بٷگٸندە اتا-انالار اراسىندا جەنە پەداگوگيكالىق ورتادا بالا دامۋىنا قاتىستى “پسيحيكالىق دامۋى تەجەلگەن” دەيتٸن دياگنوز جيٸ ايتىلىپ جٷر. ماماندار بۇعان ەسەر ەتەتٸن بٸرقاتار فاكتورلار بار دەيدٸ.
“پسيحيكالىق دامۋى تەجەلگەن” دەگەنٸمٸز – بالالارداعى پسيحيكالىق جەنە سٶيلەۋ دامۋىنىڭ كەشٸگۋٸ. بۇل بالانىڭ كەش سٶيلەپ, لوگيكالىق ويلاۋى مەن اقپاراتتى قابىلداۋى, تالداۋى قيىنعا سوعاتىن, قاتارلاستارىمەن جەنە ەرەسەكتەرمەن تٸل تابىسۋى كٷردەلەنەتٸن كەزەڭدٸ بٸلدٸرەدٸ.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, اتا-انالار بالاسىندا اۋىتقۋ بەلگٸلەرٸن نەعۇرلىم تەز انىقتاسا, بالالاردىڭ تولىق قالپىنا كەلۋ ىقتيمالدىعى سوعۇرلىم جوعارى بولماق.
اقمولا وبلىسىنىڭ بٸلٸم باسقارماسى ۇسىنعان ستاتيستيكالىق دەرەككە سەيكەس, 2022-2023 وقۋ جىلىنىڭ اياعىنا قاراي وبلىستا پسيحيكالىق جەنە سٶيلەۋ دامۋىندا كەشٸككەن 3528 بالا تٸركەلگەن. قازٸرگٸ تاڭدا بۇل كٶرسەتكٸش كٶبەيمەسە, ازايعان جوق.
“اۋتيزم مەن بالالاردىڭ پسيحيكالىق دامۋىنىڭ تەجەلۋٸنٸڭ دٷنيە جٷزٸندە تولىق سەبەپتەرٸ انىقتالعان جوق, مەديتسينالىق ەمٸ دە جوق. بۇل جەردە پسيحوكوررەكتسييا, پەدوگوگيكالىق كوررەكتسييا جٷرگٸزٸلەدٸ. سوڭعى 5 جىلدىڭ ٸشٸندە ٷلكەن ٶسٸم بولىپ وتىرعان سوڭ, مامانداردىڭ دا تاپشىلىعى بار”, – دەدٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ اقمارال النازاروۆا 18 ناۋرىزدا مەجٸلٸستٸڭ ەلەۋمەتتٸك-مەدەني دامۋ كوميتەتٸنٸڭ وتىرىسىندا.
قاراعاندىلىق نەيروپسيحولوگ نازگينا مىرزاقىزىنىڭ ايتۋىنشا, بالالارداعى “پسيحيكالىق دامۋى تەجەلگەن” دياگنوزدارىنىڭ پايدا بولۋىنا جٷكتٸلٸكتٸ جوسپارلاۋدىڭ بولماۋى, بوسانعانعا دەيٸن جەنە ودان كەيٸنگٸ كٷيزەلٸس, تۋعاننان كەيٸنگٸ بالانىڭ دامۋى سىندى فاكتورلار ەسەر ەتەدٸ.
كٶبٸنە بالانىڭ سٶيلەۋ جەنە پسيحولوگييالىق اۋىتقۋىنا بالا تۋعانعا دەيٸنگٸ فاكتورلاردىڭ ەسەرٸ باسىم بولىپ كەلەدٸ. ولاردىڭ ٸشٸندە ۇرىقتىڭ انا جاتىرىندا دامۋى كەزٸندەگٸ گيپوكسييا (وتتەگٸنٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ), بولاشاق انانىڭ جٷكتٸلٸك كەزٸندە جۇقپالى اۋرۋلاردان زارداپ شەگۋٸن اتاپ ٶتۋگە بولادى.
نەرەستە ٷشٸن اناسىنىڭ قارقىندى جىلدامدىقپەن بوسانۋى نەمەسە بوسانۋ كەزٸندە كٸندٸكتٸڭ نەرەستەنٸڭ موينىنا ورالۋى, سونداي-اق ومىرتقا دەفورماتسيياسى سىندى تۋا بٸتكەن جاراقاتتار قاۋٸپتٸ.
ماماندار بالا 1,6 جاسقا تولىپ, تاماقتى شايناپ جەي الماسا, ويىنشىقتارعا قىزىقپاي, مٷلدەم شۋلاماسا جەنە بىلدىرلاپ دىبىس شىعارۋعا تىرىسپاسا “پسيحيكالىق دامۋى جەنە سٶيلەۋٸ تەجەلگەن” بولۋى مٷمكٸن دەپ ەسكەرتەدٸ.
استانالىق بالالار دەرٸگەرٸ دينا سەۋلەحانقىزىنىڭ پٸكٸرٸنشە, سوڭعى ۋاقىتتا دامۋى تەجەلگەن بالالاردىڭ كٶبەيۋ ٷردٸسٸ بايقالىپ وتىر.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, ەگەر بالا دامۋىنىڭ تەجەلۋٸ, تٸلٸ شىقپاي جٷرگەنٸ ەرتە جاسىندا انىقتالماسا, ەمدەۋ شارالارى ۋاقىتىلى باستالماسا, بۇل بالانىڭ ٶمٸرٸنە كەرٸ ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. مەسەلەن, بالانىڭ مەكتەپتەن ساپالى بٸلٸم الا الماي, قاتارلاستارىنان ارتتا قالىپ, قارىم-قاتىناستا قيىندىقتارعا دۋشار بولۋى ىقتيمال.
دينا سەۋلەحانقىزى بٷگٸنگٸ مەديتسينا دامىعان كەزدە بالالاردىڭ دامۋىنداعى اۋىتقۋلاردى ەرتە جاستان باستاپ انىقتاۋدىڭ اناعۇرلىم جاقسارعانىنىن اتاپ ٶتتٸ.
"بۇرىنعى ۋاقىتتا مەديتسينا سالاسىنداعى دياگنوستيكا ٶتە ناشار دامىدى. قاجەتتٸ قۇرالدار, ەدٸستەر نەمەسە باعدارلامالار بولعان جوق. قازٸر بۇل باعىتتا كٶپتەگەن عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر جەنە بۇل ٶز كەزەگٸندە دياگنوستيكانىڭ ساپاسىن ارتقانى سٶزسٸز", – دەدٸ ول.
وتاندىق اكتريسا اقەركە ارىس تا انا رەتٸندە وسى دياگنوزبەن بەتپە-بەت كەلگەن. بٷگٸندە ٶنەر ادامىنىڭ ٷش جاسقا تاياپ قالعان ۇلىنا “پسيحيكالىق دامۋى جەنە سٶيلەۋٸ تەجەلگەن” دياگنوزى قويىلعان. اكتريسا YouTube-تاعى جوبالاردىڭ بٸرٸنە بەرگەن سۇقباتىندا وسى مەسەلەگە قاتىستى ايتىپ ٶتتٸ.
“بالانىڭ دەنساۋلىعىندا جەنە دامۋىندا كٸنەرات بولماس ٷشٸن بولاشاق انا جٷكتٸلٸك كەزٸندە ٷلكەن بٸلٸمگە يە بولۋى كەرەك, جان-جاقتى ٸزدەنۋٸ كەرەك”, – دەيدٸ اكتريسا.
اۆتورى: ارۋجان امانعاليەۆا
