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتقا ارنالعان 300 ورىندىق جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.
تاعى 43 ملرد تەڭگە كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا بٶلٸندٸ. بۇدان بٶلەك, ارنايى مەملەكەتتٸك قوردىڭ قاراجاتى ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارداعى جاڭا ٶندٸرٸستەردٸ ٸسكە قوسۋ جوسپارلانعان الاڭداردى ەنەرگەتيكالىق جەنە ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسالۋدا.
بٷگٸندە زاڭسىز اكتيۆتەردٸ قايتارۋدى رەسۋرستاردى قوعامدىق دامۋ پايداسىنا قايتا بٶلۋدٸڭ تيٸمدٸ تەتٸگٸ رەتٸندە قاراستىرۋعا بولادى. ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ ەسەرٸ بار. سالىنعان مەكتەپ ونداعان جىل بويى قىزمەت ەتەدٸ, اۋرۋحانا بٸرنەشە بۋىن قازاقستاندىقتارعا مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتەدٸ, ال كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىم تۇتاس ەلدٸ مەكەندەردٸڭ دامۋىنا قاجەتتٸ بازالىق جاعداي قالىپتاستىرادى.
وسىلايشا قارجىلىق نەتيجە بٸرتٸندەپ ەلەۋمەتتٸك نەتيجەگە اينالىپ كەلەدٸ.
